Στο εξαιρετικό συλλογικό βιβλίο 61 Πολαρόιντ για την ελληνική περιπέτεια (εκδ. Πόλις, 2025), ο Νίκος Χαραλαμπίδης ρίχνει αλάτι στην πληγή. Επί είκοσι τέσσερα χρόνια γενικός διευθυντής στο ελληνικό τμήμα της Greenpeace, γνωρίζει τα θέματα όσο κανείς και επίσης δεν φοβάται να μιλήσει έξω από τα δόντια. Το αποδεικνύει άλλωστε και ο τίτλος της συνεισφοράς του στο βιβλίο: «Γιγαντώθηκε η ανοχή και η συγκάλυψη για πολλά περιβαλλοντικά εγκλήματα».

Ο Νίκος Χαραλαμπίδης βρίσκεται στο τιμόνι της διεθνούς περιβαλλοντικής οργάνωσης από το 2002. Ωστόσο, όπως σημειώνει η διακεκριμένη δημοσιογράφος Μικέλα Χαρτουλάρη (εμπνευστής του βιβλίου, «συνομιλητής» των εξήντα ένα προσωπικοτήτων), βρισκόταν «ήδη στο πλευρό της από το 1992 αναλαμβάνοντας την εκστρατεία για τη θαλάσσια οικολογία». Όταν δηλαδή δεν υπήρχαν ούτε στα σπάργανα οργανισμοί όπως η Blue Cycle της Σουζάνας Λασκαρίδη.

1

Οικονομικό και κοινωνικό κόστος

Όπως και η Μικέλα Χαρτουλάρη, ο Νίκος Χαραλαμπίδης απεκόμισε γαλλική παιδεία. Ύστερα από το Φυσικό στο ελληνικό πανεπιστήμιο, ακολούθησε το μεταπτυχιακό στη Μετεωρολογία-Ωκεανολογία στο Παρίσι στη φημισμένη σχολή Pierre et Marie Curie (UPMC / Paris VI). Επέστρεψε πίσω στο ΕΚΠΑ για να εστιάσει στη Γενική Ωκεανολογία.

Περιεργαζόταν σταθερά τα ζητήματα της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Σήμερα, ο Νίκος Χαραλαμπίδης επισημαίνει ότι «η αδράνεια απέναντι στην κλιματική αλλαγή έχει μεγαλύτερο κόστος οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό σε σχέση με την έγκαιρη αντιμετώπισή της».

Τρίπτυχη προσέγγιση

Για να ανταπεξέλθει στις γιγαντωμένες κλιματικές προκλήσεις, η Ελλάδα οφείλει να τακτοποιήσει τρία θέματα. Ο γενικός διευθυντής της Greenpeace δεν ανησυχεί ιδιαίτερα για το τεχνικό κομμάτι της εφαρμογής των απαραίτητων μέτρων. «Μπορεί να μη διαθέτουμε οργανωτική παράδοση, έχουμε όμως τεχνογνωσία και μπορούμε να ιεραρχήσουμε τα απαραίτητα βήματά μας» διευκρινίζει.

Το δεύτερο σκέλος που πρέπει να φροντίσει η χώρα αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας. Και εν προκειμένω, πρέπει να αρχίσει με την αλλαγή της νοοτροπίας σε ό,τι την αφορά. Χρειάζεται να ανατραπεί η αντίληψη ότι η βιοποικιλότητα αποτελεί εχθρό της ανάπτυξης.

Το τρίτο κομμάτι παραμένει διαχρονικά και το πιο σύνθετο.

Η συνταγή επιβίωσης

Ο Νίκος Χαραλαμπίδης εντοπίζει την ιστορική ρίζα του προβλήματος, τη μεταπολίτευση, την αμοιβαία σχέση δυσπιστίας που τότε εδραιώθηκε ανάμεσα στην Πολιτεία και τους έλληνες πολίτες.

Μια θέση εργασίας και «ένα κεραμίδι πάνω απ’ το κεφάλι σου» τέθηκε ως προτεραιότητα για την ελληνική οικογένεια της εποχής. Δεν διερευνούσαν τι βλάπτει την υγεία και το περιβάλλον μπροστά στην κατεπείγουσα εξασφάλιση του προς το ζην -«δουλεύω μαύρα για τα παιδιά μου». Ειδικά όταν έβρισκαν υψηλότερους μισθούς στη ΔΕΗ και στα Άσπρα Σπίτια.

«Έκαναν λοιπόν ό,τι τους υπαγόρευε η συνταγή επιβίωσης {…} Ούτε κοινωνικό κράτος υπήρχε ούτε είχε καλλιεργηθεί κανένας σεβασμός για τον δημόσιο χώρο. Έτσι διαμορφώθηκε και στον τομέα του περιβάλλοντος μια σχέση της Πολιτείας με τους πολίτες που απέκτησε χαρακτηριστικά απουσίας εμπιστοσύνης έως και τοξικότητας. Σήμερα είναι σαφές ότι υπάρχει ισχυρή σύνδεση άμεση και ισχυρή ανάμεσα στο περιβάλλον και την υγεία και η Πολιτεία καλείται να δημιουργήσει σχέσεις εμπιστοσύνης, όχι μόνο με μια κάστα εκλεκτών αλλά πλέον με ολόκληρη την κοινωνία».

Ομερτά

Ενώ οι Έλληνες φροντίζουν για την προστασία της ιδιωτικής σφαίρας, δεν δείχνουν αντίστοιχο ενδιαφέρον για το δημόσιο χώρο. Παράλληλα εδραιώθηκαν τότε στις τοπικές κοινωνίες πολλές «ομερτά». Για παράδειγμα, στον Ασωπό η τοπική κοινωνία γνώριζε εξαρχής ότι χύνονταν τοπικά απόβλητα στο ποτάμι που ταΐζει την περιοχή. Στην Πτολεμαΐδα και στη Μεγαλόπολη αποσιώπησαν ότι εκατοντάδες θάνατοι προκαλούνταν από την ατμοσφαιρική ρύπανση. Εγκλήματα συγκαλύπτονταν.

Η παραγωγή αλουμινίου από την εκμετάλλευση κοιτασμάτων βωξίτη στον Παρνασσό με περιοχή αναφοράς τα Άσπρα Σπίτια Παραλίας Διστόμου αποτελεί εξαίρεση. Από τότε που η εταιρεία πέρασε σταδιακά από τη γαλλική εταιρεία Πεσινέ (Pechiney) στα συμφέροντα του Ομίλου Επιχειρήσεων Μυτιληναίος οι ποσότητες τοξικών αποβλήτων μειώθηκαν ριζικά και η σχετική απόρριψη βαρέων μετάλλων προσεγγίζει μηδενικά επίπεδα. Ενώ τέλη της δεκαετίας του 1960 κατέληγαν στον Κορινθιακό δύο υποβρύχια βουνά με τόνους λάσπης από βαρέα μέταλλα…

Ακτιβιστές (και η Greenpeace της Ελλάδας) μπλοκάρουν τάνκερ φυσικού αερίου έξω από το Βέλγιο διαμαρτυρόμενοι για την εξάρτηση από τον Πούτιν και τον Τραμπ

Καθαρή ενέργεια

Η Greenpeace (με το ακέραιο των πόρων της να προέρχονται από φυσικά πρόσωπα) λειτουργεί ως καταλύτης αλλαγών. Τόσο για να αφυπνίζει πολίτες όσο και για να ενεργοποιεί την Πολιτεία. Ορισμένες φορές αμφισβητήθηκε (αιολικά πάρκα, ανεμογεννήτριες). Κυρίως όμως πρωτοστάτησε και βραβεύτηκε για τη δράση της όπως από το Πρωτόκολλο του Μοντρεάλ (παγκόσμια συμφωνία για την προστασία της στιβάδας του όζοντος).

Ο Νίκος Χαραλαμπίδης καμαρώνει που η Greenpeace αναφέρθηκε πρώτη στην «καθαρή ενέργεια» και το θέμα συμπεριλήφθηκε στη διεθνή ατζέντα. «Για αποδέσμευση από από τα ορυκτά καύσιμα (λιγνίτη, πετρέλαιο, αέριο), για μαζικές δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας που θα επιτρέψουν το κλείσιμο της κοινωνικής ψαλίδας των ανισοτήτων».

Αυτή τη στιγμή η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται με την κοινωνική δικαιοσύνη και αυτό καταγράφεται ως «αποτέλεσμα της δικής μας δουλειάς», δηλώνει.

«Οι ενεργειακές λύσεις που προτείνουμε δεν εξαρτώνται από κρατικά επιδόματα και κάθε είδους pass, δεν κρατούν τα φτωχά στρώματα σε ομηρία αλλά αποδίδουν στους πολίτες την αξιοπρέπειά τους», επιμένει.

Συλλογική συνείδηση

Όμως στην Ελλάδα, ο διάλογος -ακόμη και στη Βουλή- πραγματοποιείται με όρους ποδοσφαιρικού γηπέδου. «Η πολιτική νοιάζεται για τα πελατάκια της», υπογραμμίζει. Ενώ οι επενδυτές «κάποιες φορές λειτουργούν ως φεουδάρχες».

Ολοκληρώθηκε ο καινούργιος σταθμός παραγωγής ενέργειας από λιγνίτη (Πτολεμαΐδα 5) που θα παραμείνει in situ για σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια. Έχει κοστίσει ως τώρα ένα κόμμα τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ «και δεν πρόκειται να αποσβεστεί ποτέ» όπως αναφέρει ο Νίκος Χαραλαμπίδης. «Γιατί; Διότι κάποιοι έπρεπε να βγάλουν λεφτά».

Το ζουμί παραμένει στην κοινωνική συνείδηση: «Δεν φταίνε πάντα οι άλλοι. Χρειάζεται να δούμε επιτέλους τον εαυτό μας ως μέρος ενός συνόλου», προειδοποιεί.

Τι θα συμβεί με το ζήτημα της εξόρυξης πετρελαίου; Με τη διαχείριση των απορριμμάτων; Ή με τη λιγνιτική μετάβαση; «Οφείλουμε να δομήσουμε έναν σοβαρό διάλογο με την τοπική κοινωνία. Είτε λοιπόν θα περιμένουμε τις επιδοτήσεις σαν οπορτουνιστές είτε θα προσπαθήσουμε να συνδιαμορφώσουμε τις αποφάσεις για την αξιοποίησή τους. Τα πράγματα δεν γίνονται. Τα πράγματα τα κάνουμε», καταλήγει.

Πληροφορίες

Νίκος Χαραλαμπίδης, Γιγαντώθηκε η ανοχή και η συγκάλυψη για πολλά περιβαλλοντικά εγκλήματα

Στο βιβλίο της

Μικέλας Χαρτουλάρη

61 Πολαρόιντ για την ελληνική περιπέτεια

Εκδόσεις Πόλις, 2025

Σελίδες 756

Διαβάστε επίσης:

Πέγκυ Κλιάφα: Επιδιώκω ανανοηματοδότηση της πραγματικότητας

Βίκτωρ Καμχής: «Πώς μεταφέραμε ένα πιάνο σε βίλα της Κρήτης»

Έλλη Ιωάννου: Bliss, Asshole, το σουρεάλ στη σύγχρονη γλώσσα