Η συλλέκτρια, η έμπορος τέχνης και ο Μονέ – Οι γυναίκες που ανέδειξαν το έργο του ζωγράφου

Ήταν στα 1924-25 όταν ο Κλοντ Μονέ δημιούργησε αυτόν τον πίνακα με τις «Ίριδες» στο σπίτι του στο Ζιβερνί, ένα αριστούργημα από τα τελευταία του μεγάλου καλλιτέχνη, μόνο που έκτοτε το έργο εξαφανίστηκε.

Για την ακρίβεια δεν παρουσιάστηκε ποτέ σε κοινό σε διάστημα σχεδόν ενός αιώνα, ενταγμένο τον περισσότερο χρόνο στη συλλογή της Ζαν Σλούμπεργκερ, μιας εκ των κληρονόμων της εταιρείας πετρελαίου Schlumberger, η οποία είχε συγκεντρώσει μια από τις σημαντικότερες συλλογές ιμπρεσιονιστικής και μοντέρνας τέχνης της Γαλλίας. Η εμφάνιση επομένως σήμερα, αυτού του μνημειώδους έργου, στο πλαίσιο δημοπρασίας της συλλογής έχει κινητοποιήσει τον κόσμο των συλλεκτών για την σπανιότητά του.

Με ασυνήθιστες διαστάσεις 160 χ 180 εκατοστών και με εκτίμηση από 22 έως 30 εκατ. ευρώ ο πίνακας, αναμένεται, έτσι, να σημειώσει ρεκόρ πώλησης στη δημοπρασία του οίκου Sotheby’s στο Παρίσι, στις 22 Οκτωβρίου. Αλλά δεν θα είναι ο μόνος, καθώς συνοδεύεται από 27 ακόμη έργα της περίφημης συλλογής.

Κατ΄ αρχάς από ένα δεύτερο έργο του Μονέ την «Ιτιά κλαίουσα» (με εκτίμηση 9-12 εκατομμύρια ευρώ), που προέρχεται από την διάσημη σειρά του ζωγράφου με θέμα τις ιτιές του Ζιβερνί. Να σημειωθεί μάλιστα ότι και τα δύο έργα είχαν περάσει κατ’ ευθείαν από τον Μονέ στον γιο του Μισέλ και από αυτόν στην πρωτοπόρο έμπορο τέχνης Κάτια Γκρανόφ πριν ενταχθεί στη συλλογή της Ζαν Σλούμπεργκερ η οποία πέθανε το 1984.

Μαζί και άλλα μεγάλα ονόματα που εντάσσονται στην ευρύτερη ιστορία καλλιτεχνικής καινοτομίας περιλαμβάνονται στη δημοπρασία, όπως ο Πολ Σεζάν, ο Πιερ Μπονάρ, ο Γκουστάβ Μορό, ο Γκουστάβ Κουρμπέ, η Καμίλ Κλοντέλ αλλά και ο Ντελακρουά. Γενικά άλλωστε υπήρξε μια συλλογή που καταγράφει μια γενιά καλλιτεχνών, οι οποίοι μεταμόρφωσαν την πορεία της σύγχρονης ζωγραφικής.

Η αντισυμβατική κληρονόμος

Στην στενή συνεργασία της συλλέκτριας, από τη δεκαετία του 1950 με την Κάτια Γκρανόφ οφείλεται εν πολλοίς η δημιουργία αυτής της συλλογής καθώς, τουλάχιστον όσον αφορά τον Μονέ οι δύο γυναίκες είχαν διακρίνει την αξία των ύστερων έργων του, πολύ νωρίτερα πριν γίνει αυτό αντιληπτό από το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου της τέχνης.

Όπως λέει σήμερα ο Τόμας Μπομπάρ του οίκου Sotheby’s «Η Ζαν Σλούμπεργκερ ήταν αρκετά αντισυμβατική. Διέθετε διορατικότητα και δεν της άρεσε ο κλασικός ιμπρεσιονισμός αλλά προτιμούσε τον Σουτίν και τα μνημειώδη ύστερα έργα του Μονέ, τα οποία θεωρούνται ως οι πρώτοι αφηρημένοι πίνακες, χάρη στις έντονα εκφραστικές και δραματικές πινελιές καθαρού χρώματος».

Αυτό το γούστο μάλιστα, ήταν εντυπωσιακό, δεδομένου του περιβάλλοντος στο οποίο κινούνταν η Σλούμπεργκερ με οικογένεια που ανήκε σε μία από τις μεγάλες βιομηχανικές δυναστείες της Γαλλίας και θα περίμενε κανείς ότι η κατοικία τους στο Παρίσι —ένα αρχοντικό hôtel particulier στην οδό Las-Cases— θα φιλοξενούσε πιο συμβατικά σύμβολα πλούτου. Αντιθέτως όμως, η Ζαν στράφηκε σε καλλιτέχνες και έργα που αμφισβητούσαν τα καθιερωμένα πρότυπα της εποχής.

Η συνεργασία

«Όποιος συναντούσε την Κάτια Γκρανόφ και την Ζαν Σλούμπεργκερ στην Αριστερή Όχθη του Παρισιού τη δεκαετία του 1960, θα υπέθετε με βάση την εμφάνισή τους ότι ήταν δύο κυρίες της μεγαλοαστικής τάξης που συνέλεγαν έργα του Ρενουάρ, και όχι πρωτοπόροι της αφηρημένης τέχνης», λέει ο Μπομπάρ. Το ένστικτο της Γκρανόφ για καλλιτέχνες που δεν είχαν τύχει της δέουσας αναγνώρισης συνδυάστηκε άψογα με την προθυμία της Σλούμπεργκερ να την στηρίξει, προσφέροντάς της τις κατάλληλες διασυνδέσεις και την τεχνογνωσία. Ενώ από τη μεριά της η συλλέκτρια παρείχε αυτοπεποίθηση, χορηγία και τα μέσα για να υλοποιήσουν πεποιθήσεις που δεν συμμεριζόταν ακόμη η αγορά τέχνης.

Το 1958 έτσι, βάζοντας το σπίτι της ως εγγύηση, η Σλούμπεργκερ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της αγοράς από την Γκρανόφ, του συνόλου των έργων που φυλάσσονταν στο ατελιέ του γιου του Μονέ. Μια συμφωνία που έδωσε στην Γκρανόφ πρόσβαση σε μια εξαιρετική σειρά πινάκων από τα τελευταία χρόνια του ζωγράφου στο Ζιβερνί, σε μια εποχή που τα έργα αυτά δεν προκαλούσαν ιδιαίτερο ενθουσιασμό στη Γαλλία.

Παρ’ όλα αυτά, η Γκρανόφ αναγνώρισε τον ρηξικέλευθο χαρακτήρα τους, τοποθετώντας σημαντικά δείγματα σε αμερικανικά μουσεία και ιδιωτικές συλλογές και συμβάλλοντας έτσι στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο γινόταν αντιληπτή η ύστερη καλλιτεχνική πορεία του Μονέ. Γιατί αυτό που εκείνη την εποχή κάποιοι αντιλαμβάνονταν ως παρακμή, οι δύο γυναίκες επισήμαναν ως μια νέα αρχή. Και έτσι ήταν.

Διαβάστε επίσης:

Gagosian: H Rachel Feinstein παρουσιάζει τη μοίρα της σύγχρονης Καρυάτιδας

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη; Λάθος – Το Βυζάντιο ήταν ο κόμβος της αυτοκρατορίας

Η «υφαντική» της Μαρίας Λοϊζίδου στον Κεραμεικό – Δωρεά Δημήτρη Δασκαλόπουλου