Με βάση όσα έχουν πει μέχρι τώρα οι τρεις ηγέτες των —κατά τεκμήριο— τριών πρώτων κομμάτων, ένας μάλλον μηδενιστικός τίτλος ενός άρθρου με έντονη κριτική διάθεση θα ήταν: «Μητσοτάκης Λογιστής, Ανδρουλάκης Ικέτης, Τσίπρας Αιθεροβάμων». Κατά μία έννοια, θα συμβάδιζε και με τις δημοσκοπήσεις. Θα ήταν, όμως, όχι τόσο άκομψος —αν και, στο κάτω-κάτω, η πολιτική κριτική οφείλει να είναι δριμεία— όσο… μονόπαντος. Κι αυτό διότι, άσχετα με το περιεχόμενο και την εκφορά του κάθε επικεφαλής, ένας τίτλος αυτής της μορφής θα παραέβλεπε τα, σε άλλους πολλά και σε άλλους λίγα, θετικά σημεία των τοποθετήσεων.

Δεν θα επανέλθω στο ατόπημα της ΕΛΑΣ, πρώτα να αναγγέλλει και μετά να αλλάζει τις θέσεις της κάτω από το βάρος της ορθής κριτικής. Απλώς αναγνωρίζεται στο κόμμα και στον αρχηγό του το άγχος της κοινωνικής δικαιοσύνης ως βασικός στόχος ενός προγράμματος που θα ήθελε να εφαρμόσει. Αν αυτό δικαιολογεί τις ανέφικτες υποσχέσεις, θα το κρίνουν οι πολίτες.

Ούτε θα επανέλθω στο τραγικό λάθος του ΠΑΣΟΚ να ζητά να του δοθεί η… ευκαιρία να κυβερνήσει. Μου θύμισε το ανέκδοτο με την έρημη την ξανθιά και το «δώσε της κι άλλη ευκαιρία». Αναγνωρίζεται στον αρχηγό το άγχος της κολλημένης βελόνας και της προσωπικής αποτυχίας, στο κόμμα η εσωστρέφεια και η πολιτική-ιδεολογική πολυδιάσπαση, καθώς και η προσπάθεια να προσφέρει ένα κοινωνικά ευπρεπές πρόγραμμα, το οποίο, όμως, έχουν ήδη πλευροκοπήσει οι Μητσοτάκης και Τσίπρας. Οι πολίτες θα κρίνουν και πάλι.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι ο μόνος μέχρι στιγμής που πρόσφερε μία συνολική εικόνα. Το κύριο ερώτημα, λοιπόν, οφείλει να εστιαστεί στις βασικές κατευθύνσεις που χάραξε ο πρωθυπουργός, με αναφορά όχι απλώς στην Ελλάδα, σαν να ήταν ένα «νησί» στον παγκόσμιο χάρτη, αλλά ειδικά σε σχέση στις διαφαινόμενες παγκόσμιες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις.

Το πρώτο βασικό συμπέρασμα είναι πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης διακατέχεται από το άγχος αυτών ακριβώς των εξελίξεων: τις κρίνει ως έντονα αρνητικές, οπότε εμμονικά επιδιώκει να οχυρώσει τη χώρα. Η ακλόνητη θέση του υπέρ της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της μείωσης του δημόσιου χρέους στοχεύει να υψώσει όσο το δυνατόν ισχυρότερα οχυρά απέναντι στην επερχόμενη κρίση των ομολόγων, η οποία, όταν —όχι αν— έρθει, θα εξελιχθεί σε γενική κρίση της μορφής του 2008-09, πολύ πιθανώς με μεγαλύτερη ένταση και σε μεγαλύτερη έκταση.

Στην ίδια λογική αντιμετωπίζει τις γεωπολιτικές εξελίξεις, γι’ αυτό και στηρίζει αμέριστα —αν δεν υπερθεματίζει— την πολιτική εξοπλισμών του Νίκου Δένδια. Διότι κι αυτή είναι μία κρίση όπου το ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί, αλλά πότε θα συμβεί. Η Τουρκία θα παραμείνει αναθεωρητικό κράτος, με εκτεταμένες βλέψεις περιφερειακής ηγεμονίας, και η σύγκρουση με την Ελλάδα είναι αναπόφευκτη. Το μόνο ζητούμενο θα είναι ο έλεγχος της κρίσης.

Με βάση αυτές τις δύο παραμέτρους και την ορθή ενσωμάτωσή τους στο πολιτικό και οικονομικό γίγνεσθαι, οι βαθμοί ελευθερίας μίας εθνικά υπεύθυνης κυβέρνησης περιορίζονται. Αυτή είναι η κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και την αντιπολίτευση των κκ. Τσίπρα και Ανδρουλάκη: η εθελοτυφλία —ίσως και η άγνοια— των δύο τελευταίων απέναντι στις ριζοσπαστικές αλλαγές που ήδη συντελούνται σε παγκόσμιο επίπεδο. Προφανώς, η χώρα μας δεν θα μείνει αλώβητη. Μπορεί, όμως, να προσπαθήσει να ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές επιπτώσεις —κι αυτό ακριβώς πράττει ο Μητσοτάκης.

Δεν θα υπεισέλθει η στήλη στα διάφορα μέτρα —επίκειται, εξάλλου, στις επόμενες ημέρες η αποσαφήνισή τους. Η κατεύθυνσή τους, όμως, είναι σαφής: το οικονομικό επιτελείο μένει πιστό στην πολιτική των στοχευμένων παρεμβάσεων, προκειμένου να αντιμετωπίσει το διπλό θέμα της ακρίβειας και των ανισοτήτων. Πολλοί θα βρουν τα μέτρα «λίγα» —και μεγάλο άδικο δεν θα έχουν. Η αυξημένη σημερινή επάρκειά τους, όμως, σαφέστατα θα ενέχει υψηλό κόστος για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών αύριο. Είναι διατεθειμένοι οι πολίτες να το πληρώσουν;

Ο πρωθυπουργός σωστά επιχείρησε, με μέτρο ώστε να αποφύγει τον αυτοθαυμασμό, να αναδείξει τα επιτεύγματα της οκταετίας του. Είναι πολλά και η απόπειρα μηδενισμού τους εκ μέρους της αντιπολίτευσης ούτε πείθει ούτε δείχνει πολιτική ωριμότητα– αντίθετα, αντανακλά την έλλειψη πειστικής εναλλακτικής πρότασης εξουσίας. Παραδέχτηκε πως λάθη έχουν γίνει και, δικαίως, δεν θέλησε να εκφυλίσει το «συγγνώμη» σε αυτομαστίγωμα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το έλλειμμα της εικόνας που θέλησε να παρουσιάσει ο πρωθυπουργός. Το θέμα δεν είναι ότι οι πολίτες ήθελαν να ακούσουν το mea culpa άμεσα, αλλά ότι σαφέστατα ήθελαν να το αντιληφθούν έμμεσα μέσα από τη σαφή περιγραφή των επιδιώξεων της κυβέρνησης στην επόμενη τετραετία. Το τι θέλει να κάνει αποτελεί, έμμεσα αλλά αποτελεσματικά, παραδοχή των λαθών των προηγούμενων ετών.

Ο πρωθυπουργός επέλεξε να δώσει οικονομικούς στόχους και να περιγράψει τα δέκα άλματα που θέλει να κάνει μέχρι το 2031. Ως προς τους πρώτους, οι μέσοι μακροοικονομικοί όροι δεν λένε και πολλά στον πολίτη που βλέπει το εισόδημά του να εξαντλείται στις 20 ημέρες. Ορθοί, αλλά πρακτικά άνευ σημασίας. Επικοινωνιακά, θα το χαρακτήριζα ουδέτερο.

Ποιος μπορεί να διαφωνήσει με τα 10 άλματα που περιέγραψε; Το ερώτημα είναι πώς θα επιτευχθούν, κι εδώ ο Μητσοτάκης πρέπει να δείξει πως τολμά —όχι εκ των υστέρων, όπως με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά με σχέδιο που δεσμεύεται να εφαρμόσει. Και τα δέκα άλματα απαιτούν βαθιές μεταρρυθμίσεις που θα θίξουν συνήθειες παγιωμένες, πρακτικές πολλών δεκαετιών, ιδεοληψίες βαθιά εγκαθιδρυμένες, αντιστάσεις αυτόματες και ισχυρές. Αν εξαιρεθεί η άμυνα, όπου το «νερό είναι στο αυλάκι» και το ζητούμενο είναι η ταχεία ανάπτυξη του αμυντικού οικοσυστήματος, τα άλλα άλματα συνεπάγονται πράγματι μία νέα Ελλάδα, η οποία θα προκύψει μόνο μέσα από συγκρούσεις. Θα δώσω μερικά παραδείγματα.

Η ανάπτυξη υψηλότερης ποιότητας και η αύξηση της παραγωγικότητας συνεπάγονται νομοτελειακά αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης, γεγονός που ουδόλως προκύπτει από τις εξαγγελίες. Στην ουσία μιλάμε και για νέα βιομηχανική πολιτική —με μεγέθυνση επιχειρήσεων, εισαγωγή νέας τεχνολογίας, ξένες επενδύσεις όχι απλώς άμεσες αλλά greenfield, αδειοδότηση, έρευνα και ανάπτυξη.

Προσιτή στέγη, ιδίως για τους νέους. Οι ανακοινώσεις —20.000 κατοικίες, 8.500 φοιτητικές κλίνες, προγράμματα πρώτης κατοικίας και αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας— είναι συγκεκριμένες παρεμβάσεις και όχι διαρθρωτική παρέμβαση από την πλευρά της προσφοράς.

Η ριζική αναβάθμιση της δημόσιας διοίκησης συνεπάγεται κατάργηση μεγάλου μέρους της γραφειοκρατίας, κάτι που ούτε η ψηφιοποίηση έχει πετύχει. Αντίθετα, δημιούργησε μία νέα μορφή γραφειοκρατίας, ακόμη πιο απρόσιτη και ανεύθυνη απέναντι στον πολίτη. Η εισαγωγή της ψηφιοποίησης και της AI δεν είναι μεταρρύθμιση —είναι εργαλείο.

Η αναγέννηση του πρωτογενούς τομέα και της περιφέρειας είναι, ίσως, επιτέλους, μία εξαίρεση, γιατί περιγράφει μία μεταρρύθμιση με συγκεκριμένα… δόντια. Η έμφαση στην παραγωγικότητα ανά στρέμμα και ανά εργαζόμενο, με αναδασμούς, μητρώο, γεωργία ακριβείας, άρδευση, θερμοκήπια, συνεργασίες, logistics και εκπαίδευση, είναι ουσιαστική πρόταση, πραγματικό άλμα.

Έτσι όπως παρουσιάστηκαν, τα περισσότερα από τα δέκα άλματα κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν ως ευχολόγιο. Όπως όλα τα προγράμματα, έτσι κι αυτά χρειάζονται τα μέσα για την υλοποίησή τους, χρονοδιάγραμμα και κόστος. Αν η κυβέρνηση θέλει να κάνει την ουσιαστική διαφορά με την αντιπολίτευση, έχει περίπου ένα εξάμηνο για να δώσει στα άλματα σάρκα και οστά. Για να κάνει το όραμα πιστευτό.

Γιατί, τελικά, η πολιτική δεν κρίνεται από το ύψος των στόχων που θέτει, αλλά από την ικανότητά της να συγκρούεται με όσα εμποδίζουν την επίτευξή τους. Το πραγματικό άλμα δεν είναι να περιγράψεις μία διαφορετική Ελλάδα, αλλά να οικοδομήσεις τους θεσμούς που μπορούν να τη δημιουργήσουν. Και εκεί θα κριθεί όχι μόνο μία κυβέρνηση, αλλά η δυνατότητα του ίδιου του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί σε μία εποχή που δεν θα επιτρέψει ούτε αδράνεια ούτε αυταπάτες.

Διαβάστε επίσης:

Ο ελέφαντας της άμυνας και η σιωπή του Αλέξη Τσίπρα

Όταν οι δημοσκοπήσεις μετρούν το σήμερα και χάνουν το αύριο

Η νέα εποχή της παγκόσμιας αταξίας – κι εμείς ομφαλοσκοπούμε