Ρένα Γρηγοριάδη: Οι ελληνικές ρίζες της Hermès

Η ξενάγησή μου στη νέα μπουτίκ Hermès, στη New Bond Street 166, στο Λονδίνο, από την ειδικευμένη ιστορικό του γαλλικού οίκου, ξεκίνησε ως μια ανακάλυψη της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, της ιστορίας και της αισθητικής του νέου καταστήματος.

Πολύ γρήγορα, όμως, κάπου ανάμεσα στην εντυπωσιακή, ελικοειδή κεντρική σκάλα και τα 55 ιδιωτικά δωμάτια, η περιήγηση εξελίχθηκε σε ανακάλυψη της ιστορίας μιας οικογένειας, με μια αναπάντεχα ελληνική διάσταση.

Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, η ιστορικός μού αφηγήθηκε την οικογενειακή διαδρομή των Dumas και αποκάλυψε πόσο βαθιά έχει επηρεάσει η ελληνική καταγωγή της Rena Dumas την κουλτούρα, την αισθητική και τη φιλοσοφία του οίκου από το 1972 έως και σήμερα.

Πίσω από το χαρακτηριστικό πορτοκαλί κουτί, τα μεταξωτά carré, τις περίφημες Birkin και Kelly και την αξεπέραστη δεξιοτεχνία του γαλλικού οίκου πολυτελείας, υπάρχει μια ιστορία αγάπης που ξεκινά από την Αθήνα, περνά από το Παρίσι και απλώνεται σε όλο τον κόσμο.

Αυτή είναι, ίσως, μια από τις πιο γοητευτικές πτυχές της Hermès που συνδέεται με μια Ελληνίδα αρχιτέκτονα, τη γυναίκα που έδωσε στον οίκο ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης αρχιτεκτονικής του ταυτότητας, και με έναν τόπο που η οικογένεια Dumas θεωρεί διαχρονικά σπίτι της.

Rena Dumas: Η Ελληνίδα πίσω από την αισθητική Hermès

Η Rena Dumas, γεννημένη ως Ρένα Γρηγοριάδη στην Αθήνα στις 28 Μαΐου 1937, μεγάλωσε σε ένα φωτεινό διαμέρισμα με θέα στην Ακρόπολη. Το ελληνικό φως, η αρχιτεκτονική των αρχαίων μνημείων και η αίσθηση της αρμονίας που χαρακτήριζε το αθηναϊκό τοπίο αποτέλεσαν από νωρίς βασικά στοιχεία της αισθητικής της.

Σε ηλικία μόλις δεκατριών ετών είχε ήδη εκφράσει την επιθυμία να σπουδάσει αρχιτεκτονική. Το 1957, ακολουθώντας την προτροπή της οικογένειάς της, αναχώρησε από τον Πειραιά με προορισμό τη Γαλλία. Στο Παρίσι σπούδασε στην École Nationale Supérieure des Arts Appliqués et des Métiers d’Art, γνωστή και ως École Olivier de Serres.

Εκεί γνώρισε τον Jean-Louis Dumas, μέλος της οικογένειας που διοικεί τον οίκο Hermès από τα μέσα του 20ου αιώνα. Η γνωριμία τους εξελίχθηκε σε έναν μεγάλο έρωτα και το 1962 παντρεύτηκαν.

Μαζί απέκτησαν δύο παιδιά, τη Sandrine Dumas, σήμερα ηθοποιό και σκηνοθέτιδα, και τον Pierre-Alexis Dumas, ο οποίος ακολούθησε την οικογενειακή παράδοση και ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του οίκου Hermès, ρόλο τον οποίο εξακολουθεί να έχει σήμερα.

Η Rena υπήρξε μια προσωπικότητα με ισχυρή επαγγελματική ταυτότητα και ξεχωριστή αισθητική αυτονομία. Το 1961, μετά την ολοκλήρωση των σπουδών της, επέστρεψε στην Αθήνα και συμμετείχε στην ομάδα εσωτερικού σχεδιασμού του Hilton Athens, ενός από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά έργα της μεταπολεμικής Αθήνας. Στη συνέχεια εργάστηκε στη Νέα Υόρκη, διευρύνοντας την επαγγελματική της εμπειρία και την αρχιτεκτονική της ματιά.

Το 1972 ίδρυσε στο Παρίσι το δικό της αρχιτεκτονικό γραφείο RDAI, δηλαδή Rena Dumas Architecture Intérieure. Η δημιουργία του αποτέλεσε καθοριστικό κεφάλαιο τόσο στην προσωπική της διαδρομή όσο και στην εξέλιξη του γαλλικού οίκου.

Το 1976 ανέλαβε την ανακαίνιση και επέκταση του ιστορικού κεντρικού καταστήματος του οίκου στη διεύθυνση 24, rue du Faubourg Saint-Honoré, στο Παρίσι. Ήταν η αρχή μιας μακράς και εξαιρετικά δημιουργικής συνεργασίας.

Το RDAI έχει σχεδιάσει περισσότερα από 150 καταστήματα και χώρους της Hermès διεθνώς, διαμορφώνοντας μια αναγνωρίσιμη αρχιτεκτονική γλώσσα που συνδυάζει την κομψότητα, την υλικότητα, το φυσικό φως και την απόλυτη προσοχή στη λεπτομέρεια.

Η συμβολή της υπήρξε θεμελιώδης στη διαμόρφωση της εμπειρίας Hermès. Κάθε boutique αντιμετωπίστηκε ως ένας ξεχωριστός χώρος, σε διάλογο με την πόλη, την ιστορία και την τοπική κουλτούρα της.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της συγκαταλέγονται η Maison Hermès στην περιοχή Ginza του Τόκιο, σε συνεργασία με τον Renzo Piano, το 2001, και το εμβληματικό κτίριο του οίκου στο Dosan Park της Σεούλ. Στο portfolio της περιλαμβάνονται επίσης η ανακαίνιση του Hôtel de Crillon στο Παρίσι, οι χώροι του οίκου Christie’s και η κατοικία του Yves Saint Laurent στην Avenue George V.

Η Rena Dumas έφυγε από τη ζωή στις 27 Απριλίου 2009, στο Παρίσι, αφήνοντας πίσω της μια σπουδαία αρχιτεκτονική παρακαταθήκη. Ο Jean-Louis Dumas πέθανε το 2010. Μαζί δημιούργησαν μια οικογένεια στην οποία η τέχνη, η δημιουργικότητα, η επιχειρηματικότητα και η ελληνική καταγωγή συνυπήρχαν οργανικά.

Μετά τον θάνατό της, το αρχιτεκτονικό στούντιο RDAI συνέχισε να λειτουργεί και να επιμελείται κάθε χώρο της Hermès. Η εντυπωσιακή μπουτίκ του Λονδίνου αποτελεί ένα ακόμα έργο του γραφείου της Ρένας Γρηγοριάδη.

Αίγινα: Το ελληνικό καταφύγιο των Dumas

Για την οικογένεια Dumas, η Ελλάδα υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ένας αγαπημένος προορισμός διακοπών και όχι μόνο λόγω της μητέρας τους. Ήταν ένας τόπος επιστροφής, ένας χώρος προσωπικής αναγέννησης και μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Το νησί που κατέκτησε ξεχωριστή θέση στην καρδιά τους ήταν η Αίγινα.

Η Rena είχε περάσει εκεί τα παιδικά της καλοκαίρια. Η Αίγινα, με τον αρχαίο ελαιώνα, τις αιωνόβιες ελιές, τον Ναό της Αφαίας, τα πέτρινα ξωκλήσια και το φως που μεταμορφώνει το τοπίο από την αυγή μέχρι το ηλιοβασίλεμα, αποτελούσε για εκείνη έναν τόπο βαθιάς συναισθηματικής σύνδεσης.

Εκεί επέλεξε μαζί με τον Jean-Louis να δημιουργήσει το οικογενειακό τους καταφύγιο, στην περιοχή της Παχιάς Ράχης, μέσα σε ένα τοπίο που μοιάζει να διατηρεί αναλλοίωτη τη μεσογειακή του αυθεντικότητα.

Η σχέση της οικογένειας με το νησί είχε και μια ευρύτερη πολιτιστική διάσταση. Η Αίγινα υπήρξε τόπος δημιουργίας και περισυλλογής για σημαντικές προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων και τεχνών.

Ο Νίκος Καζαντζάκης επέλεξε το νησί για να εργαστεί στη μετάφραση της Οδύσσειας, ενώ από εκεί πέρασαν ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Γιάννης Μόραλης και ο Γιάννης Τσαρούχης. Στο ίδιο περιβάλλον, η οικογένεια Dumas βρήκε μια δική της εκδοχή της πολυτέλειας, βασισμένη στην απλότητα, στη φύση και στον χρόνο.

Η οικογένεια διατήρησε αυτή τη σχέση με την Αίγινα μέσα από τις επόμενες γενιές. Ο Pierre-Alexis Dumas και η Sandrine επιστρέφουν στο νησί, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεση με το πατρικό τους καταφύγιο και τις μνήμες των γονιών τους. Η ελληνική γη αποτελεί μέρος της οικογενειακής τους ταυτότητας, όπως ακριβώς η τέχνη και η δεξιοτεχνία αποτελούν μέρος της ταυτότητας της Hermès.

Νόστος: Το ντοκιμαντέρ της Sandrine Dumas και η ανακάλυψη της ελληνικής ταυτότητας

Μια συγκινητική έκφραση αυτής της σχέσης με την Ελλάδα βρίσκεται στην κινηματογραφική δημιουργία της Sandrine Dumas. Το 2016 παρουσίασε το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους «Nostos», μια προσωπική και πολιτιστική αναζήτηση που συνδέει την οικογενειακή της ιστορία με τη ζωή και το έργο της Ελληνίδας ζωγράφου Θάλειας Φλωρά-Καραβία.

Η αφετηρία υπήρξε ένας πίνακας της δεκαετίας του 1920, τον οποίο είχε αγοράσει η μητέρα της Rena λίγο πριν από τον θάνατό της. Απεικόνιζε μια γυναίκα με κόκκινο φόρεμα, λευκό καπέλο και πολύχρωμη ομπρέλα, μπροστά στο γαλάζιο της θάλασσας. Η Rena  χάρισε τον πίνακα στην κόρη της, αναφέροντας πως η δημιουργός του, η Θάλεια Φλωρά-Καραβία, πιθανότατα συνδεόταν συγγενικά με την οικογένεια.

Αυτό το έργο τέχνης έγινε η αφετηρία μιας βαθύτερης αναζήτησης. Η Sandrine άρχισε να μελετά τη ζωγράφο, μια από τις σημαντικότερες γυναικείες μορφές της ελληνικής τέχνης, η οποία γεννήθηκε στη Σιάτιστα το 1871, σπούδασε στο Μόναχο και κατέγραψε με το έργο της σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας.

Μέσα από τη ζωή της ζωγράφου, η Sandrine ανακάλυψε ένα κομμάτι της ιστορίας της μητέρας της και, κατ’ επέκταση, της δικής της ταυτότητας. Η ίδια περιέγραψε το «Nostos» ως μια προσπάθεια να ανασυνθέσει την οικογενειακή της μνήμη και να κατανοήσει τι σημαίνει για εκείνη να είναι Ελληνίδα σήμερα.

Νόστος σημαίνει επιστροφή στην πατρίδα, στη ρίζα, στον τόπο που κατοικεί μέσα μας ακόμη και όταν η ζωή μάς οδηγεί μακριά του. Για τη Sandrine, η Ελλάδα απέκτησε μια νέα διάσταση μέσα από τις αφηγήσεις της μητέρας της και το τοπίο της Αίγινας.

Αισθητική Hermès με ελληνικό αποτύπωμα

Η ελληνική επιρροή στην οικογένεια Dumas αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ομορφιά και τη δημιουργία. Η Rena Dumas υπήρξε μια αρχιτέκτονας που έδινε πρωταρχική σημασία στο φυσικό φως, στις αναλογίες, στην ποιότητα των υλικών και στη σχέση του ανθρώπου με τον χώρο. Η δική της προσέγγιση συνέβαλε στη διαμόρφωση της διαχρονικής αισθητικής του οίκου, μιας αισθητικής που συνδυάζει τη γαλλική φινέτσα με τη μεσογειακή αίσθηση του μέτρου.

Η ελληνική παρουσία συναντάται και στον κόσμο των μεταξωτών carré. Η Ελληνίδα σχεδιάστρια Ιουλία Λαλαγιάννη-Αμπατί, γνωστή και ως Ιουλία Αμπατιέ, εμπνεύστηκε δημιουργίες της από τις τοιχογραφίες της Κρήτης, μεταφέροντας μοτίβα της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα του οίκου. Η ελληνική καλλιτεχνική κληρονομιά βρήκε έτσι τη θέση της σε ένα διεθνές σύμβολο κομψότητας.

Αντίστοιχα, ο κόσμος των αρωμάτων Hermès συνομιλεί συχνά με τη Μεσόγειο. Εσπεριδοειδή, άνθη, βότανα, ξύλα και θαλασσινές νότες συνθέτουν αρωματικές αφηγήσεις που παραπέμπουν στους κήπους και στα τοπία του Νότου. Η συλλογή Un Jardin en Méditerranée αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αισθητηριακής προσέγγισης, με δημιουργό τον αρωματοποιό Jean-Claude Ellena.

Στην καρδιά αυτής της φιλοσοφίας βρίσκεται και η επιλογή της Αίγινας για την καμπάνια Άνοιξη/Καλοκαίρι 2012. Η Hermès τότε επέλεξε τον αρχαίο ελαιώνα της Παχιάς Ράχης, με τις υπεραιωνόβιες ελιές και το ιδιαίτερο φυσικό φως, για να φωτογραφίσει τη συλλογή.

Η επιλογή είχε έναν βαθιά προσωπικό συμβολισμό, καθώς το τοπίο συνδεόταν άμεσα με την οικογενειακή ιστορία των Dumas. Οι ελιές, με τους γλυπτικούς κορμούς και τις ασημένιες φυλλωσιές τους, έγιναν μέρος μιας διεθνούς εικόνας που ανέδειξε την ελληνική φύση ως πρωταγωνιστή της αισθητικής του οίκου.

Από την Αίγινα στο Λονδίνο: Η κληρονομιά που συνεχίζεται

Η οικογενειακή διάσταση παραμένει καθοριστική για την ταυτότητα Hermès. Ο Pierre-Alexis Dumas, γιος της Rena και του Jean-Louis, ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του οίκου, μεταφέροντας στις σύγχρονες συλλογές του τις αξίες που κληρονόμησε από τους γονείς του.

Ο ξάδελφός του, Axel Dumas, ανιψιός του Jean-Louis και της Rena, εκπροσωπεί την επόμενη γενιά της οικογένειας στην ηγεσία. Τα δύο ξαδέλφια συνεχίζουν μια παράδοση που συνδυάζει την οικογενειακή συνέχεια με τη δημιουργική εξέλιξη.

Η ιστορία της Rena Dumas έχει ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση αυτής της συνέχειας. Η ίδια έφερε στον οίκο μια διαφορετική αρχιτεκτονική αντίληψη, μια ευαισθησία που γεννήθηκε από την ελληνική της παιδεία, την αγάπη της για το φως και την πίστη της στην ουσία των υλικών.

Η κόρη της, Sandrine, αναζήτησε μέσα από τον κινηματογράφο τις ελληνικές της ρίζες. Ο γιος της, Pierre-Alexis, συνεχίζει να μεταφέρει αυτές τις αξίες στη δημιουργική ταυτότητα του οίκου.

Επιστρέφοντας νοερά στην εμπειρία μου στην ολοκαίνουργια και πολυεπίπεδη μπουτίκ της New Bond Street, η ξενάγηση ανάμεσα στις έξι διαφορετικές οικίες που την απαρτούν αποκτά πλέον ένα διαφορετικό νόημα.

Η αρχιτεκτονική του καταστήματος, η επιλογή των υλικών, οι υφές, η αίσθηση του φωτός και η προσεκτική σύνθεση κάθε λεπτομέρειας αποτελούν κεφάλαια μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας ανάμεσα στην Αθήνα, το Παρίσι, την Αίγινα και το Λονδίνο, όπου τελικά το ελληνικό φως εξακολουθεί να αποτελεί μέρος των πάντων.

Διαβάστε επίσης:

Hermès: Δεν είναι εφοπλιστική κατοικία αλλά η ολοκαίνουργια μπουτίκ του θρυλικού οίκου

Hermès, Chanel, Loewe: Η εικονογράφηση ως αντίσταση στην Τεχνητή Νοημοσύνη 

Hermès Into the Horsescape: Δημιουργίες που καλπάζουν στο λαμπερό σύμπαν του αλόγου