Σε «max jet mode» λειτουργούν τα διυλιστήρια, σύμφωνα και με τον πρόεδρο του ολλανδικού τμήματος της Shell, Frans Everts. Αυτό σημαίνει ότι κάθε διυλιστήριο στην Ευρώπη προσπαθεί να ενισχύσει όσο μπορεί την παραγωγή αεροπορικών καυσίμων.

Το διυλιστήριο της Shell στο Ρότερνταμ — το μεγαλύτερο στην Ευρώπη — έχει ήδη ρυθμιστεί αναλόγως. Το ίδιο ισχύει για τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις σε όλη την ήπειρο. Και παρόλα αυτά δεν φτάνει.

1

Δομικό έλλειμμα

Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια παράγουν περίπου 1,1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, έναντι κατανάλωσης που αγγίζει τα 1,6 εκατομμύρια — ένα χρόνιο έλλειμμα 500.000 βαρελιών που καλυπτόταν παραδοσιακά από εισαγωγές. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η Μέση Ανατολή κάλυπτε περίπου το 60% των εξωτερικών εισαγωγών αεροπορικού καυσίμου της ηπείρου πέρυσι. Τον Απρίλιο του 2026 αυτές οι εισαγωγές μηδενίστηκαν — για πρώτη φορά από τότε που καταγράφονται σχετικά δεδομένα, το 2017.

Ο κόμβος Άμστερνταμ-Ρότερνταμ-Αμβέρσα (ARA), η κεντρική αρτηρία εφοδιασμού καυσίμων για την ευρωπαϊκή αεροπορία, κατέγραφε στα μέσα Απριλίου αποθέματα κηροζίνης στους 597.000 μετρικούς τόνους — το χαμηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2020, με εβδομαδιαία πτώση 7% και ετήσια 10%. Μια σειρά ευρωπαϊκών χωρών έχει πέσει κάτω από τις 20 ημέρες κάλυψης αποθεμάτων, επίπεδο που δεν είχε καταγραφεί από το 2020.

Το «ρολόι» του Μπιρόλ

Στις 16 Απριλίου, ο εκτελεστικός διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας Fatih Birol δήλωσε στο Associated Press ότι η Ευρώπη έχει «ίσως έξι εβδομάδες» αεροπορικού καυσίμου — τοποθετώντας τις πρώτες ελλείψεις στα τέλη Μαΐου, ακριβώς καθώς αρχίζει η αιχμή της καλοκαιρινής σεζόν. Χαρακτήρισε την κατάσταση «τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχουμε αντιμετωπίσει ποτέ». Δεν έχει ακολουθήσει αναθεώρηση που να δίνει παράταση: η προθεσμία παραμένει ενεργή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απάντησε ότι δεν υπάρχουν «πραγματικές ελλείψεις» αυτή τη στιγμή — χωρίς ωστόσο να αμφισβητεί το χρονοδιάγραμμα. Ο Επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας παραδέχθηκε ότι τα αποθέματα «βρίσκονται υπό πίεση» σε τμήματα της Ευρώπης, ενώ η ΕΕ εξετάζει αύξηση εισαγωγών από τις ΗΠΑ και νέα ελάχιστα όρια αποθεμάτων.

Τι σημαίνει «max jet» στην πράξη

Τα διυλιστήρια διαθέτουν περιορισμένη τεχνική ευελιξία στην ανακατανομή παραγωγής. Η μεγιστοποίηση της κηροζίνης απαιτεί συγκεκριμένες ρυθμίσεις: διεύρυνση του εύρους απόσταξης σε βάρος της νάφθας, ενίσχυση των υδροδιασπαστήρων, εκτροπή πρώτων υλών από τις μονάδες FCC -που παράγουν κυρίως βενζίνη- προς μονάδες που αποδίδουν μεσαία αποστάγματα. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτές οι παρεμβάσεις μπορούν να αυξήσουν τις αποδόσεις κατά 7-10%. Ο ίδιος ο Everts χαρακτήρισε τα περιθώρια «μερικές ποσοστιαίες μονάδες εδώ κι εκεί» — μικρά, αλλά κρίσιμα σε μια αγορά που λειτουργεί ήδη στα όριά της.

Τα κίνητρα είναι εμφανή. Η τιμή του Jet A-1 ήταν περίπου 80 δολάρια το βαρέλι τον Μάρτιο και ανήλθε στα 150 δολάρια τον Απρίλιο, με την IATA να καταγράφει μέσο όρο 179 δολαρίων για την εβδομάδα που έληξε στις 24 Απριλίου — αύξηση 105,7% σε ετήσια βάση για την Ευρώπη. Σε επίπεδο crack spreads, το αεροπορικό καύσιμο στη Δυτική Ευρώπη διαπραγματεύεται πλέον άνω των 85 δολαρίων το βαρέλι, έναντι 33-39 δολαρίων στα τέλη Φεβρουαρίου, πριν την κλιμάκωση στο Ιράν.

Η αναζήτηση εναλλακτικών

Στο κενό που άφησε η Μέση Ανατολή έσπευσαν οι ΗΠΑ: οι αμερικανικές εξαγωγές αεροπορικού καυσίμου εκτοξεύθηκαν σε ρεκόρ 442.000 βαρελιών ημερησίως στις αρχές Απριλίου — περίπου έξι φορές από τα συνήθη επίπεδα. Ωστόσο αυτές οι ροές καλύπτουν μόνο εν μέρει το έλλειμμα. Σύμφωνα με τον επικεφαλής τιμολόγησης ευρωπαϊκών προϊόντων της Argus Media, η Ευρώπη ανταγωνίζεται για κάθε φορτίο με Σιγκαπούρη και Αυστραλία: «η τιμή απλώς ανεβαίνει και ανεβαίνει».

Οι αεροπορικές εταιρείες κάνουν ήδη περικοπές. Η Lufthansa ακύρωσε 20.000 πτήσεις έως τον Οκτώβριο και έκλεισε τη θυγατρική Lufthansa Cityline. Η SAS ακύρωσε 1.000 πτήσεις τον Απρίλιο. Η KLM μείωσε κατά 160 πτήσεις. Η Transavia ακυρώνει δρομολόγια Μαΐου-Ιουνίου. Η EasyJet κατέγραψε ζημία 540-560 εκατομμυρίων στερλινών για το εξάμηνο έως τον Μάρτιο.

Η κατάσταση όμως δεν είναι ομοιόμορφη. Ο CEO της Ryanair Michael O’Leary δήλωσε ότι η εταιρεία του είναι καλυμμένη για το καλοκαίρι, έχοντας αντισταθμίσει το 80% των καυσίμων της σε προ-κρίσης τιμές. Η ίδια η δήλωση όμως περιείχε την πιο σκληρή προειδοποίηση για τους υπόλοιπους: αν οι τιμές παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα το καλοκαίρι, «αρκετοί ανταγωνιστές μας στην Ευρώπη θα αντιμετωπίσουν πραγματικές οικονομικές δυσκολίες». Το hedging δεν είναι λύση για τον κλάδο — είναι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για όσους είχαν την πρόνοια ή την τύχη να το κάνουν έγκαιρα. Οι υπόλοιποι εκτίθενται απευθείας στην αγορά spot, όπου το Jet A-1 διαπραγματεύεται στα 179 δολάρια το βαρέλι.

Διαβάστε επίσης:

Κομισιόν: Το σχέδιο για την ενεργειακή κρίση – Μείωση φόρων στο ρεύμα, ενίσχυση καυσίμων, συντονισμός αποθεμάτων αερίου και πυρηνική ενέργεια

Στενά του Ορμούζ: Η Ουάσινγκτον προειδοποιεί ναυτιλιακές να μην πληρώνουν το Ιράν για ασφαλή διέλευση

Πεντάγωνο: Επτά νέα deal με κορυφαίες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης