Στα χνάρια του Μεγάλου Κωνσταντίνου – Η πόλη του που έγινε θρύλος σε έκθεση

Από τον Φλάβιους Βαλέριους Κονσταντίνους άρχισαν όλα. Ρωμαίο αυτοκράτορα που με το διάταγμα των Μεδιολάνων αναγνώρισε την ανεξιθρησκία ανοίγοντας το δρόμο στον Χριστιανισμό και με μια άλλη του απρόσμενη κίνηση μετέφερε την έδρα της αυτοκρατορίας στην Ανατολή, στην είσοδο του Βοσπόρου.

Η Νέα Ρώμη θα γινόταν σύντομα Κωνσταντινούπολις και η ιστορία της στο χρόνο θα γραφόταν με χρυσά γράμματα, ένας μύθος που κράτησε για αιώνες, ακόμη και στην πτώση του, ενώ και η διατήρησή του παρά την οθωμανική κυριαρχία έχει σταθερά σημείο αναφοράς το βυζαντινό παρελθόν της.

Πρωτεύουσα της τεράστιας και μεγαλειώδους Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η Κωνσταντινούπολη είναι το θέμα της νέας έκθεσης του βρετανικού Μουσείου Βικτόριας και Αλβέρτου που μόλις εγκαινιάστηκε παρακολουθώντας την πορεία της πόλης από την ίδρυσή της ως την κατάκτησή της από τους Οθωμανούς, που την όρισαν και ως δική τους πρωτεύουσα, και από εκεί ως τον 20ό αιώνα.

«Από την Κωνσταντινούπολη στην Ινσταμπούλ: Μία πόλη, δύο αυτοκρατορίες» είναι ο τίτλος αυτής της έκθεσης που ζυγιάζει την Ιστορία κρατώντας ίσες αποστάσεις μέσα από μία ανάλαφρη παρουσίαση πολυτελών τεχνουργημάτων κάθε είδους.

Πρόκειται για την πρώτη έκθεση στο Ηνωμένο Βασίλειο που αφηγείται χρονολογικά την ιστορία της Κωνσταντινούπολης από την ίδρυσή της από τον Μέγα Κωνσταντίνο το 330 μ.Χ. έως τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1922.

Στόχος της έκθεσης είναι να αναδείξει την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα αυτοκρατοριών, σταυροδρόμι θρησκειών, τόπο συνάντησης ανθρώπων, ιδεών, εμπορίου και τέχνης για περισσότερους από δεκαέξι αιώνες παρουσιάζοντας την πόλη που αν και άλλαξε όνομα, κυρίαρχους και πρόσωπα, δεν έχασε ποτέ τον ρόλο της ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κέντρα του κόσμου, ακόμη και σήμερα, αιώνες μετά την Άλωση. Με το όνομά της να κουβαλά ένα βάρος που ξεπερνά τη γεωγραφία και έχει γίνει θρύλος.

Ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη

Περισσότερα από 200 είναι τα αντικείμενα που εκτίθενται στο μουσείο, εξαιρετικά παραδείγματα βυζαντινής και οθωμανικής τέχνης στα οποία συμπεριλαμβάνονται έργα γλυπτικής, βυζαντινές εικόνες, εικονογραφημένα χειρόγραφα, χαρακτικά, ψηφιδωτά, κεραμικά πλακίδια, σπάνια μεταξωτά και ενδυμασίες, πολύτιμα κοσμήματα και μεταλλικά αντικείμενα, έπιπλα και ένα πλήθος άλλων.

Πολλά παρουσιάζονται για πρώτη φορά σε έκθεση, άλλα είναι δάνεια από ξένα μουσεία ενώ και η Ελλάδα συμμετέχει με 26 έργα, τα οποία έχουν δανειστεί από το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, το Μουσείο Μπενάκη και το Μουσείο Κανελλοπούλου.

Ο Ιππόδρομος, η Αγία Σοφία, το Παλάτι Τοπ Καπί και η περιοχή του Γαλατά, σημεία ξεχωριστά της πόλης είναι στο επίκεντρο της αφήγησης σ΄αυτήν την παρουσίαση που είναι δομημένη ως ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη.

Η έναρξη γίνεται με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης ως πρωτεύουσας μιας ενωμένης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπό τον Μέγα Κωνσταντίνο, ο οποίος και παρουσιάζεται μέσα από ένα αντίγραφο της κεφαλής του. Εδώ αναδεικνύεται η στρατηγική θέση της πόλης και οι υποδομές που στήριξαν την εδραίωσή της και την ανέδειξαν ως Βασιλίδα των Πόλεων. Είναι τα προηγμένα συστήματα ύδρευσης, που αποτελούσαν επίτευγμα της μηχανικής της εποχής, τα οχυρωμένα τείχη της, και ασφαλώς ο Ιππόδρομος, το κοινωνικό και πολιτικό κέντρο της πόλης, όπου οι αρματοδρομίες χρησίμευαν ως αυτοκρατορικό θέαμα και προπαγάνδα.

Για να ακολουθήσει ο «Ουρανός και η Γη», που διερευνά πώς η τέχνη και η αρχιτεκτονική τέθηκαν στην υπηρεσία του Χριστιανισμού και πώς οι βυζαντινοί αυτοκράτορες υιοθέτησαν την ιερή εικονοποιία για να προβάλουν δύναμη και εξουσία, διασφαλίζοντας παράλληλα την επιβίωση της Κλασικής τέχνης και των ιδεών.

Στο Βυζάντιο άλλωστε, οι νέοι μελετούσαν Όμηρο ενώ στις μονές οι γραφείς διατηρούσαν τα κείμενα των μεγάλων φιλοσόφων. Σημείο αναφοράς είναι ασφαλώς η Αγία Σοφία, ένα από τα σημαντικότερα κτήρια στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, σύμβολο της νέας πρωτεύουσας και του Χριστιανισμού.

Στην ενότητα αυτή εντάσσονται τα περισσότερα έργα, που είναι δάνεια από ελληνικούς φορείς, όπως η εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου από το Μουσείο Κανελλοπούλου. Ενώ εδώ περιλαμβάνεται και μία υποενότητα αφιερωμένη στην προβολή της ευσέβειας της εξουσίας μέσω των προσωπικών κοσμημάτων.

Η κληρονομιά του Βυζαντίου

Οθωμανική κυρίως είναι η ενότητα που ακολουθεί με τίτλο «Δύναμη και Εμβέλεια» στην οποία παρουσιάζεται η συνέχεια της πόλης στην οθωμανική αυτοκρατορία, μαζί με την επιβίωση βυζαντινών στοιχείων και παραδόσεων, όπως η παραγωγή πολυτελών αγαθών και το τρόπος που χρησιμοποιήθηκαν οι τέχνες για την προβολή της νέας εξουσίας τόσο σε περιόδους ειρήνης όσο και πολέμου μέσω της επίδειξης πολυτέλειας .

Έναν ρόλο που έπαιζαν θαυμάσια οι πολύτιμοι λίθοι, το ελεφαντόδοντο, το ασήμι και ο χρυσός αλλά και τα πολυτελή υλικά όπως το μετάξι, ικανά στοιχεία στη διαμόρφωση της αυτοκρατορικής ταυτότητας, η οποία ζωντάνευε μέσα από μεγάλες δημόσιες πομπές.

Παράλληλα γίνονται αναφορές στην επιβίωση και διατήρηση βυζαντινών στοιχείων της πόλης, όπως τα χερσαία τείχη που επισκευάστηκαν, το υδροδοτικό σύστημα που επεκτάθηκε, ενώ η εκκλησία της Αγίας Σοφίας μετατράπηκε σε ισλαμικό τέμενος, σημείο αναφοράς και στην ισλαμική αρχιτεκτονική. Αν και στο επίκεντρο αυτής της ενότητας βρίσκεται το Παλάτι Τοπ Καπί.

Η «Ζωή στην Πόλη» τέλος, κάνοντας άλμα στο χρόνο εξερευνά την καθημερινότητα της πόλης ως ένα κοσμοπολίτικο κέντρο ποικίλων γλωσσών, θρησκειών και καλλιτεχνικών παραδόσεων. Συγκεντρώνει σπάνια αντικείμενα για να αποκαλύψει τόσο τη θρησκευτική συνύπαρξη όσο και τους ρυθμούς της αστικής ζωής, από τα δημόσια λουτρά ως τη μουσική και την αναψυχή. Εντοπίζει επίσης τις μεταβαλλόμενες προτιμήσεις της κοινωνίας κατά τον 19ο αιώνα, με την εισαγωγή δυτικοευρωπαϊκών συνηθειών και αισθητικής, κυρίως μάλιστα παριζιάνικων, που διαμόρφωσαν την αυτότητα των Κωνσταντινουπολιτών.

Στον επίλογο της έκθεσης εξετάζεται η καλλιτεχνική κληρονομιά των ψηφιδωτών και της αρχιτεκτονικής της Βυζαντινής εποχής στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ενώ επίσης γίνεται μνεία στην επιρροή της οθωμανικής τέχνης σε βρετανούς και γάλλους σχεδιαστές στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα.

Η έκθεση στο Μουσείο Βικτόρια και Αλβέρτος θα διαρκέσει ως τις 9 Μαΐου 2027.

Διαβάστε επίσης:

Η επανένωση του Ρούμπενς – Κλεμμένα έργα συγκεντρώνονται στην επέτειο γέννησής του

Βασίλειος Λαμπρινουδάκης: Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το μεγαλύτερο και πιο σεβαστό θεραπευτήριο της αρχαιότητας

Το καταφύγιο του Ιωάννη Καντακουζηνού στον Έβρο – Ένα κάστρο αιώνων σε αποκατάσταση