Στα νότια του Κεμπέκ τα καλοκαίρια είχε μεγάλη κίνηση στα διόδια. Φέτος λίγοι κατηφόρησαν προς τα θέρετρα του Μέιν. Και ακόμα λιγότεροι συνέχισαν να πίνουν μπέρμπον και αμερικάνικες μπύρες. Αυτό δεν είναι μια εντύπωση του τύπου «δεν βλέπω πια κανέναν να πίνει Jack Daniel’s». Προκύπτει από επίσημες στατιστικές. Οι Καναδοί, όταν έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε ντόπια και αμερικανικά προϊόντα, διαλέγουν τα δικά τους.

Η στροφή στα καναδικά είδη ήταν αποτέλεσμα των δασμών που επέβαλε πέρσι ο Ντόναλντ Τραμπ, μια επιλογή του λαού. Οι εμπορικές διαπραγματεύσεις παρουσιάζονται συχνά σαν υπόθεση κυβερνήσεων. Οι πρωθυπουργοί συναντώνται, οι υπουργοί διαπραγματεύονται, οι δασμοί ανακοινώνονται και οι οικονομολόγοι υπολογίζουν τις συνέπειες. Σε αυτές τις μετρήσεις, φαίνεται να μην υπολογίστηκε ο ανθρώπινος παράγοντας. Οι ΗΠΑ κάνουν για δεύτερη φορά το λάθος, πριν λίγες ημέρες, αγνοώντας τις επιλογές εκατομμυρίων καταναλωτών και χιλιάδων επιχειρήσεων.

Να θυμίσουμε τι έγινε με το αλκοόλ στην επαρχία του Οντάριο. Σε παρένθεση, τα ποτά πωλούνται στον Καναδά από κρατικό μονοπώλιο). Μόλις ανακοινώθηκαν οι δασμοί, δόθηκε εντολή να αποσυρθούν όλες οι αμερικανικές ετικέτες από τις κρατικές κάβες. Από τα ράφια εξαφανίστηκαν κρασιά, μπύρες και ποτά. Δεν ήταν συμβολική κίνηση. Οι κρατικές κάβες του Οντάριο πωλούσαν αμερικανικά προϊόντα αξίας σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου καναδικών δολαρίων τον χρόνο.

Δεν ήταν μόνο οι αποφάσεις των κυβερνήσεων, του Καναδά και των επαρχιών του. Τον Μάρτιο του 2025 περίπου επτά στους δέκα Καναδούς δήλωναν ότι μείωσαν την αγορά αμερικανικών προϊόντων. Εξηγούσαν ότι συνειδητά επέλεξαν να αγοράζουν τα αντίστοιχα καναδικά είδη.

Το ίδιο συνέβη και στις επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τη Statistics Canada, το τρίτο τρίμηνο του 2025 το 15,4% των καναδικών επιχειρήσεων δήλωσε ότι άλλαξε προμηθευτές εξαιτίας των δασμών. Στη μεταποίηση το ποσοστό ξεπερνούσε το 25%. Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις άλλαξαν τον τρόπο προώθησης των προϊόντων τους, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στα καναδικά. Οι νέες ανακοινώσεις δασμών δεν μπορούν παρά να εντείνουν τη διάθεση των Καναδών για τα δικά τους είδη και πιθανότατα οι συνήθειες να παραμείνουν ακόμη και όταν η πολιτική κρίση τελειώσει.

Ας μην ονειροβατούμε όμως. Ο Καναδάς δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την αμερικανική οικονομία. Οι δύο χώρες συνδέονται με πολλούς τρόπους και πολλές καναδικές επιχειρήσεις εξαρτώνται από την αμερικανική αγορά. Αλλά για τον Μαρκ Κάρνεϊ έχει σημασία ότι η καναδική κοινωνία έχει ήδη αποδείξει πως μπορεί να προσαρμοστεί και να αναζητήσει εναλλακτικές.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο αντέδρασε πολιτικά ο Καναδάς. Η κυβέρνηση μπορεί να δέχεται κριτική για τις επιμέρους επιλογές της, όπως συμβαίνει σε κάθε δημοκρατία. Δεν φαίνεται όμως να έχει μετατραπεί η διαπραγμάτευση με την Ουάσιγκτον σε ευκαιρία για μια εσωτερική πολιτική σύγκρουση που θα αποδυνάμωνε τη χώρα. Ομοσπονδιακή κυβέρνηση και επαρχίες έχουν διαφορετικές προτεραιότητες, αλλά στο ζήτημα της υπεράσπισης των εθνικών συμφερόντων υπάρχει σύγκλιση.

Αυτό δίνει στον Κάρνεϊ ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Δεν διαπραγματεύεται μόνο έχοντας ως στήριγμα μια κυβέρνηση. Έχει τους πολίτες που έδειξαν από καιρό διατεθειμένοι να αλλάξουν συνήθειες. Οι καλύτερες διαπραγματεύσεις, τελικά, δεν κρίνονται μόνο στο τραπέζι των πρωθυπουργών. Κρίνονται και όταν ο καταναλωτής είναι στο ράφι και διαλέγει αυτό που συμφέρει το σύνολο. Όταν την ίδια συνείδηση έχουν εκατομμύρια άνθρωποι, αλλάζει το μοντέλο της οικονομίας όπως το ξέραμε.

Διαβάστε επίσης

Η φρίκη ως θέαμα

Η ψυχραιμία ως στρατηγική επιλογή

Στα Chloé της τα παπούτσια