Ένα αυτοκίνητο πατάει έναν σκύλο. Ένα ελικόπτερο πέφτει και οι επιβάτες σκοτώνονται. Μια κάμερα ασφαλείας καταγράφει επίθεση με μαχαίρι, ένα κινητό καταγράφει τροχαίο δυστύχημα, κάποιος ανεβάζει το βίντεο και, μέσα σε λίγες ώρες, η εικόνα έχει φτάσει παντού. Συχνά, αντί να προστρέξουν οι παριστάμενοι, θα ανασηκώσουν το τηλέφωνο για να καταγράψουν. Δηλαδή πέφτει κάποιος στον γκρεμό και ενδιαφέρει περισσότερο να υπάρχει το τεκμήριο της πτώσης παρά να αποτραπεί η πτώση. Η φρίκη καταγράφεται, ανεβαίνει στο διαδίκτυο και αναπαράγεται από τα μέσα ενημέρωσης μέχρι να εξαντληθεί η περιέργεια του κοινού. Τα μέσα ενημέρωσης γίνονται η ουρά των κοινωνικών δικτύων, με το δικαιολογητικό «αυτά θέλει ο κόσμος».

Ο θάνατος, ο κίνδυνος και το ατύχημα τραβούν την προσοχή επειδή φοβίζουν. Αυτή η ικανοποίηση που υπήρχε κάποτε από τις ταινίες τρόμου και τα αστυνομικά μυθιστορήματα, πλέον παρέχεται από αληθινά περιστατικά. Πολύς κόσμος θέλει να δει τι συνέβη, να δει το αίμα, ακόμη κι όταν ξέρει ότι αυτό που θα δει θα τον αναστατώσει. Κοιτάζοντας μια καταστροφή προσπαθεί, συνειδητά ή όχι, να την καταλάβει. Να βρει τη στιγμή που όλα πήγαν στραβά, να αναγνωρίσει τον κίνδυνο, να βεβαιωθεί ότι ο ίδιος θα μπορούσε να τον αποφύγει. Η περιέργεια απέναντι στη φρίκη είναι ανθρώπινη. Η μετατροπή της όμως σε καθημερινή κατανάλωση εικόνων είναι κάτι που έχει αποκτήσει πρωτοφανή έκταση.

Το διαδίκτυο έδωσε σε αυτή την περιέργεια μια ολόκληρη βιομηχανία. Η αντίδραση του κοινού μετριέται: προβολές, χρόνος παρακολούθησης, σχόλια, κοινοποιήσεις. Όσο περισσότερο ένα βίντεο κρατάει τον άνθρωπο μπροστά στην οθόνη, τόσο περισσότερο αξίζει. Και τίποτα δεν κρατάει την προσοχή όπως μια εικόνα που σοκάρει. Η φρίκη έχει γίνει περιεχόμενο με μετρήσιμη απόδοση. Και από τις πλατφόρμες αυτές οι εικόνες μεταπηδούν στην κανονική ενημέρωση, στα κανάλια και τις ψηφιακές εφημερίδες.

Τα μέσα ενημέρωσης βρίσκονται σε διαρκή δοκιμασία. Έχουν στα χέρια τους υλικό που ξέρουν ότι θα τραβήξει κόσμο. Το βίντεο του δυστυχήματος δεν προσθέτει τίποτα στην είδηση, όμως η εικόνα της στιγμής του θανάτου αποκτά εμπορική αξία. Η λέξη «σοκαριστικό» μπαίνει στον τίτλο και το βίντεο ακολουθεί. Η είδηση γίνεται θέαμα.

Κάποτε η δημοσιογραφία αποφάσιζε τι θα δει το κοινό. Σήμερα το κοινό έχει στα χέρια του μια κάμερα και οι πλατφόρμες έχουν έναν αλγόριθμο που καταγράφει τα δημοφιλή βίντεο. Όσο περισσότερο ο κόσμος σταματάει στο αίμα, τόσο περισσότερο προωθείται το αίμα, η βία, οι άσχημοι τρόποι, οι βανδαλισμοί. Τα κανάλια προσαρμόζονται στην πραγματικότητα. Αν ένα βίντεο κάνει εκατοντάδες χιλιάδες προβολές σε μια πλατφόρμα ενημέρωσης, ποιος άραγε θα πει στη σύσκεψη των συντακτών ότι γίνεται ζημιά στη δημοσιογραφία;

Στον αντίλογο λένε ότι η εικόνα είναι τεκμήριο. Πώς αλλιώς θα αποδειχτεί ότι ο συγκεκριμένος οδηγός γκάζωσε για να πατήσει το σκυλί; Με αυτό το σκεπτικό το βίντεο δείχνει την αλήθεια. Σε άλλες περιπτώσεις καταγράφει την παράβαση, δείχνει το έγκλημα. Αυτό όμως δεν είναι δημοσιογραφική ύλη. Είναι κάτι χρήσιμο για την αστυνομική έρευνα αλλά τελείως περιττό για τον αναγνώστη, θεατή που όταν η ύλη προσφέρεται, έχει την περιέργεια να δει. Ποιος θα έλεγε, διαβάζοντας μια είδηση σχετικά με δολοφονία, διαβάζοντας λέξεις, «αχ να είχα τώρα το στιγμιότυπο να το δω». Όταν όμως υπάρχει πρόσκληση «δες τη φρίκη», εύκολα θα πατήσει το κουμπί.

Διαβάστε επίσης:

Η ψυχραιμία ως στρατηγική επιλογή

Στα Chloé της τα παπούτσια

Όλοι για έναν και ένας για τον εαυτό του