Ας σκεφτούμε ξανά την αρχιτεκτονική – Αφιέρωμα σ΄έναν αντισυμβατικό δημιουργό

Δεν είναι μια συμβατική αρχιτεκτονική έκθεση, είναι ένα μικτό εκθεσιακό εργαστήριο, ένα ανοιχτό πεδίο έρευνας, αφιερωμένο στο ριζοσπαστικό όραμα και στο έργο ενός αρχιτέκτονα και στοχαστή, καταγράφοντας τα ίχνη μιας πλούσιας αναζήτησης αλλά και της συνομιλίας του με φίλους του καλλιτέχνες μέσα και από δικά τους έργα.

Δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, οι φίλοι του Χρήστου Παπούλια μελετώντας το πλούσιο αρχειακό υλικό του, όπως το διέσωσε ο ίδιος, καταθέτουν στοιχεία για την προσωπικότητα και το έργο του σε μια παρουσίαση που σκοπό έχει τη σκιαγράφηση του πορτρέτου ενός δημιουργού, που αφοσιώθηκε στη συνένωση της αρχιτεκτονικής με την τέχνη και τον τόπο.

«Αδύναμα έργα – Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του» είναι ο τίτλος αυτής της έκθεσης που εγκαινιάζεται στις 6 Οκτωβρίου στο Ίδρυμα Θεοχαράκη συγκεντρώνοντας υλικά τεκμήρια μέσα από το αρχείο του, που βρέθηκε στην κατοικία του στα Αναφιώτικα.

Είναι σχέδια, προσχέδια, μακέτες, αυτόγραφες σημειώσεις, επιστολές, αποκόμματα εφημερίδων, φωτογραφίες, βιβλία, περιοδικά και άλλα αντικείμενα, τα οποία συστήνουν την υπαρξιακή συνθήκη και το δημιουργικό «καθ’ οδόν» του Παπούλια, που δεν ταυτίζεται όμως, με την έννοια της «μεθόδου» ως ένα άκαμπτο σύνολο κανόνων. Αντίθετα είναι μια συνεχής διαδοχή από ατελή ίχνη προθέσεων, αναζητήσεων, διασταυρώσεων, παρεκκλίσεων, επαναλήψεων ή ακόμη και των εμμονών που τα γέννησαν, τα οποία είναι ανοιχτά στον πειραματισμό, αλλά και στη διάψευση, στην αποτυχία.

Τα «αδύναμα έργα»

Όπως σημειώνουν μάλιστα και οι επιμελητές της έκθεσης, ο αρχιτέκτονας Γιώργος Τζιρτζιλάκης και η αρχιτεκτονική ομάδα Ασκήσεις Εδάφους (Κώστας Ευσταθίου, Νίκος Λάμπρου, Κωνσταντίνος Τσέλλος) φέροντας τον απόκρυφο και φευγαλέο χαρακτήρα της δημιουργικής διαδικασίας, το σώμα αυτού του υλικού, προσβάσιμο αλλά «ενταφιασμένο» στην κρύπτη του αρχείου, επιστρέφει, όπως ο ίδιος έλεγε: «με κάποιο τρόπο στη ζωή, όχι όμως εκεί που διαδραματίζεται η ζωή αλλά λίγο πιο πέρα, στις παρυφές της». Και με τον τρόπο αυτό τείνει να μετασχηματιστεί σ’ ένα «αναρχείο», όπου η ανέφικτη ταξινόμηση, το μη αρχειοθετήσιμο, το κάνει να διέπεται από την ένταση ανάμεσα στην τάξη και το χάος, χωρίς να επιβάλλει μια μονοδιάστατη ερμηνεία.

Επιλέγοντας εξαρχής άλλωστε ,ο Χρήστος Παπούλιας να μην ακολουθήσει το δρόμο ενός συμβατικού αρχιτέκτονα, μας καλεί να σκεφτούμε ξανά την αρχιτεκτονική με τον διακριτικό τρόπο ενός «ψίθυρου στρατηγικής», που της προσδίδει εννοιολογική διάσταση και μια οντολογική αίσθηση της ύπαρξης. Ακόμη και ο όρος «αδύναμα έργα» της έκθεσης γραμμένος σε μία ιδιόχειρη σημείωσή του, αντιπαραθέτει στην κρίση όλων των ισχυρών μοντέλων της νεωτερικότητας, την ποιητική ένταση που προσφέρει το άπειρο σύνολο των μικρών και κρυφών θραυσμάτων που χαρακτηρίζουν έναν τόπο.

Οι διεθνείς διακρίσεις

Με σπουδές στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Βενετίας κοντά σε δασκάλους τους οποίους αργότερα θα μνημόνευε, όπως ο Aldo Rossi, ο Carlo Scarpa και ο Manfredo Tafuri, ο Χρήστος Παπούλιας (1953 – 2014) ολοκλήρωσε την καλλιέργειά του στη φιλοσοφία και την κριτική θεωρία στο Παρίσι και τη Νέα Υόρκη για να ξεκινήσει να αναπτύσσει έναν εκτενή διάλογο με τον χώρο των εικαστικών.

Επιστρέφοντας στην Αθήνα, όπου θα εγκατασταθεί μόνιμα, επιμελείται εικαστικές εκθέσεις, ενώ συμμετέχει στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Τεύχος» μαζί με τους Γιώργο Τζιρτζιλάκη, Γιώργο Σημαιοφορίδη και Τάκη Κουμπή. Παράλληλα, ξεκινά τις πρώτες του αρχιτεκτονικές μελέτες για να ακολουθήσουν τέσσερις δεκαετίες ενεργού δραστηριότητας, με πλούσια εργογραφία που εκτείνεται από πραγματοποιημένα κτήρια και θεωρητικά αρχιτεκτονικά πρότζεκτ έως εικαστικά έργα, κείμενα και εκδόσεις, πάντα σε ανοιχτή επικοινωνία με καλλιτέχνες όπως ο Γιάννης Κουνέλλης και ο Brice Marden.

Σύντομα και η διεθνής αναγνώριση, συμμετέχοντας σε σημαντικές εκθέσεις τέχνης και αρχιτεκτονικής (Documenta X στο Κάσελ, 48η Biennale Τέχνης της Βενετίας, Documenta 14 στην Αθήνα) και λαμβάνοντας σημαντικές διακρίσεις (φιναλίστ του Mies van der Rohe Award και πρόκριση στη δεύτερη φάση του διεθνούς διαγωνισμού για το MAXXI στη Ρώμη). Εντούτοις όμως, το έργο αυτό δεν βρήκε την αντίστοιχη αναγνώριση στην εγχώρια αρχιτεκτονική κουλτούρα.

Μια πρόταση για το Μουσείο Ακρόπολης

Η «εκτός συναγωνισμού» πρότασή του για ένα «Εριχθόνειο Μουσείο της Ακρόπολης», το οποίο οραματιζόταν ακριβώς επάνω στην Ακρόπολη και η πολεοδομική μελέτη «Αστικά Δωμάτια» για τη Λιουμπλιάνα, σε συνεργασία με τον Michelangelo Pistoletto, αποκτήθηκαν ωστόσο από το Centre Pompidou και εντάχθηκαν στη μόνιμη συλλογή του, ενώ απασχόλησαν θεωρητικούς όπως ο Yehuda Safran, ο Kenneth Frampton και η Catherine David, οι οποίοι συμμετείχαν με κείμενά τους στην έκδοση «Υπερτόπος. Δύο αρχιτεκτονικές μελέτες» (Reihe Cantz, 1998· ελληνική έκδοση: futura, 1999). Ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με τη διδασκαλία στις αρχιτεκτονικές σχολές του Βόλου, της Κρήτης και των Ιωαννίνων, εγκαταλείποντας τελικά το γραφείο του στα Αναφιώτικα, από όπου είχε δουλέψει τα περισσότερα έργα του.

Όλα αυτά τα χρόνια παράλληλα, ο Παπούλιας βρισκόταν σε έναν αδιάκοπο διάλογο και συνεργασίες με καλλιτέχνες όπως ο Γιάννης Κουνέλλης, ο Brice Marden, ο Michelangelo Pistoletto, ο Γιώργος Χατζημιχάλης, ο Γιώργος Λάππας, ο Νίκος Μπάικας, η Mariella Simoni, η Μαρία Παπαδημητρίου και η Βασιλική Τσεκούρα. Ο ίδιος αναφέρθηκε επίσης, στο έργο καλλιτεχνών όπως o Giovanni Battista Piranesi, ο Richard Long, ο Mario Merz και ο Juan Muñoz ενώ συμπορεύθηκε με ιστορικούς και κριτικούς της τέχνης και της αρχιτεκτονικής όπως ο Ντένης Ζαχαρόπουλος, η Catherine David, ο Harald Szeemann, ο Kenneth Frampton, ο Yehuda Safran και η ομάδα του περιοδικού «Τεύχος».

Επιλεγμένα έργα των φίλων του καλλιτεχνών παρουσιάζονται έτσι, στην έκθεση, πλαισιώνοντάς την και συγκροτώντας έναν τόπο όπου μπορεί κανείς να συναντήσει και να αφουγκραστεί «αδύναμα έργα» όχι γιατί είναι ελλιπή, «φτωχά» ή ανεπαρκή, αλλά γιατί είναι «γεμάτα αμφιβολίες και προσωπικές σκέψεις». Μια αδυναμία απαραίτητη για τη διερώτηση και το στοχασμό, που γίνεται προϋπόθεση και κινητήριος δύναμη της σύγχρονης αρχιτεκτονικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας, επειδή ακριβώς δίνει τη δυνατότητα να υποδεχτούμε τη ζωή σε όλη της την απρόβλεπτη ρευστότητα.

Πληροφορίες

-Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη: Βασ. Σοφίας και Μέρλιν 1, τηλ.2103611206

-Έκθεση: «Αδύναμα έργα – Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του»

-Διάρκεια: 6 Οκτωβρίου έως 21 Φεβρουαρίου 2027

Διαβάστε επίσης:

Ένας αμφιλεγόμενος χορηγός της Ταπισερί Μπαγιέ και το πορτρέτο του – Σάλος στη Βρετανία

Η Μούσα, ο Φιλόσοφος και μια ζωγραφισμένη πόλη – Εκπληκτικά ευρήματα στη Ρώμη ανοιχτά στο κοινό

Αφάλες, τα λευκά βότσαλα που εμπνέουν τη Δανάη Στράτου – Η έκθεση στο Μέγαρο Μουσικής