Πώς η “νίκη” της Σαμοθράκης κλείνει την πόρτα στο πρώτο πιλοτικό των ΔΕΗ-Motor Oil- Terna Ενεργειακή-Τι γίνεται στη Βόρεια Ευρώπη

Το ενεργειακό χάσμα μεταξύ Βορειοδυτικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης θα διευρυνθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, καθώς, τη στιγμή που οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης επιταχύνουν τα σχέδιά τους για την ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων μεγάλης κλίμακας, στη Νοτιοανατολική Ευρώπη αντίστοιχα έργα είτε δεν έχουν ξεκινήσει είτε μπλοκάρουν από δικαστικές αποφάσεις.

Η απόφαση του Διοικητικού Εφετείου να ακυρώσει την άδεια έρευνας για το πρώτο πιλοτικό υπεράκτιο στη Βόρειο Ελλάδα μπλοκάρει οριστικά ή στην καλύτερη περίπτωση θα καθυστερήσει πολύ κάθε σχέδιο για τη δημιουργία πλωτού αιολικού πάρκου στην Ελλάδα με αποτέλεσμα σε λίγα χρόνια η Βόρεια Ευρώπη να έχει το μονοπώλιο στα υπεράκτια αιολικά και στην παραγωγή πράσινης ενέργειας μεγάλης κλίμακας, παρότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρό θαλάσσιο αιολικό δυναμικό.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση δύο διαφορετικών ενεργειακών ζωνών στην Ευρώπη. Από τη μία πλευρά, οι χώρες της Βόρειας Θάλασσας θα παράγουν τεράστιες ποσότητες πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, με υψηλούς συντελεστές απόδοσης και σχετικά σταθερή παραγωγή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Από την άλλη, η Ελλάδα, η Ιταλία και οι περισσότερες χώρες των Βαλκανίων θα συνεχίσουν να εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από το φυσικό αέριο, τις εισαγωγές και την έντονα εποχική παραγωγή των φωτοβολταϊκών.

Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα αιολικά δυναμικά της Μεσογείου, όμως τα μεγάλα βάθη επιβάλλουν κυρίως την ανάπτυξη πλωτών εγκαταστάσεων, οι οποίες παραμένουν ακριβότερες και λιγότερο ώριμες από τα έργα σταθερής έδρασης της Βόρειας Θάλασσας. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η επιτυχία των δύο πιλοτικών έργων στη Σαμοθράκη είχε σημασία ευρύτερη από τα περίπου 600 MW που θα προσέθεταν στο σύστημα. Θα αποτελούσαν το πρώτο βήμα για τη διαμόρφωση τεχνογνωσίας, υποδομών, λιμενικών εγκαταστάσεων, κατάλληλων πλοίων, εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού και ελληνικής εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η νέα δικαστική εμπλοκή δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την οριστική ακύρωση των έργων, αλλά προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας σε ένα πρόγραμμα που ήδη αντιμετωπίζει σημαντικές καθυστερήσεις. Και τελικά κρατά την Ελλάδα μακριά από τη νέα ευρωπαϊκή βιομηχανία των υπεράκτιων αιολικών  που θα παρατηρεί τη Βόρεια Ευρώπη να συγκεντρώνει την παραγωγή, την τεχνογνωσία, τις επενδύσεις και τις νέες θέσεις εργασίας ενός από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κλάδους των επόμενων δεκαετιών.

Τι σημαίνει η ακύρωση της άδειας ερευνών του πρώτου πιλοτικού υπεράκτιου αιολικού στην Ελλάδα

Η απόφαση του Διοικητικού Εφετείου για ακύρωση της άδειας έρευνας των εταιρειών ΔΕΗ-Motor Oil και Τερνα Ενεργειακή, που είχε εκδώσει η ΕΔΕΥΕΠ,  θολώνει περαιτέρω τις προοπτικές ανάπτυξης των δύο πιλοτικών υπεράκτιων αιολικών πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο, τα οποία θεωρούνταν ο «προθάλαμος» για τη δημιουργία μιας νέας εγχώριας αγοράς offshore αιολικών, αλλά και για την προετοιμασία της ελληνικής εφοδιαστικής αλυσίδας ενόψει των μεγαλύτερων πλωτών έργων που προβλέπει ο εθνικός σχεδιασμός.

Πλέον, για να αναβιώσει το έργο, η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων θα πρέπει να αμφισβητήσει νομικά τη δικαστική απόφαση και να δικαιωθεί σε ανώτερο δικαστικό επίπεδο. Η ΕΔΕΥΕΠ αναμένεται να αποφασίσει το επόμενο διάστημα εάν θα κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, με την υπόθεση να είναι πιθανό να οδηγηθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Ακόμη και εάν τελικά η δικαστική απόφαση προσβληθεί, το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο και θεωρείται βέβαιο ότι θα προκύψουν  καθυστερήσεις, άγνωστης προς το παρόν διάρκειας. Το γεγονός ότι η συζήτηση μεταφέρεται στις δικαστικές αίθουσες δυσχεραίνει τον επενδυτικό προγραμματισμό και δημιουργεί αρνητικό προηγούμενο για την πρόοδο των έργων επί του πεδίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές αγορές κινούνται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς.

Τα δύο πιλοτικά υπεράκτια αιολικά πάρκα σταθερής έδρασης στη θαλάσσια, σχεδιαζόταν να αναπτυχθούν νοτίως της ακτογραμμής του Έβρου και βορείως-βορειοανατολικώς της Σαμοθράκης, συνολικής ισχύος άνω των 600 MW.Το πρώτο έργο, ισχύος 216 MW, αναπτύσσεται από τη ΔΕΗ, η οποία απέκτησε το 2023 τη σχετική άδεια από την κοινοπραξία Κοπελούζου-Σαμαρά. Το δεύτερο, ισχύος 400 MW, προωθείται από την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή και τη Motor Oil μέσω κοινοπρακτικού σχήματος.

Τα δύο έργα είχαν αδειοδοτηθεί πριν από την κατάρτιση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών, ενσωματώθηκαν όμως σε αυτό ώστε να λειτουργήσουν ως πιλοτική εφαρμογή πριν από την ανάπτυξη των περίπου 1,3 GW πλωτών υπεράκτιων αιολικών που προβλέπει ο ελληνικός σχεδιασμός με ορίζοντα το 2032.

Πρόκειται για έργα σταθερής έδρασης, μία τεχνολογία η οποία δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα στις περισσότερες ελληνικές θαλάσσιες περιοχές λόγω του μεγάλου βάθους. Ωστόσο, η υλοποίησή τους θεωρούνταν κρίσιμη για να αποκτήσουν εμπειρία οι ελληνικές εταιρείες, τα λιμάνια, οι κατασκευαστές και οι προμηθευτές, πριν από τη μετάβαση στα σημαντικά ακριβότερα και τεχνολογικά πιο απαιτητικά πλωτά αιολικά.

Τα δύο επενδυτικά σχήματα, έχοντας λάβει άδειες έρευνας τριετούς διάρκειας για όμορες περιοχές, βρίσκονταν σε συζητήσεις για την από κοινού πραγματοποίηση των απαραίτητων ερευνών. Στόχος ήταν να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας, να μειωθεί το κόστος και να χαρτογραφηθεί μία ευρύτερη ενιαία θαλάσσια ζώνη. Για τα έργα έχει ήδη δεσμευθεί ηλεκτρικός χώρος. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει κατοχυρώσει συνολικά 2.350 MW διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου για υπεράκτια αιολικά, στα οποία περιλαμβάνονται και τα περίπου 600 MW των πιλοτικών πάρκων.

Παράλληλα, όμως, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί το οικονομικό πλαίσιο που θα καταστήσει τα έργα βιώσιμα. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενός καθεστώτος στήριξης με διοικητικά καθοριζόμενη τιμή αποζημίωσης της παραγόμενης ενέργειας. Η σχετική διαδικασία δεν έχει προχωρήσει, ενώ εξεταζόταν και η δυνατότητα χρηματοδοτικής ενίσχυσης από το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών ή από άλλη ευρωπαϊκή ή εθνική πηγή. Ωστόσο, η ακύρωση της άδειας ερενών δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα και προέχει η επίλυσή του για να υπάρχει project. Οι εταιρείες ΔΕΗ-MOtor Oil και Masdar (Τερνα Ενεργειακή) αναμένουν την αντίδραση της ΕΔΕΥΕΠ, καθώς, όπως σημειώνουν,  εκείνη θα πρέπει να υπερρασπιστεί νομικά την άδεια που τους έχει παραχωρήσει.

Η Βόρεια Ευρώπη επιταχύνει

Την ίδια στιγμή, η Βόρεια Ευρώπη προχωρά στη δημιουργία ενός τεράστιου ενεργειακού συμπλέγματος στη Βόρεια Θάλασσα. Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Δανία, Βέλγιο, Γαλλία, Νορβηγία, Ιρλανδία και άλλες χώρες συντονίζουν την ανάπτυξη νέων αιολικών πάρκων, διασυνδέσεων και υβριδικών έργων, με στόχο η περιοχή να εξελιχθεί σε μια από τις μεγαλύτερες δεξαμενές καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως.

Η υπεράκτια αιολική ενέργεια στην Ευρώπη εξακολουθεί να συγκεντρώνεται σε έξι χώρες, οι οποίες διαθέτουν σήμερα σχεδόν το σύνολο της εγκατεστημένης ισχύος και αποτελούν την «ατμομηχανή» της αγοράς. Στην κορυφή βρίσκεται το Ηνωμένο Βασίλειο, με περίπου 17 GW εγκατεστημένης ισχύος, διατηρώντας τη θέση του ως η μεγαλύτερη αγορά υπεράκτιων αιολικών στην Ευρώπη. Η βρετανική κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο την αύξηση της ισχύος στα 50 GW έως το 2030, επενδύοντας παράλληλα σε νέα έργα στη Βόρεια Θάλασσα και σε πλωτά υπεράκτια αιολικά.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Γερμανία, η οποία μετά την προσθήκη περίπου 1,1 GW το πρώτο εξάμηνο του 2026 ξεπέρασε τα 10,8 GW εγκατεστημένης ισχύος. Η χώρα διαθέτει ήδη 2,6 GW έργων που έχουν λάβει τελική επενδυτική απόφαση (FID), ενώ ακόμη 17,5 GW έχουν δημοπρατηθεί και αναμένουν την έναρξη υλοποίησης. Ο επίσημος στόχος είναι να φθάσει τα 30 GW έως το 2030 και τα 40 GW έως το 2035, γεγονός που προϋποθέτει σημαντική επιτάχυνση των επενδύσεων και αλλαγές στο καθεστώς στήριξης των έργων.

Η Ολλανδία διαθέτει σήμερα περίπου 4,7 GW υπεράκτιων αιολικών πάρκων και συνεχίζει να αναπτύσσει νέα έργα στη Βόρεια Θάλασσα, συνδυάζοντάς τα με ενεργειακούς κόμβους και παραγωγή πράσινου υδρογόνου. Η χώρα σχεδιάζει να αυξήσει την εγκατεστημένη ισχύ σε περίπου 21 GW έως το 2032, ενώ ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός προβλέπει έως και 70 GW το 2050.

Η Δανία, πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, διαθέτει σήμερα περίπου 2,7 GW εγκατεστημένης ισχύος. Το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι η ανάπτυξη των ενεργειακών νησίδων (Energy Islands) και νέων μεγάλων πάρκων στη Βόρεια Θάλασσα, με στόχο η ισχύς να ξεπεράσει τα 5 GW έως το 2030 και να φθάσει έως και 35 GW έως το 2050.

Το Βέλγιο διαθέτει σήμερα περίπου 2,3 GW υπεράκτιων αιολικών και επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της νέας ζώνης Princess Elisabeth, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για τη σημαντική επέκταση του στόλου του. Ο στόχος της χώρας είναι η εγκατεστημένη ισχύς να φθάσει τα 6 GW έως το 2030 και τα 8 GW έως το 2040.

Τέλος, η Γαλλία διαθέτει σήμερα περίπου 2,3 GW εγκατεστημένης ισχύος, έχοντας επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη νέων έργων τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα με τα συμβατικά υπεράκτια αιολικά, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα πλωτά πάρκα (floating offshore wind), τα οποία αναμένεται να αποτελέσουν βασικό άξονα ανάπτυξης στη Μεσόγειο. Ο σχεδιασμός της προβλέπει ισχύ άνω των 20 GW έως το 2050, με σημαντικό μέρος αυτής να προέρχεται από πλωτές εγκαταστάσεις.

Οι χώρες της Βόρειας Θάλασσας συμφώνησαν το 2026 να επιταχύνουν την κατασκευή υπεράκτιων αιολικών και διασυνοριακών ηλεκτρικών δικτύων, με στόχο την ανάπτυξη 100 GW πρόσθετης offshore ισχύος έως το 2040. Τα νέα έργα θα μπορούν να συνδέονται ταυτόχρονα με περισσότερες από μία χώρες, μετατρέποντας τα αιολικά πάρκα και σε κόμβους διασύνδεσης των ευρωπαϊκών αγορών. 

Η Γερμανία ξεπέρασε ήδη το 2026 το ορόσημο των 10 GW εγκατεστημένης υπεράκτιας αιολικής ισχύος. Μόνο στο πρώτο εξάμηνο του έτους τέθηκαν σε λειτουργία 84 νέες ανεμογεννήτριες συνολικής ισχύος 1.077 MW, ενώ ακόμη 323 MW είχαν ήδη εγκατασταθεί και ανέμεναν την έναρξη εμπορικής λειτουργίας. Παράλληλα, έργα 2,6 GW έχουν λάβει τελική επενδυτική απόφαση και ακόμη 17,5 GW έχουν κατακυρωθεί, χωρίς να έχουν φτάσει ακόμη σε FID.

Το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά, έχοντας πλησιάσει τα 17 GW λειτουργούσας offshore ισχύος στο τέλος του 2025, ενώ διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια έργων υπό κατασκευή και ανάπτυξη παγκοσμίως. Η συνολική υπεράκτια ισχύς στην Ευρώπη είχε φτάσει περίπου τα 38,6 GW στο τέλος του 2025, με τη συντριπτική πλειονότητα να βρίσκεται στη Βόρεια και Βορειοδυτική Ευρώπη.

Η ανάπτυξη δεν περιορίζεται στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ολλανδία, η Δανία και το Βέλγιο προωθούν νέες θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακές νησίδες και offshore κόμβους, ενώ η Πολωνία επιχειρεί να δημιουργήσει από μηδενική βάση μια νέα αγορά στη Βαλτική. Αντίθετα, η Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν διαθέτει μέχρι σήμερα ούτε ένα χαρτοφυλάκιο αντίστοιχης κλίμακας που να βρίσκεται σε ώριμο στάδιο κατασκευής.

Δύο διαφορετικές ενεργειακές Ευρώπες

Εφόσον οι βόρειες χώρες προσεγγίσουν τους στόχους τους έως το 2030 και η Νοτιοανατολική Ευρώπη παραμείνει χωρίς σημαντική offshore παραγωγή, θα δημιουργηθεί μια έντονη γεωγραφική ανισορροπία στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Οι χώρες της Βόρειας Θάλασσας θα διαθέτουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας με πολύ χαμηλό μεταβλητό κόστος. Τα υπεράκτια αιολικά εμφανίζουν υψηλότερους συντελεστές χρησιμοποίησης από τα περισσότερα χερσαία αιολικά και παράγουν περισσότερες ώρες μέσα στο έτος, συχνά και κατά τη διάρκεια της νύχτας ή τους χειμερινούς μήνες, όταν η παραγωγή των φωτοβολταϊκών είναι περιορισμένη.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος θα είναι συνεχώς χαμηλή, καθώς τα υπεράκτια πάρκα απαιτούν μεγάλες επενδύσεις, δίκτυα, εφεδρείες και μηχανισμούς στήριξης. Ωστόσο, η μεγάλη προσθήκη παραγωγής με μηδενικό κόστος καυσίμου αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις ώρες χαμηλών ή ακόμη και αρνητικών χονδρεμπορικών τιμών στις βόρειες αγορές.

Αντίθετα, η Νοτιοανατολική Ευρώπη θα συνεχίσει να στηρίζεται περισσότερο στις μονάδες φυσικού αερίου για τις ώρες κατά τις οποίες δεν υπάρχει ηλιοφάνεια ή επαρκής χερσαία αιολική παραγωγή. Έτσι, οι τιμές ηλεκτρισμού στον Νότο θα παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες στις διεθνείς τιμές του LNG, στο κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών και στις διαθέσιμες διασυνδέσεις.

Χωρίς σημαντική ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών, η Ελλάδα και τα Βαλκάνια κινδυνεύουν επίσης να εξαρτηθούν περισσότερο από εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα κατά τις ώρες υψηλής ζήτησης και χαμηλής εγχώριας παραγωγής ΑΠΕ.

Οι διασυνδέσεις μπορούν να περιορίσουν τις διαφορές των τιμών μεταξύ των κρατών, δεν μπορούν όμως να τις εξαφανίσουν όταν υπάρχει συμφόρηση στα δίκτυα ή όταν η πλεονάζουσα παραγωγή βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Για να μεταφερθούν μεγάλες ποσότητες φθηνής ενέργειας από τη Βόρεια Θάλασσα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις σε εσωτερικά και διασυνοριακά δίκτυα.

Έτσι, αντί η Ελλάδα να αξιοποιήσει το δικό της θαλάσσιο αιολικό δυναμικό, μπορεί να βρεθεί στη θέση του καθαρού εισαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας από αγορές που έχουν προχωρήσει ταχύτερα στην ενεργειακή μετάβαση.