Χωρίς αποτέλεσμα ολοκληρώθηκε η χθεσινή τηλεδιάσκεψη για τον Κάθετο Διάδρομο μεταξύ της Κομισιόν και των Διαχειριστών και Ρυθμιστικών Αρχών των 5 χωρών, στο πλαίσιο της προσπάθειας να βρεθεί λύση στα ρυθμιστικά προβλήματα του Κάθετου Διαδρόμου. Nέα τηλεδιάσκεψη ορίστηκε για την επόμενη εβδομάδα.

Σημειώνεται ότι στο επίκεντρο των συζητήσεων είναι στο αν πρέπει να δοθεί  παράταση των εξαιρέσεων ώστε να συνεχιστεί η διάθεση των μηνιαίων προϊόντων του Κάθετου Διαδρόμου και μετά τον Απρίλιο  ή αν μπορεί να βρεθεί μια πιο μόνιμη λύση.

1

Εξάλλου χρειάζεται μια μόνιμη προσαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου ώστε να μπορεί να ξεκινήσει και ετήσιο προϊόν από τη χειμερινή περίοδο 2026-2027, ενώ σύμφωνα με πηγές πρόθεση της  Κομισιόν, είναι  να δώσει οριστική λύση στα θεσμικά εμπόδια που μέχρι σήμερα περιορίζουν την εμπορική αξιοποίηση του έργου και όχι ακόμη μια παράταση των εξαιρέσεων.

Η παράταση στις εξαιρέσεις, θα ήταν ένα άμεσο μέτρο, που θα λειτουργήσει ως μεταβατική γέφυρα, μέχρι να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες τροποποιήσεις στους ευρωπαϊκούς Κώδικες και να ενσωματωθεί ρητά στο ρυθμιστικό πλαίσιο η δυνατότητα λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου ως στρατηγικός ενεργειακός διάδρομο που εξυπηρετεί την ενεργειακή ασφάλεια. Ο στόχος είναι  η διαμόρφωση ενός μόνιμου καθεστώτος που θα επιτρέψει στον ΔΕΣΦΑ από τον Σεπτέμβριο και μετά να διαθέτει και ετήσια προϊόντα, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, ανταγωνιστικότερες ταρίφες και μακροχρόνιες δεσμεύσεις.

Στην ουσία, οι αλλαγές στον Κώδικα θα δημιουργήσουν ένα ειδικό καθεστώς για μια υποδομή με έντονο γεωπολιτικό και στρατηγικό αποτύπωμα στην οποία δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες μιας ώριμης, πλήρως απελευθερωμένης εσωτερικής αγοράς. Για την Ευρώπη, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου αποτελεί κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, ιδιαίτερα μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών και ενόψει της πλήρους διακοπής τους τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο δεν έχει σχεδιαστεί με γνώμονα τέτοιου είδους στοχευμένες, στρατηγικές ροές και χρειάζεται προσαρμογές.

Ποιοι είναι οι Κανονισμοί που σήμερα δημιουργούν εμπόδια

Συγκεκριμένα, ο Κανονισμός (ΕΚ) 715/2009, που θεμελίωσε το μοντέλο entry–exit για την πρόσβαση στα δίκτυα φυσικού αερίου, προβλέπει ότι οι χρήστες δεσμεύουν ανεξάρτητα χωρητικότητα εισόδου και εξόδου, χωρίς καμία υποχρέωση δήλωσης τελικού προορισμού. Το αέριο, από τη στιγμή που εισέρχεται στο σύστημα, αντιμετωπίζεται ως πλήρως εμπορεύσιμο προϊόν, χωρίς δυνατότητα επιβολής περιορισμών ως προς τη χώρα κατανάλωσης. Οι λεγόμενες destination clauses απαγορεύονται ρητά.

Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/459 (CAM Network Code), που ρυθμίζει τους μηχανισμούς κατανομής δυναμικότητας, επιβάλλει τη δημοπράτηση τυποποιημένων προϊόντων χωρίς διάκριση χρήσης και με πλήρη δυνατότητα μεταπώλησης. Ούτε οι διαχειριστές ούτε οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να απαιτήσουν δέσμευση χωρητικότητας για συγκεκριμένη χώρα εξόδου, καθώς κάτι τέτοιο θα ερχόταν σε αντίθεση με τις αρχές της ενιαίας αγοράς.

Επιπλέον, το ισχύον σύστημα τιμολόγησης και κοστοστρέφειας οδηγεί σε συσσώρευση πολλαπλών χρεώσεων entry–exit κατά μήκος του Διαδρόμου, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά του. Την ίδια στιγμή, το ευρύτερο πλαίσιο απανθρακοποίησης της ΕΕ, που αντιμετωπίζει το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο, αποθαρρύνει έμμεσα τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις χωρητικότητας.

Αυτή ακριβώς η φιλοσοφία —που ενισχύει τη ρευστότητα και τον ανταγωνισμό— σήμερα, συγκρούεται με τη λογική ενός στρατηγικού διαδρόμου ενεργειακής ασφάλειας. Ο Κάθετος Διάδρομος προϋποθέτει κατευθυνόμενες ροές από τον Νότο προς τον Βορρά, σταθερότητα στη χρήση των υποδομών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δυνατότητα «κλειδώματος» χωρητικότητας για συγκεκριμένες αγορές υψηλής ανάγκης, όπως η Ουκρανία.

Στόχος των τροποποιήσεων που αναμένονται είναι η διαμόρφωση ενός ειδικού ρυθμιστικού καθεστώτος που θα επιτρέπει την προτεραιοποίηση της στρατηγικής λειτουργίας του Διαδρόμου για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, χωρίς να αναιρείται ο πυρήνας της ενιαίας αγοράς. Εάν η Κομισιόν προχωρήσει στις αναγκαίες προσαρμογές, θα ανοίξει ο δρόμος για τα ετήσια προϊόντα, για πιο ανταγωνιστικές ταρίφες και για τα μακροχρόνια συμβόλαια που είναι κρίσιμα για τη βιωσιμότητα και τον γεωπολιτικό ρόλο του Κάθετου Διαδρόμου.