ΔΕΔΔΗΕ: Αγώνας δρόμου σε τρία μέτωπα – Τι θα γίνει με έξυπνους μετρητές και ρευματοκλοπές

Ο ΔΕΔΔΗΕ βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην ιστορία του ελληνικού ηλεκτρικού δικτύου.

Η ενεργειακή μετάβαση, η ραγδαία ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), η ανάγκη για ψηφιοποίηση των υποδομών και η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών διαμορφώνουν ένα σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο η εταιρεία καλείται να κινηθεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα.

Η στρατηγική της τα τελευταία χρόνια βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: την επιτάχυνση των επενδύσεων στο δίκτυο, τη μαζική εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και την καταπολέμηση των ρευματοκλοπών μέσω της μείωσης των μη τεχνικών απωλειών.

Πρόκειται για ένα φιλόδοξο σχέδιο μετασχηματισμού, το οποίο επιχειρεί να καλύψει επενδυτικά κενά δεκαετιών και να προσαρμόσει το ελληνικό δίκτυο στις απαιτήσεις της νέας ενεργειακής εποχής.

Επενδύσεις για ένα σύγχρονο και ανθεκτικό δίκτυο

Το πρώτο μέτωπο αφορά την ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ, η Ελλάδα βρέθηκε για πολλά χρόνια αντιμέτωπη με ένα σημαντικό επενδυτικό έλλειμμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά την πενταετία 2015-2019 οι συνολικές επενδύσεις διαμορφώθηκαν περίπου στα 0,8 δισ. ευρώ, ενώ την αμέσως επόμενη περίοδο ανήλθαν στα 2,8 δισ. ευρώ. Η διαφορά αποτυπώνει την προσπάθεια κάλυψης ενός κενού που είχε δημιουργηθεί σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης και περιορισμένων διαθέσιμων πόρων.

Η ενίσχυση του δικτύου δεν αφορά μόνο τη συντήρηση υφιστάμενων υποδομών αλλά και τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων που θα επιτρέψουν την ένταξη ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού μονάδων ΑΠΕ. Ο ΔΕΔΔΗΕ υποστηρίζει σήμερα περίπου το 50% της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ της χώρας, ενώ περίπου το 60% των νέων συνδέσεων έργων ανανεώσιμων πηγών πραγματοποιείται στο δικό του δίκτυο. Από περίπου 4 GW εγκατεστημένης ισχύος το 2019, το δίκτυο διανομής εξυπηρετεί πλέον σχεδόν 9 GW, με τον στόχο να προσεγγίσει τα 10 GW τα επόμενα χρόνια.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στον αριθμό των παραγωγών που είναι συνδεδεμένοι στο δίκτυο. Από περίπου 50.000 παραγωγούς πριν από λίγα χρόνια, ο αριθμός έχει προσεγγίσει πλέον τις 100.000. Μόνο σε ένα έτος πραγματοποιήθηκαν περίπου 17.000 νέες συνδέσεις παραγωγών, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος της επιχειρησιακής πρόκλησης για έναν οργανισμό που καλείται να εξυπηρετήσει χιλιάδες έργα διάσπαρτα σε όλη την ελληνική επικράτεια.

Παράλληλα, σημαντικό μέρος των επενδύσεων κατευθύνεται στην αύξηση της ανθεκτικότητας του δικτύου απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα και πυρκαγιές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις υπογειοποιήσεις γραμμών μέσης και χαμηλής τάσης. Ωστόσο, η διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ επισημαίνει ότι η πλήρης υπογειοποίηση του δικτύου δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή. Σήμερα περίπου 32.300 χιλιόμετρα δικτύου είναι υπογειοποιημένα σε ένα συνολικό δίκτυο περίπου 250.000 χιλιομέτρων, ποσοστό κοντά στο 13%-15%.

Το κόστος για εκτεταμένη υπογειοποίηση μεγάλου μέρους του δικτύου εκτιμάται ότι θα μπορούσε να φθάσει τα 35 δισ. ευρώ. Με δεδομένο ότι ο οργανισμός επενδύει συνολικά περίπου 800 εκατ. ευρώ ετησίως για όλες τις δραστηριότητές του, ένα τέτοιο εγχείρημα θα απαιτούσε επενδύσεις πολλαπλάσιες των σημερινών δυνατοτήτων του συστήματος και τελικά θα μεταφερόταν στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων χρεώσεων δικτύου.

Για τον λόγο αυτό επιλέγεται μια στρατηγική στοχευμένων παρεμβάσεων. Οι υπογειοποιήσεις υλοποιούνται σε περιοχές αυξημένου κινδύνου, σε δασικές ζώνες και σε σημεία όπου το όφελος για την αξιοπιστία του δικτύου είναι μεγαλύτερο. Ο ρυθμός υλοποίησης έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν, καθώς από περίπου 250 χιλιόμετρα υπογειοποιήσεων ετησίως πριν από λίγα χρόνια, οι παρεμβάσεις έχουν φθάσει σε επίπεδα που ξεπερνούν τα 1.500 χιλιόμετρα ετησίως.

Την ίδια στιγμή, ο ΔΕΔΔΗΕ επενδύει σημαντικούς πόρους και στην πρόληψη πυρκαγιών μέσω εκτεταμένων εργασιών καθαρισμού και κλαδέματος βλάστησης. Το σχετικό κόστος ανέρχεται περίπου στα 60 εκατ. ευρώ ετησίως, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 10% των λειτουργικών δαπανών της εταιρείας. Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, με στόχο τη δημιουργία ασφαλών αποστάσεων ανάμεσα στις γραμμές μεταφοράς και τη βλάστηση, καθώς και τη διαμόρφωση αντιπυρικών ζωνών γύρω από κρίσιμες υποδομές.

Ψηφιακοί μετρητές: το μεγάλο έργο ψηφιοποίησης

Το δεύτερο μέτωπο αφορά τη μαζική εγκατάσταση έξυπνων μετρητών και τη συνολική ψηφιοποίηση του δικτύου διανομής. Πρόκειται για το μεγαλύτερο έργο τεχνολογικού εκσυγχρονισμού που έχει αναλάβει ο ΔΕΔΔΗΕ, με στόχο τη μετάβαση από ένα παραδοσιακό μοντέλο λειτουργίας σε ένα σύγχρονο ψηφιακό δίκτυο.

Όταν ξεκίνησε η προσπάθεια, το 2018, λειτουργούσαν στη χώρα περίπου 85.000 έξυπνοι ή ημιέξυπνοι μετρητές. Σε ένα σύνολο 7,7 εκατομμυρίων καταναλωτών, ο αριθμός αυτός ήταν ουσιαστικά αμελητέος. Σήμερα ο αριθμός των εγκατεστημένων ψηφιακών μετρητών έχει ξεπεράσει το 1,4 εκατομμύριο, ενώ ο στόχος είναι να προστεθούν περίπου 1 έως 1,3 εκατομμύρια νέες συσκευές ετησίως.

Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των μετρητών παραμένει μικρότερο από το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού παροχών, η κάλυψη σε όρους κατανάλωσης είναι εντυπωσιακά μεγαλύτερη. Ο λόγος είναι ότι οι πρώτες εγκαταστάσεις πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλους καταναλωτές, όπως βιομηχανίες, εμπορικά κέντρα, αλυσίδες λιανικής και επιχειρήσεις με υψηλή κατανάλωση. Ως αποτέλεσμα, οι ήδη εγκατεστημένοι ψηφιακοί μετρητές καλύπτουν περίπου το 60% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.

Η πορεία του έργου δεν υπήρξε χωρίς εμπόδια. Ο μεγάλος διαγωνισμός για την προμήθεια και εγκατάσταση των νέων μετρητών καθυστέρησε περίπου τρία χρόνια λόγω δικαστικών προσφυγών και ενστάσεων μεταξύ συμμετεχόντων. Σύμφωνα με τη διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ, η καθυστέρηση αυτή μεταφράστηκε σε σημαντικό οικονομικό κόστος, καθώς αναβλήθηκαν τα οφέλη που συνδέονται με τη μείωση των απωλειών, τον καλύτερο έλεγχο του δικτύου και την αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών.

Παράλληλα, αναπτύχθηκαν κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, όπως το σύστημα διαχείρισης δεδομένων μετρήσεων (Master Data Management System), το οποίο συγκεντρώνει και επεξεργάζεται σε κεντρικό επίπεδο τα δεδομένα που αποστέλλονται από τους μετρητές.

Η ψηφιοποίηση επιτρέπει στον ΔΕΔΔΗΕ να έχει σε πραγματικό χρόνο εικόνα για την κατάσταση του δικτύου, να γνωρίζει πόσοι καταναλωτές επηρεάζονται από μία βλάβη ή μία πυρκαγιά και να κατευθύνει αποτελεσματικότερα τα συνεργεία αποκατάστασης.

Ωστόσο, η μετάβαση δεν είναι απολύτως ομαλή. Ένα από τα συχνότερα παράπονα των καταναλωτών αφορά την έκδοση λογαριασμών «κατ’ εκτίμηση» ακόμη και μετά την εγκατάσταση ψηφιακών μετρητών. Η εξήγηση που δίνεται είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι συσκευές λειτουργούν κανονικά αλλά αντιμετωπίζουν προβλήματα επικοινωνίας με τα κεντρικά συστήματα, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται σε υπόγεια, σε περιοχές με περιορισμένη κάλυψη ή σε εγκαταστάσεις με τεχνικές ιδιαιτερότητες. Ως αποτέλεσμα, απαιτείται προσωρινά η συνέχιση της φυσικής καταμέτρησης μέχρι να επιλυθεί το πρόβλημα.

Μάχη κατά των ρευματοκλοπών και των απωλειών

Το τρίτο μέτωπο αφορά την αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών και τη μείωση των συνολικών απωλειών του δικτύου. Πρόκειται για ένα πρόβλημα με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις, καθώς το κόστος τελικά επιβαρύνει το σύνολο των καταναλωτών.

Η διοίκηση του ΔΕΔΔΗΕ επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στην αδυναμία πληρωμής και τη ρευματοκλοπή. Όπως επισημαίνεται, ρευματοκλοπή δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος δεν εξόφλησε τον λογαριασμό του, αλλά ότι έχει πραγματοποιηθεί συνειδητή και παράνομη παρέμβαση στον μετρητή ή στην ηλεκτρική εγκατάσταση, ώστε να μην καταγράφεται η πραγματική κατανάλωση.

Το φαινόμενο παρουσίασε αύξηση κατά τη διάρκεια της οικονομικής και ενεργειακής κρίσης, καθώς το αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας δημιούργησε μεγαλύτερα κίνητρα για παράνομες παρεμβάσεις. Παράλληλα, οι συνολικές απώλειες του δικτύου έφθασαν σε επίπεδα που ξεπέρασαν το 11%, πριν αρχίσουν να εμφανίζουν σταδιακή αποκλιμάκωση.

Η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών βασίζεται σε ένα πολυεπίπεδο σύστημα ελέγχων. Σύμφωνα με τον ΔΕΔΔΗΕ, η πιστοποίηση μιας ρευματοκλοπής αποτελεί σύνθετη διαδικασία με πολλαπλά στάδια, τεχνικούς ελέγχους, αυτοψίες και διαδικαστικές απαιτήσεις. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι έλεγχοι δεν πραγματοποιούνται τυχαία αλλά στηρίζονται σε συγκεκριμένες ενδείξεις και αναλύσεις δεδομένων. Είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου οι μισοί έλεγχοι που διενεργούνται καταλήγουν σε επιβεβαίωση πραγματικής ρευματοκλοπής.

Σε αυτό το σημείο οι έξυπνοι μετρητές αποκτούν καθοριστικό ρόλο. Μέσω της συνεχούς παρακολούθησης των καταναλώσεων και της δυνατότητας ανάλυσης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, καθίσταται ευκολότερος ο εντοπισμός ύποπτων μοτίβων κατανάλωσης και η στοχευμένη διενέργεια ελέγχων. Η στρατηγική του ΔΕΔΔΗΕ βασίζεται ακριβώς στον συνδυασμό ψηφιοποίησης, στοχευμένων ελέγχων και αυστηρότερου πλαισίου εποπτείας.

Ουσιαστικά, η εταιρεία δίνει σήμερα έναν αγώνα δρόμου σε τρία αλληλένδετα μέτωπα. Οι επενδύσεις δημιουργούν το απαραίτητο υπόβαθρο για την ανάπτυξη του δικτύου, οι έξυπνοι μετρητές προσφέρουν τα ψηφιακά εργαλεία για τη διαχείρισή του και η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών συμβάλλει στη μείωση των απωλειών και στη δικαιότερη κατανομή του κόστους. Η επιτυχία του σχεδίου θα κριθεί από το κατά πόσο οι τρεις αυτοί άξονες θα προχωρήσουν παράλληλα και με την απαιτούμενη ταχύτητα, ώστε το ελληνικό δίκτυο διανομής να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης της επόμενης δεκαετίας.