Σιδηρόδρομος: Πώς λειτουργεί το νέο σύστημα που εντοπίζει τα τρένα με ακρίβεια 5 εκατοστών και ελέγχει την ασφάλεια με ΑΙ

Μια νέα ψηφιακή υποδομή, που επιτρέπει την παρακολούθηση των τρένων σε πραγματικό χρόνο, τον αυτόματο εντοπισμό πιθανών κινδύνων και τον έλεγχο της τήρησης των πρωτοκόλλων ασφαλείας, εντάσσεται στη λειτουργία του ελληνικού σιδηροδρόμου, συνδυάζοντας δορυφορική τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και περισσότερες από 3.500 κάμερες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η πλατφόρμα railway.gov.gr, η οποία παρουσιάστηκε στις 10 Νοεμβρίου στο παλιό αμαξοστάσιο του Πειραιά, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, και έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία, με τους πολίτες να έχουν πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες από τον Φεβρουάριο του 2026.

Το νέο σύστημα συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο περιβάλλον δεδομένα για τη θέση και την ταχύτητα των συρμών, εικόνα από κάμερες του σιδηροδρομικού δικτύου και στοιχεία για τις επιχειρησιακές ενέργειες του προσωπικού, με στόχο να διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση επικίνδυνων καταστάσεων και την ταχύτερη κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών.

Τις δυνατότητες της πλατφόρμας παρουσίασαν ο τέως αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο γενικός γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη συγκρούσεων, στην παρακολούθηση των ορίων ταχύτητας και στη δυνατότητα ελέγχου των ενεργειών του προσωπικού όταν διαπιστώνονται πιθανές αποκλίσεις από τις προβλεπόμενες διαδικασίες ασφαλείας.

Εντοπισμός με ακρίβεια 5 εκατοστών σε 1.650 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών

Μία από τις βασικές τεχνικές προκλήσεις κατά την ανάπτυξη του συστήματος ήταν η εξασφάλιση τόσο υψηλής ακρίβειας στον εντοπισμό των συρμών, ώστε να μπορεί να διακρίνεται με βεβαιότητα σε ποια από δύο γειτονικές σιδηροδρομικές γραμμές κινείται κάθε τρένο.

Ένα συμβατικό σύστημα GPS μπορεί να εμφανίζει απόκλιση περίπου 15 μέτρων, γεγονός που δεν επιτρέπει πάντοτε την ασφαλή διάκριση ανάμεσα σε δύο παράλληλες γραμμές, όπως εκείνες της ανόδου και της καθόδου.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος αξιοποιήθηκε το HEPOS, το σύστημα ακριβούς δορυφορικού εντοπισμού του Ελληνικού Κτηματολογίου, το οποίο επιτρέπει τον προσδιορισμό της θέσης των τρένων με ακρίβεια έως 5 εκατοστά.

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές διελεύσεις για τη χαρτογράφηση 1.650 χιλιομέτρων σιδηροδρομικών γραμμών, ώστε το σύστημα να διαθέτει τα απαραίτητα γεωγραφικά δεδομένα για την παρακολούθηση της κυκλοφορίας.

Η δεύτερη σημαντική δυσκολία αφορούσε τη συνεχή μετάδοση των πληροφοριών, καθώς σε αρκετά τμήματα του δικτύου, ιδιαίτερα σε ορεινές περιοχές, δεν υπάρχει επαρκής κάλυψη κινητής τηλεφωνίας.

Η λύση που επιλέχθηκε βασίζεται στη χρήση δορυφόρων χαμηλής τροχιάς μέσω του Starlink, προκειμένου τα δεδομένα θέσης να μεταδίδονται αδιάκοπα στο κεντρικό σύστημα παρακολούθησης.

Ο απαραίτητος εξοπλισμός εγκαταστάθηκε σε 134 μηχανές, με χρηματοδότηση από δωρεά 26 μελών του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, η δωρεά επέτρεψε να παρακαμφθούν οι χρονοβόρες διαδικασίες των δημόσιων προμηθειών και να ολοκληρωθεί η υλοποίηση του έργου μέσα σε λίγους μήνες.

Αναφερόμενος στην αρχική σύλληψη και στην εφαρμογή της ιδέας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε ότι το έργο προέκυψε από τον προβληματισμό για το πώς θα μπορούσε να υπάρχει ακριβής εικόνα της θέσης των τρένων ανά πάσα στιγμή.

«Ήταν μια ιδέα, ένα προϊόν ενός προβληματισμού που είχε τότε ο Κωνσταντίνος και ο Στέλιος», ανέφερε ο πρωθυπουργός, προσθέτοντας ότι η ομάδα που ανέλαβε την υλοποίηση «όχι απλά την σκέφτηκε, αλλά και την δούλεψε και την έθεσε σε εφαρμογή».

Κέντρο λειτουργίας στις Αχαρνές με παρακολούθηση όλο το 24ωρο

Τα δεδομένα που συλλέγονται από τους συρμούς μεταφέρονται στο Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr, το οποίο στεγάζεται στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών και λειτουργεί σε 24ωρη βάση, με εκπαιδευμένο προσωπικό που εργάζεται σε βάρδιες.

Οι χειριστές έχουν στη διάθεσή τους συνολική εικόνα της κυκλοφορίας, ενώ λαμβάνουν ειδοποιήσεις όταν το σύστημα εντοπίζει συνθήκες που απαιτούν περαιτέρω έλεγχο ή παρέμβαση.

Η πλατφόρμα λειτουργεί ως πρόσθετη δικλίδα ασφαλείας και όχι ως υποκατάστατο των υφιστάμενων συστημάτων σηματοδότησης, τηλεδιοίκησης και των υπόλοιπων μηχανισμών που διέπουν τη σιδηροδρομική κυκλοφορία.

Στις δυνατότητές της περιλαμβάνεται και η παρακολούθηση της ταχύτητας των τρένων, με αυτόματη καταγραφή πιθανών υπερβάσεων των επιτρεπόμενων ορίων.

Στο παράδειγμα που παρουσιάστηκε κατά την εκδήλωση, το σύστημα εντόπισε υπέρβαση ταχύτητας και δημιούργησε αυτόματα υπόθεση προς διερεύνηση, στην οποία καταχωρίστηκαν το ακριβές σημείο του περιστατικού, το προβλεπόμενο όριο, η πραγματική ταχύτητα του συρμού και σχετικό οπτικό υλικό.

Με αυτόν τον τρόπο, ο αρμόδιος υπάλληλος μπορεί να εξετάζει κάθε περιστατικό με βάση συγκεκριμένα καταγεγραμμένα στοιχεία, αντί να στηρίζεται αποκλειστικά σε εκ των υστέρων αναφορές.

Τεχνητή νοημοσύνη ελέγχει τις συνομιλίες και την τήρηση των πρωτοκόλλων

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δυνατότητα ελέγχου των υπηρεσιακών επικοινωνιών μεταξύ των εργαζομένων που εμπλέκονται στη διαχείριση της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας.

«Ακούσαμε μετά την τραγωδία των Τεμπών διαλόγους ντροπής», ανέφερε ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης, εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους ενσωματώθηκε στην πλατφόρμα σύστημα ανάλυσης των καταγεγραμμένων συνομιλιών.

Η συγκεκριμένη λειτουργία βασίζεται στο Voice AI GSM-R, το οποίο μετατρέπει τις ηχογραφημένες υπηρεσιακές επικοινωνίες σε γραπτό κείμενο και χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να επισημαίνει πιθανές αποκλίσεις από τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ορθή διαβίβαση κρίσιμων εντολών και η επιβεβαίωση ότι αυτές έγιναν κατανοητές από τον παραλήπτη, καθώς η τήρηση συγκεκριμένων διαδικασιών επικοινωνίας αποτελεί βασικό στοιχείο της ασφαλούς διαχείρισης της κυκλοφορίας.

Όταν το σύστημα εντοπίσει πιθανή παράβαση, ο αρμόδιος υπάλληλος έχει τη δυνατότητα να ακούσει την αρχική ηχογράφηση, να αξιολογήσει την επισήμανση της τεχνητής νοημοσύνης και να καταγράψει την ενέργεια που ακολούθησε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, έχουν ήδη αναλυθεί περισσότερες από 120.000 υπηρεσιακές συνομιλίες, με ελάχιστα ευρήματα.

Η τελική αξιολόγηση παραμένει ανθρώπινη, καθώς οι αυτόματες επισημάνσεις δεν θεωρούνται από μόνες τους διαπιστωμένες παραβάσεις, αλλά εξετάζονται από αρμόδιο πρόσωπο πριν ληφθεί οποιαδήποτε σχετική απόφαση.

Κυρώσεις για παραβιάσεις των κανόνων ασφαλείας

Η ψηφιακή καταγραφή των υπηρεσιακών ενεργειών συνδέεται και με τη δυνατότητα απόδοσης ευθυνών όταν διαπιστώνεται ότι δεν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει κυρώσεις ανάλογα με τη σοβαρότητα κάθε παράβασης, με τις ευθύνες να μπορούν να αφορούν τόσο το προσωπικό όσο και τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις ή τον Διαχειριστή της Υποδομής.

Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, οι κυρώσεις για εργαζομένους μπορούν, ανάλογα με την ιδιότητα και τα καθήκοντά τους, να φτάσουν έως την απομάκρυνση από κρίσιμες θέσεις ασφαλείας, την ανάκληση της σχετικής άδειας ή ακόμη και την απόλυση.

Η ύπαρξη καταγεγραμμένων συνομιλιών και ψηφιακών δεδομένων επιτρέπει στους αρμόδιους να εξετάζουν ποια εντολή δόθηκε, αν επιβεβαιώθηκε η λήψη της και ποιες ενέργειες ακολούθησαν.

Περισσότερες από 3.500 κάμερες και αυτόματος εντοπισμός κινδύνων

Στη λειτουργία της νέας ψηφιακής υποδομής αξιοποιούνται ήδη περισσότερες από 3.500 κάμερες που είναι εγκατεστημένες στο σιδηροδρομικό δίκτυο, παρέχοντας εικόνα από διαφορετικά σημεία της υποδομής.

Το επόμενο στάδιο προβλέπει την αυτόματη ανάλυση του οπτικού υλικού με αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι θα μπορούν να αναγνωρίζουν καταστάσεις που ενδέχεται να δημιουργήσουν κινδύνους για την κυκλοφορία.

Κατά την παρουσίαση προβλήθηκε πραγματικό περιστατικό στο οποίο ένα άτομο κινούνταν μέσα στη σιδηροδρομική γραμμή, με τον αλγόριθμο να εντοπίζει την παρουσία του ώστε να μπορεί να ειδοποιηθεί το Κέντρο Λειτουργίας και να ενεργοποιηθούν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας.

Η ίδια τεχνολογία σχεδιάζεται να εφαρμοστεί και στις κάμερες που βρίσκονται στο εμπρόσθιο μέρος των μηχανών, με στόχο την αναγνώριση εμποδίων και επικίνδυνων συνθηκών κατά μήκος της διαδρομής.

Στις περιπτώσεις που θα μπορεί να αναγνωρίζει το σύστημα περιλαμβάνονται η υπερβολική βλάστηση κοντά στις γραμμές, η συσσώρευση νερού και η παρουσία καπνού, ώστε οι αρμόδιοι να ενημερώνονται εγκαίρως και να αξιολογούν την ανάγκη παρέμβασης.

Ψηφιακή χαρτογράφηση περισσότερων από 6.000 στοιχείων της υποδομής

Παράλληλα με την παρακολούθηση των συρμών, η πλατφόρμα αξιοποιεί ψηφιακή καταγραφή της σιδηροδρομικής υποδομής, με περισσότερα από 6.000 επιμέρους στοιχεία να διαθέτουν μοναδικό κωδικό και ακριβή γεωγραφική θέση.

Στη βάση δεδομένων περιλαμβάνονται ισόπεδες διαβάσεις, γέφυρες, σήραγγες, σήματα και αλλαγές τροχιάς, επιτρέποντας τον ακριβή εντοπισμό εγκαταστάσεων και σημείων όπου απαιτούνται εργασίες συντήρησης ή αποκατάστασης.

Όταν εμφανίζεται μια βλάβη, το αρμόδιο συνεργείο μπορεί να λαμβάνει πληροφορίες για την ακριβή θέση της, συνοδευόμενες από φωτογραφία του προβλήματος, ώστε να διευκολύνεται η επέμβασή του.

Το σύστημα καταγράφει επίσης τον χρόνο άφιξης του συνεργείου και τον χρόνο που απαιτήθηκε μέχρι την αποκατάσταση της κυκλοφορίας.

Σε επόμενη φάση, οι χρόνοι αυτοί προβλέπεται να συγκρίνονται με προκαθορισμένους στόχους απόκρισης και αποκατάστασης, επιτρέποντας την αξιολόγηση της ταχύτητας με την οποία αντιμετωπίζονται τα προβλήματα στο δίκτυο.

Ψηφιακός έλεγχος παρουσίας σε ισόπεδες διαβάσεις και σταθμαρχεία

Στα επόμενα στάδια ανάπτυξης του έργου περιλαμβάνεται και η ψηφιακή επιβεβαίωση της ανάληψης υπηρεσίας από εργαζομένους που βρίσκονται σε κρίσιμα πόστα για την ασφάλεια της κυκλοφορίας.

Η λειτουργία θα εφαρμοστεί αρχικά στους φύλακες ισόπεδων διαβάσεων και στη συνέχεια στα σταθμαρχεία, ώστε το Κέντρο Λειτουργίας να μπορεί να γνωρίζει εάν το προβλεπόμενο προσωπικό έχει αναλάβει εγκαίρως τα καθήκοντά του.

Στην περίπτωση μιας φυλασσόμενης ισόπεδης διάβασης, εάν δεν επιβεβαιωθεί η παρουσία του φύλακα, το σύστημα θα ειδοποιεί το Κέντρο προκειμένου να ενεργοποιηθούν οι διαδικασίες προστασίας πριν από τη διέλευση του τρένου.

Στο σενάριο που παρουσιάστηκε, ο μηχανοδηγός ενημερώνεται για την απουσία επιβεβαίωσης και ακινητοποιεί τον συρμό πριν από τη διάβαση.

Στη συνέχεια, μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει προσωρινά τη διακοπή της κυκλοφορίας οχημάτων και πεζών, προκειμένου το τρένο να μπορέσει να διέλθει με πολύ χαμηλή ταχύτητα και σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες ασφαλείας.

Η συγκεκριμένη δυνατότητα αποσκοπεί στη σύνδεση της ψηφιακής επιβεβαίωσης μιας βάρδιας με συγκεκριμένες επιχειρησιακές ενέργειες, όταν δεν διαπιστώνεται η παρουσία του προσωπικού που απαιτείται για την ασφαλή διέλευση των συρμών.

Τι μπορεί να βλέπει ο επιβάτης στο railway.gov.gr

Πέρα από τις λειτουργίες που απευθύνονται στους αρμόδιους για τη διαχείριση της κυκλοφορίας, η πλατφόρμα προσφέρει και υπηρεσίες ενημέρωσης προς το επιβατικό κοινό.

Μέσω του railway.gov.gr, οι πολίτες μπορούν να παρακολουθούν από το κινητό τους τη θέση και την πορεία ενός τρένου σε πραγματικό χρόνο, να ενημερώνονται για τον επόμενο σταθμό και να βλέπουν την εκτιμώμενη ώρα άφιξης.

Παρέχεται επίσης η δυνατότητα προβολής ζωντανής εικόνας από την εμπρόσθια κάμερα του συρμού, δίνοντας στους επιβάτες και στους οικείους τους πρόσθετη πληροφόρηση για την εξέλιξη ενός ταξιδιού.

Στη συγκεκριμένη δυνατότητα αναφέρθηκε και ο πρωθυπουργός, συνδέοντάς την με την ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον ελληνικό σιδηρόδρομο.

«Για τον γονιό, ο οποίος περιμένει το παιδί του να ταξιδέψει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, το γεγονός ότι μπορεί να βλέπει στο κινητό του τηλέφωνο πού ακριβώς είναι το τρένο, πότε θα φτάσει, δεν είναι μόνο μια χρηστική πληροφορία. Είναι και μια επικοινωνία ότι αυτό το κράτος σοβαρεύεται», ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Για το προσωπικό που έχει την ευθύνη της κυκλοφορίας, η πλατφόρμα προσθέτει τη δυνατότητα συνδυαστικής αξιοποίησης δεδομένων από τον δορυφορικό εντοπισμό, τις υπηρεσιακές συνομιλίες, τις κάμερες και την ψηφιακή καταγραφή της υποδομής, με τις ειδοποιήσεις και τις ενέργειες που ακολουθούν να καταχωρίζονται στο σύστημα ώστε να μπορούν να ελεγχθούν από τους αρμόδιους.