Ενεργειακό κόστος: Ασπίδα προστασίας Μητσοτάκη σε τρία μέτωπα: καύσιμα, ρεύμα και βιομηχανία

Σε τρία παράλληλα μέτωπα επιχειρεί η κυβέρνηση να χτίσει γραμμές άμυνας απέναντι στο νέο κύμα ακρίβειας στην ενέργεια, καθώς οι υψηλές διεθνείς τιμές περνούν πλέον από τα καύσιμα στην ηλεκτρική ενέργεια και αυξάνουν την πίεση τόσο στα νοικοκυριά όσο και στις βιομηχανίες

Το πρώτο μέτωπο αφορά τα καύσιμα κίνησης και τη θέρμανση, όπου ενεργοποιούνται άμεσα δημοσιονομικές παρεμβάσεις. Το δεύτερο αφορά το ηλεκτρικό ρεύμα των νοικοκυριών, όπου η στήριξη γίνεται χωρίς   οριζόντιες κρατικές επιδοτήσεις, αλλά με τη δυνατότητα που έχει δοθεί στους καταναλωτές να «κλειδώσουν» την τιμή τους μέσω σταθερών συμβολαίων. Και το τρίτο αφορά τη βιομηχανία, για την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η επεξεργασία ενός νέου μηχανισμού επιδότησης της τιμής του ρεύματος μέσω του ευρωπαϊκού πλαισίου CISAF για τις μικρότερες σε συνδυασμό με METSAF για τις βιομηχανίες που παίρνουν και αντιστάθμιση.

Η ανάγκη για παρεμβάσεις γίνεται πιο πιεστική όσο η ενεργειακή κρίση διαρκεί και η μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε ασφαλή πρόβλεψη για τους επόμενους μήνες.

Η δυσκολία βρίσκεται ακριβώς στην εξεύρεση των πόρων, καθώς το κράτος καλείται ταυτόχρονα να χρηματοδοτήσει τις παρεμβάσεις σε ενέργεια,  καύσιμα και  θέρμανση, χωρίς να υπερβεί τα δημοσιονομικά όρια. Μεταξύ των πιθανών πηγών που συζητούνται βρίσκεται το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης και τα έσοδα από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων ρύπων.

Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά μια στρατηγική τριών διαφορετικών εργαλείων: άμεση δημοσιονομική παρέμβαση στα καύσιμα και στη θέρμανση, αξιοποίηση των σταθερών τιμολογίων ως προστασία των νοικοκυριών από τις διακυμάνσεις στο ρεύμα και προετοιμασία στοχευμένης επιδότησης για τη βιομηχανία. Κοινός παρονομαστής είναι η προσπάθεια να περιοριστεί η μετάδοση της διεθνούς ενεργειακής κρίσης στην πραγματική οικονομία, χωρίς να επιστρέψει η χώρα στα πολύ υψηλού κόστους οριζόντια μέτρα των προηγούμενων ενεργειακών κρίσεων.

Ταυτόχρονα στην προσπάθεια του να εξασφαλίσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο ο Έλληνας Πρωθυπουργός με επιστολή του στην Πρόεδρο της Κομισιόν,  Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προτείνει, σύμφωνα με το Bloomberg να εξεταστεί το ενδεχόμενο να εξαιρεθούν από τους σχετικούς δημοσιονομικούς υπολογισμούς τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., έως ένα συγκεκριμένο όριο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρότεινε επίσης οι χώρες της Ε.Ε. να μπορούν να αξιοποιήσουν πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ, τα οποία προκύπτουν από την απρόβλεπτη αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών, για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

Πρώτη γραμμή άμυνας στα καύσιμα

Στο μεταξύ ξεκίνησαν οι παρεμβάσεις για την εκλάφρυνση του οικονομικού βάρους από τις αυξήσεις σε καύσιμα και ενέργεια με την πρώτη άμεση παρέμβαση να αφορά το πετρέλαιο κίνησης. Όπως ανακοινώθηκε χθες, από την 1η έως και τις 15 Οκτωβρίου η επιδότηση στην αντλία αυξάνεται από τα 10 στα 15 λεπτά ανά λίτρο. Το μέτρο έχει δημοσιονομικό κόστος περίπου 20 εκατ. ευρώ για το δεκαπενθήμερο. Παράλληλα, τα διυλιστήρια θα προσφέρουν δική τους έκπτωση ύψους 5 λεπτών στο ντίζελ, με αποτέλεσμα η συνολική ελάφρυνση να φθάνει τα 20 λεπτά ανά λίτρο.

Η παρέμβαση στο ντίζελ έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν αφορά μόνο το άμεσο κόστος μετακίνησης, αλλά και το κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας και, μέσω αυτού, ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Η κυβέρνηση έχει ήδη επιδοτήσει το πετρέλαιο κίνησης με διαφορετική ένταση κατά τη διάρκεια του 2026, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των σχετικών παρεμβάσεων ανέρχεται μέχρι στιγμής σε 216 εκατ. ευρώ.

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι το πετρέλαιο θέρμανσης, που αρχίζει να διατίθεται στις 15 Οκτωβρίου. Ο κυβερνητικός σχεδιασμός έχει διπλό στόχο: αφενός η τελική τιμή στην αντλία να κρατηθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο και αφετέρου αύξηση στο επίδομα θέρμανσης.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έχει ήδη δηλώσει ότι, ενώ η περυσινή περίοδος έκλεισε με το πετρέλαιο θέρμανσης κοντά στο 1,75 ευρώ και οι σημερινές συνθήκες θα οδηγούσαν την τιμή αισθητά υψηλότερα, ο στόχος των παρεμβάσεων είναι η φετινή τιμή εκκίνησης να βρεθεί χαμηλότερα από το επίπεδο αυτό. Οι τελικές ανακοινώσεις αναμένονται έως τις 14 Οκτωβρίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη διάθεσης του καυσίμου.

Παράλληλα θα υπάρξει σημαντική αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, το οποίο δεν περιορίζεται στους καταναλωτές πετρελαίου. Το υφιστάμενο σύστημα καλύπτει περίπου 1,17 εκατ. δικαιούχους και περιλαμβάνει, εκτός από το πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια, καυσόξυλα και άλλες μορφές θέρμανσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το ΥΠΕΝ, την προηγούμενη περίοδο περίπου 600.000 δικαιούχοι χρησιμοποίησαν πετρέλαιο, περίπου 175.000 φυσικό αέριο και σχεδόν 320.000 ηλεκτρική ενέργεια.

Με βάση τον σχεδιασμό που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο τραπέζι, η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης αναμένεται να κινηθεί περίπου στο 20%. Η αύξηση δεν θα αφορά μόνο όσους χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, αλλά και νοικοκυριά που θερμαίνονται με φυσικό αέριο, ηλεκτρικό ρεύμα, πέλετ, καυσόξυλα και τηλεθέρμανση. Οι τελικές λεπτομέρειες αναμένεται να ανακοινωθούν στις 14 Οκτωβρίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης.

Μέχρι σήμερα, το επίδομα θέρμανσης ξεκινούσε από 100 ευρώ και μπορούσε να φτάσει έως τα 800 ευρώ, ανάλογα με το καύσιμο, την περιοχή και τις καιρικές συνθήκες.Σε ιδιαίτερα ψυχρές περιοχές μπορούσε να αυξηθεί έως τα 1.000 ευρώ και, σε ορισμένους οικισμούς με πολύ υψηλές ανάγκες θέρμανσης, έως τα 1.200 ευρώ.

Εφόσον η φετινή αύξηση εφαρμοστεί οριζόντια και στα ανώτατα όρια, θα απαιτηθούν νέες επίσημες αποφάσεις για να φανεί εάν θα αυξηθούν και τα συγκεκριμένα πλαφόν. Υπενθυμίζεται ότι η πλατφόρμα myΘέρμανση της ΑΑΔΕ αναμένεται να ανοίξει μέσα στον Νοέμβριο του 2026.

Ρεύμα: «ασφάλεια» μέσω σταθερών τιμολογίων

Διαφορετική είναι προς το παρόν η κυβερνητική προσέγγιση στο ηλεκτρικό ρεύμα.

Παρά την έντονη άνοδο που έχει καταγραφεί στη χονδρεμπορική αγορά τους τελευταίους μήνες, δεν έχει ληφθεί απόφαση για επαναφορά άμεσης κρατικής επιδότησης στα οικιακά τιμολόγια. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η κυβέρνηση παρακολουθεί την εξέλιξη των τιμών και αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο παρέμβασης εφόσον οι ανατιμήσεις αποκτήσουν μεγαλύτερη διάρκεια και περάσουν σε σημαντικό βαθμό στη λιανική.

Η λογική που ακολουθείται επί του παρόντος είναι ότι, σε αντίθεση με το πετρέλαιο θέρμανσης, ο καταναλωτής ηλεκτρικής ενέργειας έχει τη δυνατότητα να προστατευθεί έναντι μελλοντικών ανατιμήσεων επιλέγοντας ένα σταθερό, «μπλε» τιμολόγιο και κλειδώνοντας την τιμή του για συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή τις δύο αγορές με τον ίδιο τρόπο.

Η κύρια επιλογή για εξασφάλιση απέναντι στο ενεργειακό κόστος είναι η κίνηση της ΔΕΗ, η οποία τον Σεπτέμβριο μείωσε στα 11,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα τη χρέωση του σταθερού myHome Enter για νέες εκπροσωπήσεις. Η βασική σταθερή τιμή είναι 14,5 λεπτά/kWh, αλλά με έκπτωση 3 λεπτών ανά κιλοβατώρα για νέες εκπροσωπήσεις διαμορφώνεται στα 11,5 λεπτά και παραμένει σταθερή για τη διάρκεια του συμβολαίου.

Στην πράξη, η δυνατότητα αυτή λειτουργεί ως ιδιωτικός μηχανισμός αντιστάθμισης κινδύνου για τα νοικοκυριά: όποιος θέλει να μην ανησυχεί για ενδεχόμενη αύξηση των τιμών στη χονδρεμπορική τους επόμενους μήνες,  θα πρέπει να εγκαταλείψει τα κυμαινόμενα πράσινα ή κίτρινα τιμολόγια και να επιλέξει ένα μπλε σταθερό προϊόν  ώστε το μηνιαίο κόστος ενέργειας να μην αλλάζει ανάλογα με τη διακύμανση στη χονδρεμπορική αγορά.. Δεν πρόκειται βεβαίως για κρατική επιδότηση, αλλά για μια εναλλακτική που πρέπει έγκαιρα να αξιοποιήσει κάθε καταναλωτής αν θέλει να προστατευθεί από τον κίνδυνο αύξησης των τιμών.

Τρίτο μέτωπο η βιομηχανία

Το δυσκολότερο ίσως κομμάτι της εξίσωσης αφορά τη βιομηχανία, όπου οι υψηλές τιμές ρεύματος έχουν μετατραπεί σε ζήτημα ανταγωνιστικότητας.

Στο τραπέζι των υπουργείων Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Οικονομικών βρίσκεται η δημιουργία ενός μηχανισμού κρατικής ενίσχυσης της τιμής ρεύματος, με αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου Clean Industrial Deal State Aid Framework, του CISAF.

Πηγές αναφέρουν ότι η κυβέρνηση αναζητά τους απαραίτητους πόρους προκειμένου να εντάξει στο σχήμα όλες τις βιομηχανίες, τόσο αυτές που ήδη λαμβάνουν αντιστάθμιση όσο και τις μικρές και μεσαίες βιομηχανίες οι οποίες σήμερα δεν καλύπτονται από άλλους μηχανισμούς αντιστάθμισης του ενεργειακού κόστους. Οι συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και το βασικό ανοικτό ζήτημα είναι τόσο η περίμετρος των δικαιούχων όσο και η χρηματοδότηση του μέτρου.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, μείωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας κατά 50% για έως το 50% ως 70% της ετήσιας κατανάλωσης της επιλέξιμης επιχείρησης. Η ενίσχυση μπορεί να διαρκέσει έως τρία χρόνια, ενώ οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να επανεπενδύσουν μέρος της ενίσχυσης σε έργα πράσινης μετάβασης.

Το συνολικό κόστος των δύο μηχανισμών αν έχει διάρκεια 5 μηνών για το 2026, από τον Αύυγοστο ως το Δεκέμβριο, εκτιμάται από 75 εως 100 εκ. ευρώ. Από 25 εως 35 εκ. ευρώ υπολογίζεται ο μηχανισμός για τη στήριξη των μικρότερων βιομηχανιών για 5 μήνες, (δηλαδή το  50% του 50% ή 70% του ενεργειακού κόστους τους για 5 μήνες στην τιμή 160 ευρώ/μεγαβατώρα, με στήριξη στα 40 ευρώ/μεγαβατώρα ), και από 50 ως 70 εκ. για τη χρηματοδότηση  της ενεργειακής κατανάλωσης   των βιομηχανιών που παίρνουν αντιστάθμιση ( δηλαδή   το  25%  του 50% ή 70%   του ενεργειακού κόστους τους για 5 μήνες στην  τιμή 160 ευρώ/μεγαβατώρα με στήριξη στα 20 ευρώ/μεγαβατώρα).

Πρόκειται πάντως για υπολογισμό που βασίζεται σε συγκεκριμένες παραδοχές και όχι για οριστικοποιημένο κυβερνητικό προϋπολογισμό. Τις τελικές αποφάσεις αναμένεται να ανακοινώσει ο Πρωθυπουργός στη Γενική Συνέλευση του ΣΕΒ την επόμενη Τρίτη 6 Οκτωβρίου.