Τραμπ, Πούτιν και Σι στο ίδιο τραπέζι: Τα σχέδια για τη νέα παγκόσμια τάξη και ο φόβος μιας νέας Γιάλτας

Οι τρεις πιο ισχυροί ηγέτες του κόσμου θα μπορούσαν να καθίσουν μαζί την επόμενη εβδομάδα για να συζητήσουν τα παγκόσμια ζητήματα, από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν μέχρι τα πυρηνικά όπλα και την τεχνητή νοημοσύνη, σχολιάζει το Reuters σε δημοσίευμά του.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντιμίρ Πούτιν βλέπουν στη συνάντηση μια ευκαιρία να πετύχουν σημαντικούς στόχους, όμως ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός. Την ίδια ώρα, από το Κίεβο μέχρι την Ταϊπέι και το Τόκιο υπάρχει ανησυχία μήπως οι τρεις μεγάλες δυνάμεις επιχειρήσουν να μοιράσουν ξανά τις σφαίρες επιρροής τους, χωρίς να έχουν λόγο οι χώρες που θα επηρεαστούν.

Η συνάντηση σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί στη Σεντζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC).

Ωστόσο, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τις προετοιμασίες και μίλησαν στο Reuters, οι διαπραγματεύσεις της τελευταίας στιγμής δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε οριστική συμφωνία για την ατζέντα και τη μορφή των συνομιλιών.

Ακόμη κι αν οι τρεις ηγέτες καθίσουν τελικά στο ίδιο τραπέζι, οι πιθανότητες να προκύψει μια μεγάλη συμφωνία θεωρούνται περιορισμένες.

Οι επιδιώξεις Τραμπ και Πούτιν και η αντίδραση Σι

Οι τρεις ηγέτες προσέρχονται στη σχεδιαζόμενη συνάντηση με διαφορετικές προτεραιότητες. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν βλέπει μια ευκαιρία να εξασφαλίσει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με όρους που θα εξυπηρετούν τη Μόσχα.

Για τη ρωσική πλευρά, ακόμη και η πραγματοποίηση της συνάντησης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα εμφανίσει τη Ρωσία ως μία από τις τρεις μεγάλες δυνάμεις που μπορούν να συζητούν απευθείας για το μέλλον του κόσμου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την άλλη, αναζητεί μια σημαντική επιτυχία στην εξωτερική πολιτική. Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, οι πρόσφατες εκλογικές ήττες των Ρεπουμπλικανών στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία έχουν περιορίσει τα περιθώριά του στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Μια συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό επίτευγμα για την προεδρία του. Το ίδιο θα ίσχυε και για μια συμβολή στον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν.

Για τον Σι Τζινπίνγκ, όμως, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Ο Κινέζος πρόεδρος προτιμά οι μεγάλες διπλωματικές συναντήσεις να έχουν προετοιμαστεί προσεκτικά και να υπάρχει σαφής εικόνα για το αποτέλεσμά τους.

Αντίθετα, ο Τραμπ συχνά ακολουθεί μια πιο απρόβλεπτη προσέγγιση, κάτι που, σύμφωνα με την ανάλυση, δημιουργεί επιφυλάξεις στο Πεκίνο.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Κίνα είναι η πρόταση του Αμερικανού προέδρου για κοινές συνομιλίες σχετικά με τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών.

Γιατί η Κίνα δεν θέλει μια τριμερή συμφωνία για τα πυρηνικά

Η διαφορά ανάμεσα στα πυρηνικά οπλοστάσια των τριών χωρών είναι μεγάλη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία διαθέτουν καθεμία περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές, ενώ η Κίνα διαθέτει περίπου 500, παρότι αυξάνει με γρήγορους ρυθμούς το οπλοστάσιό της.

Το Πεκίνο θεωρεί ότι δεν βρίσκεται στην ίδια θέση με την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα και δεν επιθυμεί να αναλάβει αντίστοιχες δεσμεύσεις για τον περιορισμό των εξοπλισμών.

Ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, αρμόδιος για την Ανατολική Ασία και σήμερα συνεργάτης του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), εξήγησε στο Reuters γιατί η προοπτική αυτή προκαλεί αντιδράσεις στην Κίνα.

«Αυτό είναι κάτι που οι Κινέζοι απεχθάνονται» δήλωσε και πρόσθεσε: «Νομίζω ότι μπορούμε με ασφάλεια να πούμε πως οι Κινέζοι δεν επιθυμούν συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Και σίγουρα δεν θέλουν να το κάνουν μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, επειδή αυτό θα υποδήλωνε ότι αποδέχονται την αντίληψη πως αποτελούν πλέον μια μεγάλη πυρηνική δύναμη, η οποία θα πρέπει να υπόκειται σε αντίστοιχους περιορισμούς».

Σύμφωνα με Κινέζους ακαδημαϊκούς που μίλησαν στο Reuters, η πρόταση του Τραμπ για τριμερείς συνομιλίες σχετικά με τα πυρηνικά είναι εξαρχής δύσκολο να γίνει αποδεκτή από το Πεκίνο.

Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης εμφανίστηκε επίσης συγκρατημένος ως προς το αποτέλεσμα.

«Δεν αναμένουμε να καταλήξουμε σε οποιαδήποτε συμφωνία», ανέφερε για τα πυρηνικά, προσθέτοντας ωστόσο ότι «είναι καιρός η Κίνα να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο».

Φόβοι για μια νέα Γιάλτα

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσης του Reuters είναι η σύγκριση της σχεδιαζόμενης συνάντησης με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945.

Τότε, οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συναντήθηκαν στην Κριμαία και συζήτησαν για τη μεταπολεμική οργάνωση της Ευρώπης.

Η Γιάλτα έμεινε στην Ιστορία ως σύμβολο των αποφάσεων που παίρνουν οι μεγάλες δυνάμεις για το μέλλον άλλων χωρών, χωρίς οι τελευταίες να συμμετέχουν ισότιμα στις διαπραγματεύσεις.

Σήμερα, ορισμένοι στη Ρωσία βλέπουν θετικά το ενδεχόμενο μιας νέας τέτοιας συνάντησης. Για τους Ρώσους εθνικιστές, μια συμφωνία ανάμεσα σε Ουάσινγκτον, Μόσχα και Πεκίνο θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με όρους ευνοϊκούς για τη Ρωσία.

Παράλληλα, θεωρούν ότι η παρουσία του Πούτιν δίπλα στον Τραμπ και τον Σι θα αποτελούσε από μόνη της αναγνώριση του διεθνούς βάρους της Μόσχας.

Ο Ρώσος εθνικιστής ιδεολόγος Αλεξάντρ Ντούγκιν εξέφρασε αυτή την άποψη μιλώντας στο Radio Sputnik. «Δείχνει ποιοι είναι σημαντικοί στον κόσμο: Εμείς, η Κίνα και η Δύση» δήλωσε.

«Έχει βαθύ συμβολισμό. Είναι η επιβεβαίωση ενός πολυπολικού κόσμου, την ύπαρξη του οποίου αρνείται η Δύση» πρόσθεσε.

Αυτή ακριβώς η προοπτική, όμως, προκαλεί ανησυχία στις χώρες που φοβούνται ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο μιας συμφωνίας μεταξύ των ισχυρότερων κρατών.

Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων και μίλησαν στο Reuters, η σχεδιαζόμενη τριμερής συνάντηση έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ουκρανία, την Ταϊβάν και την Ιαπωνία.

Ο βασικός φόβος είναι μήπως οι μεγάλες δυνάμεις καταλήξουν σε παρασκηνιακές συνεννοήσεις για ζητήματα που αφορούν άμεσα άλλες χώρες, χωρίς τη συμμετοχή τους.

Για την Ουκρανία, το μεγαλύτερο ζήτημα είναι το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας για τον πόλεμο που θα αγνοεί τις θέσεις του Κιέβου.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε εκφράσει ξεκάθαρα την ανησυχία του τον προηγούμενο μήνα.

«Πραγματικά δεν θέλουμε αυτό να μετατραπεί σε μια “Γιάλτα 2, 3, 4”, με αναδιανομή της επιρροής» είχε δηλώσει.

Η Ταϊβάν παρακολουθεί επίσης τις εξελίξεις, καθώς οποιαδήποτε ευρύτερη συνεννόηση ΗΠΑ και Κίνας για την ασφάλεια στην Ασία θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τη θέση της.

Αντίστοιχη ανησυχία υπάρχει και στο Τόκιο, με την Ιαπωνία να παρακολουθεί τις πιθανές επιπτώσεις μιας συμφωνίας μεταξύ των τριών ηγετών στις ισορροπίες της περιοχής.

Η σύγκριση με τη Γιάλτα δημιουργεί, πάντως, μια ιδιαίτερη δυσκολία και για την ίδια την Κίνα.

Το Πεκίνο δεν είχε προσκληθεί στη Διάσκεψη του 1945 και σήμερα προσπαθεί να παρουσιάζεται ως χώρα που υπερασπίζεται τα συμφέροντα των μικρότερων κρατών.

Μια συνάντηση που θα έδινε την εντύπωση ότι τρεις ισχυροί ηγέτες αποφασίζουν για τις τύχες άλλων χωρών θα μπορούσε επομένως να έρθει σε αντίθεση με αυτή την εικόνα.

«Σφήνα» η Ουκρανία στις προτεραιότητες Μόσχας – Πεκίνου

Παρότι η Ρωσία και η Κίνα έχουν αναπτύξει στενότερες σχέσεις τα τελευταία χρόνια, δεν αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο την προγραμματισμένη συνάντηση.

Η συνεργασία τους έχει ενισχυθεί μέσω του εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και της ανταλλαγής στρατιωτικής τεχνογνωσίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τις προετοιμασίες και Ευρωπαίο διπλωμάτη, η Μόσχα επιθυμεί να συζητηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ το Πεκίνο αντιστέκεται στην ένταξη του θέματος στην ατζέντα.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε επίσης την Παρασκευή ότι ο Τραμπ δεν είναι πιθανό να θέσει το ουκρανικό ζήτημα, καθώς οι τριμερείς συνομιλίες δεν θεωρούνται το κατάλληλο πλαίσιο για μια τέτοια συζήτηση.

Οι πληροφορίες αυτές δείχνουν ότι, παρά το ενδιαφέρον της Μόσχας, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής συμφωνία για το εάν η Ουκρανία θα αποτελέσει αντικείμενο των συνομιλιών.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, είχε αναφερθεί τη Δευτέρα στις προετοιμασίες.

«Ανταλλάσσονται προτάσεις σχετικά με μια πιθανή ημερήσια διάταξη» δήλωσε στους δημοσιογράφους.

«Σε κάθε περίπτωση, η συνάντηση θα έχει σίγουρα ενδιαφέρον. Και, φυσικά, θα προσελκύσει την προσοχή ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο» πρόσθεσε.

Από την κινεζική πλευρά, εκπρόσωπος της πρεσβείας στην Ουάσιγκτον επιβεβαίωσε την Παρασκευή ότι υπάρχουν επαφές, χωρίς όμως να ανακοινώσει οριστική συμφωνία.

«Η Κίνα βρίσκεται σε επικοινωνία με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με μια συνάντηση μεταξύ των τριών αρχηγών κρατών», δήλωσε.

«Δεν έχουμε κάτι να ανακοινώσουμε αυτή τη στιγμή» συμπλήρωσε.

Σε τι ελπίζει ο Τραμπ από τη συνάντηση

Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, ο Ντόναλντ Τραμπ βλέπει τη συνάντηση και ως μια ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση του στη διεθνή σκηνή.

Μετά τις πρόσφατες εκλογικές ήττες των Ρεπουμπλικανών, ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με την προοπτική ενός Κογκρέσου που θα ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς την επόμενη χρονιά.

Σε αυτές τις συνθήκες, μια σημαντική διπλωματική επιτυχία θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική αξία για τον ίδιο.

Η επίτευξη συμφωνίας για τα πυρηνικά όπλα ή μια πρωτοβουλία που θα συνέβαλλε στον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία της πολιτικής του παρακαταθήκης.

Ο Τραμπ έχει επιδιώξει και στο παρελθόν συναντήσεις υψηλού συμβολισμού, μεταξύ άλλων με τον Πούτιν και τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.

Ωστόσο, όπως σημειώνει το Reuters, εκείνες οι συναντήσεις δεν οδήγησαν σε ουσιαστική διπλωματική πρόοδο.

Ο Κερτ Τονγκ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών με αρμοδιότητα την Ανατολική Ασία και σήμερα διευθύνων εταίρος της συμβουλευτικής εταιρείας Asia Group, εκτιμά ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα επιδιώξει να αξιοποιήσει την επίσκεψη για να προβάλει τον διεθνή του ρόλο.

«Ο πρόεδρος αναμφίβολα θα επιδιώξει να αξιοποιήσει αυτό το ταξίδι για να επαναβεβαιώσει την ηγετική του θέση και το κύρος του, να επιδείξει τις ικανότητές του ως πολιτικού ηγέτη και, ουσιαστικά, να προβάλει τον εαυτό του στη διεθνή σκηνή», δήλωσε.

Αβεβαιότητα

Παρά το ενδιαφέρον που προκαλεί η προοπτική να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας, παραμένουν σημαντικά εμπόδια.

Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να ανοίξει συζήτηση για τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών, η Μόσχα θέλει να προωθήσει τις θέσεις της για την Ουκρανία και το Πεκίνο προσπαθεί να αποφύγει δεσμεύσεις που θεωρεί ότι δεν ανταποκρίνονται στη δική του θέση.

Η ατζέντα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ η αμερικανική πλευρά δεν αναμένει άμεση συμφωνία για τα πυρηνικά.

Το βασικό ερώτημα που θέτει η ανάλυση του Reuters δεν είναι μόνο τι μπορούν να συμφωνήσουν οι τρεις ηγέτες, αλλά και τι θα σήμαινε μια τέτοια συμφωνία για τις χώρες που δεν θα βρίσκονται στο τραπέζι.

Διαβάστε επίσης:

Ζαχάροβα: «Η Ευρώπη θα ήταν ασφαλέστερη χωρίς το ΝΑΤΟ»

Κιλιτσντάρογλου: Προκλητικές δηλώσεις για πόλεμο με την Ελλάδα λόγω των εξοπλισμών στα νησιά

Ενδιάμεσες εκλογές ΗΠΑ: Πήραν και την Αλάσκα οι Δημοκρατικοί – Εξελέγη ο πρώτος από το 1998