Από τα «χειροκίνητα» ταμπλό του Χρηματιστηρίου Αθηνών, όπου κατέγραφε μετοχές σε ηλικία τεσσάρων ετών, μέχρι τις εμβληματικές αίθουσες του Οίκου Sotheby’s στο Λονδίνο, η Έλια Πορταλάκη έχει μια πορεία, που μοιάζει με μια προδιαγεγραμμένη ένωση δύο κόσμων.

Με ένα σπάνιο background, που «παντρεύει» Χρηματοοικονομικά και Ιστορία της Τέχνης, η εκπρόσωπος του κορυφαίου οίκου δημοπρασιών στην Ελλάδα μιλά στο Mononews για τον «μηχανισμό του πάθους», που μετατρέπει τα αντικείμενα σε υπεραξίες.

1

Αποκωδικοποιεί τη σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, εξηγεί γιατί η Τέχνη αποτελεί στρατηγική επιλογή επιβίωσης του κεφαλαίου και περιγράφει τη διαδικασία ανακάλυψης των «αόρατων θησαυρών», που κρύβουν τα ελληνικά σπίτια.

Ακολουθεί η συνέντευξη που μας παραχώρησε η κα Πορταλάκη:

Κυρία Πορταλάκη, έχετε ένα σπάνιο background, Χρηματοοικονομικά και Τέχνη. Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με τον Οίκο Sotheby’s;

Δεν θα μπορούσα να ξεφύγω από αυτόν τον συνδυασμό. Θα έλεγα ότι ήταν μονόδρομος, καθώς οι επιρροές από το οικογενειακό μου περιβάλλον ήταν τέτοιες, που δύσκολα θα «λοξοδρομούσα»… Δύο γονείς με σπουδές στην Οργάνωση και Διοίκηση επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πειραιώς – ο πατέρας μου από τους παλαιότερους χρηματιστές στον χώρο εν έτει 1981 – και μία συλλογή έργων τέχνης που ξεκίνησε το 1987… Αντιλαμβάνεσθε ότι το Χρηματιστήριο και η Τέχνη με «μεγάλωσαν».

Από τεσσάρων ετών βρισκόμουν στην αίθουσα του Χρηματιστηρίου Αθηνών, όπου είχα τις αρμοδιότητές μου, να σημειώνω τα «κλεισίματα» των μετοχών – όπου τότε ήταν χειροκίνητα από ανθρώπους πίσω από ένα ταμπλό, ουσιαστικά έβαζαν και έβγαζαν τα νούμερα αναλόγως με τις εκφωνήσεις αντιφωνήσεις, που γίνονταν μεταξύ των τότε 30 χρηματιστών – να σηκώνω τα τηλέφωνα ,να δίνω γραπτώς τις εντολές των πελατών στον πατέρα μου και να μετράω χρήματα και έγχαρτες μετοχές.

Στην Τέχνη μπήκα, όταν μου δημιουργήθηκε η ανάγκη να κατανοήσω την πραγματική αξία των έργων, τον μηχανισμό των δημοπρασιών και πώς προκύπτουν υπεραξίες.

Οι τιμές των μετοχών δικαιολογούνταν βάσει  πραγματικών οικονομικών καταστάσεων των εταιρειών, ενώ στην Τέχνη υπήρχε μία αοριστία και ασάφεια στο μυαλό μου.

Το 2007, με πτυχίο Οικονομικών από το ΠΑ.ΠΕΙ, με μεταπτυχιακό στo Investment Management από το Cass Business School στο Λονδίνο, ούσα χρηματιστηριακή εκπρόσωπος στην Ζ.Γ. Πορταλάκης ΑΧΕ, πιστοποιημένη σύμβουλος επενδύσεων, ειδικός διαπραγματευτής παραγωγών στο A.D.EX, αποφασίζω να φύγω ξανά στο Λονδίνο, να παρακολουθήσω σεμινάρια πάνω στην Iστορία της Tέχνης, στο Sotheby’s Institute, στην Tate Modern και αλλού.

Η δίψα, όμως, για μάθηση δεν περιορίστηκε εκεί, καθώς αισθανόμουν την ανάγκη να εργαστώ σε έναν Oίκο Δημοπρασιών, για να δω την πραγματικότητα πίσω από τις πολυτελείς αίθουσες, όπου κινούνταν αξίες εκατομμυρίων. Μπήκα εθελοντικά και εργάστηκα για έξι μήνες στο τμήμα Σύγχρονης Τέχνης και στο Τμήμα Έργων 19ου και 20ού αιώνα, καθώς και στο Greek Sale, πάντα στον Οίκο Sotheby’s. Με την επιστροφή μου στην Ελλάδα το 2009, μου ζητήθηκε από τους Sotheby’s η εκπροσώπηση του Oίκου.

Πολλοί θεωρούν τη δημοπρασία ως το απόλυτο crash test για την αξία ενός έργου. Ποιες είναι οι κατηγορίες αντικειμένων, που κρατούν τις τιμές τους ακόμη και σε περιόδους κρίσης;

Πράγματι το track record / αποτελέσματα των δημοπρασιών αποτελούν μία ισχυρή και μη αμφισβητήσιμη ένδειξη από άποψη τιμών, βάσει δεδομένων. Ειδικά τα αποτελέσματα στις δημοπρασίες των τελευταίων τριών ετών, στις αξίες έργων με παρεμφερή χαρακτηριστικά, είναι η βασική σύγκριση τιμών, προκειμένου να προσδιοριστεί η εκτίμηση ενός έργου Τέχνης, κοσμήματος, ρολογιού ή άλλων αντικειμένων στις δημοπρασίες.

Όπως όλες οι αγορές κάνουν κάνουν κύκλους, το ίδιο συμβαίνει και στην αγορά της Τέχνης, κοσμήματος, ρολογιού ή άλλων αντικειμένων στις δημοπρασίες. Βασικό ρόλο παίζουν η εκάστοτε οικονομική κατάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο, η μόδα – τάση της εποχής, η ανάγκη για ικανοποίηση προσωπικών προσδοκιών, καθώς και η οικονομική ασφάλεια μέσω της διαφοροποίησης στην επένδυση (diversification).

Το αποτέλεσμα διαμορφώνεται στις δημοπρασίες, όπως και στο Χρηματιστήριο, βάσει της προσφοράς και της ζήτησης. Βασική αρχή της οικονομίας στον προσδιορισμό των τιμών – αξιών.

Έχετε δει αντικείμενα από ελληνικά σπίτια να πρωταγωνιστούν σε παγκόσμιες δημοπρασίες; Ποιο είναι το προφίλ του κρυμμένου θησαυρού, που αναζητούν σήμερα οι ειδικοί του Οίκου Sotheby’s στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα εξάγει πολλά αξιόλογα αντικείμενα στις δημοπρασίες. Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει συγκεκριμένο προφίλ που αναζητούμε, προκειμένου να συμμετέχει ένας πελάτης στην πώληση ενός αντικειμένου.

Το βέβαιο είναι ότι, λόγω της πληθώρας της προσφοράς, υπάρχει και ένα μίνιμουμ threshold (κατώφλι), κάτω από το οποίο δεν μπορούν να συμπεριλάβουν αντικείμενα στις δημοπρασίες παγκοσμίως. Αναλόγως την κατηγορία της δημοπρασίας τα κριτήρια ποικίλουν. Σίγουρα η σπανιότητα, η ποιότητα και η φυσική κατάσταση των αντικειμένων είναι σημαντικοί παράγοντες /κριτήρια για τη συμμετοχή σε μία δημοπρασία. Επίσης, η τάση της εποχής, το λεγόμενο trend.

Μεταπηδήσατε από τον ψυχρό κόσμο των παραγώγων και της Κεφαλαιαγοράς, στον αισθητικό κόσμο των δημοπρασιών…

Όσο και να φαίνονται αυτοί οι δύο κόσμοι διαφορετικοί, είναι παρεμφερείς και η βάση της λειτουργίας τους είναι ίδια. Ο μηχανισμός, που λειτουργεί το Χρηματιστήριο και οι Δημοπρασίες, είναι ο ίδιος .Το αντικείμενο αλλάζει.

Στο Χρηματιστήριο βλέπεις ένα ψυχρό περιβάλλον τιμών σε οθόνη, όπου εναλλάσσονται ποσότητες και αξίες, ενώ στις δημοπρασίες γεμίζεις εικόνα, παραστάσεις κι αισθάνεσαι ευφορία ψυχική, που μόνο η Τέχνη μπορεί να σου προσφέρει. Κινούμενος στον χώρο των δημοπρασιών και επισκεπτόμενος τις εκθέσεις, είναι σαν να έχεις γυρίσει όλα τα μουσεία του κόσμου σε μία αίθουσα.

Πιστοποιημένη σύμβουλος επενδύσεων και Accredited Jewelry Professional από το GIA. Έχετε πει σε κάποιον πελάτη, μην το αγοράσετε ως επένδυση, αγοράστε το γιατί το αγαπάτε, ή το αντίστροφο;

Οι Πιστοποιήσεις σου δίνουν γνώση και αποτελούν τα εργαλεία. Η τριβή με το κάθε αντικείμενο σε οδηγεί στην εμπειρία και στην ικανότητα να διακρίνεις και να αντιλαμβάνεσαι τις αξίες. Η συμβουλή μου είναι πάντα: «Εάν σου αρέσει και το αγαπάς, τότε να το αποκτήσεις. Eάν το κάνεις μόνο επενδυτικά, τότε να μην προχωρήσεις».

Αυτό, βέβαια, περιορίζεται συγκεκριμένα στα έργα Τέχνης, με τα οποία ζεις καθημερινά και σου προσφέρουν ψυχική ευεξία, ικανοποίηση, χαρά μέσα σε έναν απόλυτα τεχνοκρατικό κόσμο.

Πόσο εύκολη και, κυρίως, πόσο διακριτική είναι η διαδικασία της δωρεάν εκτίμησης, που προσφέρετε;

Υπάρχει η απόλυτη εχεμύθεια. Αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο και θα έπρεπε να ισχύει σε κάθε επάγγελμα. Αντιλαμβάνομαι ότι είναι δύσκολο για έναν πελάτη, να προσεγγίσει έναν τόσο μεγάλο και θεωρητικά απρόσιτο Οίκο Δημοπρασιών, προκειμένου να ζητήσει μία εκτίμηση.

Μιλώντας για την Ελλάδα, μέσα στα 16 χρόνια που εκπροσωπώ αποκλειστικά το Οίκο, αισθάνομαι ιδιαίτερη ικανοποίηση, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό/ηθικό επίπεδο, καθώς οι πελάτες μου με εμπιστεύονται, ξαναγυρίζουν και με συστήνουν σε νέους. Αυτή είναι η επιτυχία.

Έλια Πορταλάκη Sotheby's

Ποιο είναι το πιο ακραίο που σας έχει συμβεί στο πλαίσιο της επιλογής σπουδαίων αντικειμένων;

Η αλήθεια είναι ότι η θέση μου στον Οίκο μου έχει προσφέρει απίστευτη εμπειρία και τρομερές εκπλήξεις. Έχω δει σπανία αντικείμενα, που τα αποτελέσματά τους στις δημοπρασίες έχουν ενθουσιάσει τον πελάτη και κατ’ επέκταση τον Οίκο κι εμένα.

Τίποτα, όμως, δεν είναι τυχαίο, γιατί η αγορά πάντα δείχνει ποια είναι η πραγματική αξία ενός αντικειμένου. Η πληροφόρηση / ενημέρωση που έχουν οι αγοραστές είναι ταχεία και πολύπλευρη, κάτι που αποτυπώνεται στις τελικές τιμές των αντικειμένων.

Εκτιμάτε ότι υπάρχουν «αόρατοι» θησαυροί στην Ελλάδα, είτε από άγνοια των ιδιοκτητών για την τρέχουσα χρηματιστηριακή τους αξία, είτε από συναισθηματική προσκόλληση;

Φυσικά και υπάρχουν, κυρίως από κληρονομιές, που οι κατέχοντες δεν έχουν την γνώση να αξιολογήσουν την πραγματική αξία. Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι οι βασικοί λόγοι, που κάποιος πουλάει μέσω δημοπρασίας, είναι τα τρία Ds, Death, Debt, Divorce.

Παρόλα αυτά, πολλές φορές η συναισθηματική προσκόλληση στα αντικείμενα δεν επιτρέπει στον πελάτη να προχωρήσει σε μία πώληση, ανεξαρτήτως τιμής.

Τι απαντάτε σε αυτούς που λένε ότι η Τέχνη είναι μόνο χόμπι για πλούσιους; Πιστεύετε πως η Τέχνη, ειδικά στην εποχή μας, συνιστά και μια στρατηγική επιλογή, για την επιβίωση του κεφαλαίου;

Η Τέχνη είναι για όλους. Τέχνη δεν σημαίνει απαραίτητα ένα πανάκριβο πρωτότυπο έργο τέχνης. Θα μπορούσε να είναι και μία μεταξοτυπία / print. Κάποιος, που αγαπάει την Τέχνη, μπορεί να ζήσει με αυτήν, αγοράζοντας χαμηλότερης αξίας έργα, είτε νεωτέρων καλλιτεχνών, είτε πολλαπλά.

Η επένδυση στην Τέχνη συγκαταλέγεται στις εναλλακτικές μορφές επένδυσης. Ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο αποδόσεων θα ήταν καλό, να έχει ένα ποσοστό χρημάτων επενδεδυμένο στην Τέχνη, είτε με την μορφή portfolio, είτε ως μεμονωμένες αγορές έργων.

Πώς συνεργάζονται οι ειδικοί του Sotheby’s με εσάς στην Αθήνα, για να διασφαλιστεί η προέλευση και η πιστοποίηση, στοιχεία που μπορούν να εκτοξεύσουν ή να καταβαραθρώσουν μια τιμή;

Η διαδικασία της εκτιμήσεως αντικειμένων, που συμπεριλαμβάνονται στις δημοπρασίες, είναι πολύ συγκεκριμένη και απλή. Όσον αφορά στα κοσμήματα και στα ρολόγια, διοργανώνω ανά τακτά χρονικά διαστήματα επίσκεψη των εκτιμητών ρολογιών και κοσμημάτων στην Αθήνα και ο πελάτης μπορεί να φέρει τα αντικείμενά του σε ένα κατ’ ιδίαν ραντεβού.

Η εκτίμηση παρέχεται δωρεάν και με απόλυτη εχεμύθεια. Όλοι οι εκτιμητές του Οίκου είναι πολύ έμπειροι στο αντικείμενό τους.

Όσον αφορά στα έργα Τέχνης ή άλλα αντικείμενα, συνήθως ζητάμε καταρχάς φωτογραφίες μέσω e-mail και στη συνέχεια κρίνουμε, εάν υπάρχει λόγος να επισκεφτούμε τον χώρο, προκειμένου να γίνει μία δεύτερη, πιο εξειδικευμένη εκτίμηση. Απαραίτητη προϋπόθεση στην έγκριση για πώληση είναι η προέλευση των αντικειμένων (provenance) και η κατάσταση, καθώς και το εάν έχουν ξαναβγεί πρόσφατα σε κάποια προηγούμενη δημοπρασία.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος, που κάνει ένας νέος συλλέκτης στην Ελλάδα σήμερα;

Ένας νέος συλλέκτης θα πρέπει να προσέξει την προέλευση του έργου. Εάν θα αγοραστεί απευθείας από τον καλλιτέχνη, τότε δεν υπάρχει ανησυχία. Εάν ο καλλιτέχνης δεν είναι στην ζωή, οφείλει να ψάξει πού έχει δημοσιευθεί το έργο και εάν έχει λάβει μέρος σε εκθέσεις. Σε περίπτωση ύπαρξης ιδρύματος ή συγγενούς προσώπου, που εκπροσωπεί τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη, καλό είναι να αποτανθεί εκεί,προκειμένου να βεβαιωθεί για την γνησιότητα.

Η κατάσταση του έργου είναι, επίσης, πολύ σημαντικό κριτήριο. Όσο για το «λάθος» στην τιμή, δηλαδή να αγοράσει θεωρητικά ακριβά ένα έργο Τέχνης ,αυτό εξαρτάται καθαρά από εκείνον. Εκτός από το database / βάση δεδομένων, υπάρχει ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά κυρίως ο συλλέκτης πληρώνει το ΠΑΘΟΣ του να το αποκτήσει. Εκεί τελικά… δεν υπάρχει λάθος.

Μεγαλώνοντας μέσα σε μια από τις πιο σημαντικές οικογενειακές συλλογές στην Ελλάδα, πώς εκπαιδεύεται το μάτι, ώστε να ξεχωρίζει το ωραίο από το σημαντικό; Ποιο έργο από τη Συλλογή Πορταλάκη δεν θα βάζατε ποτέ σε δημοπρασία, όσο υψηλό κι αν ήταν το estimate;

Είχα την τύχη να μεγαλώσω μέσα στην Τέχνη και να ζήσω από πολύ κοντά με σημαντικούς καλλιτέχνες της εποχής μας, όπως ο Στάμος, ο Καπράλος, ο Ζογγολόπουλος, ο Μπουτέας, ο Μπάικας, ο Κεσσανλής, ο Κουλεντιανός, ο Takis, ο Φιλόλαος κΑι άλλοι.

Ο πατέρας μου αγόραζε πάντα «με το στομάχι». Έπρεπε το έργο να χτυπήσει το συναίσθημά του. Γνώριζε τους καλλιτέχνες και επεδίωκε την στενή επαφή και επικοινωνία μαζί τους, προκειμένου να αποκωδικοποιήσει την Τέχνη τους. Θυμάμαι σχεδόν τα περισσότερα Σαββατοκύριακά μου ως παιδί, να τα περνάω στα σπίτια των καλλιτεχνών με τους γονείς μου, να βρίσκομαι ανάμεσα στα έργα τους και να ακούω τις ιστορίες τους. Η τριβή είναι αυτή, που οξύνει την κριτική σκέψη. Τριβή σημαίνει οπτική επαφή με την Τέχνη, διάβασμα, ενημέρωση, δημοπρασίες και εκθέσεις.

Όσο για το εάν δεν θα έβαζα κάποιο έργο σε δημοπρασία… Σίγουρα δεν θα έβαζα τα έργα, με τα οποία μεγάλωσα μέσα στο σπίτι μου. Αυτά είναι μέρος της οικογένειάς μου, που είναι ό,τι πολυτιμότερο έχω.

Δείτε επίσης

Έ. Χουλιάρα (AstraZeneca): Καινοτομία υπό «διωγμό» – Το χρηματοδοτικό κενό του 1 δισ. και ο κίνδυνος των αποσύρσεων

Kavita Patel (Roche): Η καινοτομία σε «σημείο θραύσης» – Η επιστροφή του 76% των εσόδων κάνει το περιβάλλον ασφυκτικό