Άγγελος Συρίγος στο mononews: 50 ερωτήματα για την Ελλάδα και την Τουρκία

Τα ελληνοτουρκικά παραμένουν ένα από τα πιο σύνθετα και διαρκή ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Το νέο βιβλίο «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» του Άγγελου Συρίγου, βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών και καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο επιχειρεί να λειτουργήσει ως μια εισαγωγή στον κόσμο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αποσαφηνίζοντας έννοιες που βρίσκονται καθημερινά στον δημόσιο διάλογο, όπως τη «Γαλάζια Πατρίδα», την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.

Το βιβλίο απευθύνεται σε ευρύ αναγνωστικό κοινό, επιχειρώντας να φωτίσει τις βασικές πτυχές της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, αλλά και να καταθέσει προτάσεις για το κρίσιμο ερώτημα του τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα απέναντι στη σημερινή κατάσταση.

Στη συνέντευξη που παραχωρεί ο κ. Συρίγος στο mononews μιλά για τη διαφορά μεταξύ πολέμου και αποτροπής, τα όρια της αποτρεπτικής στρατηγικής και τον κίνδυνο μιας κίνησης που αποσκοπεί στην αποτροπή να εκληφθεί ως προετοιμασία επίθεσης.

Παράλληλα, αναφέρεται στην άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η ιστορική μνήμη και η διδασκαλία της ιστορίας επηρεάζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμησή του ότι η σημερινή αντιπαράθεση δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε ιστορικές ή ψυχολογικές αιτίες, αλλά συνδέεται κυρίως με τη στρατηγική ισχύ και τον ρόλο που επιδιώκει να διαδραματίσει κάθε χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο, τα Βαλκάνια και τον Εύξεινο Πόντο.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

Θα λέγατε ότι το νέο βιβλίο σας Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις λειτουργεί ως συμπληρωματικό ή ως μια επικαιροποιημένη, πιο προσιτή εκδοχή της μεγάλης σας μελέτης “Ελληνοτουρκικές σχέσεις”;

Τα δύο βιβλία έχουν εντελώς διαφορετική στόχευση. Οι «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις» αποτελούν μία εις βάθος ανάλυση του συνόλου των θεμάτων που έχουμε με την Τουρκία από το 1922 και μετά. Το πρόσφατο βιβλίο για τα 50 ερωτήματα είναι ουσιαστικά μία εισαγωγή στον κόσμο των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Στοχεύει να εξοικειώσει τον μέσο αναγνώστη με μία σειρά από έννοιες που ακούμε καθημερινά όπως «Γαλάζια Πατρίδα», Υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ, κ.λ.π. Όποιος όμως έχει το προνόμιο να αρθρώνει δημόσιο λόγο γι’ αυτά τα θέματα οφείλει να καταθέσει την άποψή του στο θεμελιώδες ζήτημα που κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο: «Τι μπορούμε να κάνουμε με την Τουρκία για να αλλάξει η σημερινή άσχημη κατάσταση;». Αυτό και κάνω.

Γιατί 50 ερωτήματα; Βλέπουμε αυτό το μοτίβο στα τελευταία σας βιβλία, ο αριθμός προέκυψε επειδή θέλατε να καλύψετε συγκεκριμένες θεματικές ή υπήρχε εξαρχής η λογική της σειράς των “50 ερωτημάτων και απαντήσεων”;

Τον συγκεκριμένο τρόπο συγγραφής, αυστηρώς μέσω πενήντα ερωτημάτων, ξεκινήσαμε μαζί με τον συνάδελφο και φίλο Ευάνθη Χατζηβασιλείου, Καθηγητή της ιστορίας του μεταπολεμικού κόσμου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συγγράψαμε δύο βιβλία για τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη Μεταπολίτευση 1974-75 που αγκαλιάστηκαν από το αναγνωστικό κοινό. Η μέθοδος των ερωταποκρίσεων δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να ανατρέξει στην ερώτηση που τον ενδιαφέρει περισσότερο ή και να διαβάσει το βιβλίο ξεκινώντας από την αρχή, τη μέση ή το τέλος. Το πρόβλημα είναι δεδομένο: σε σχετικά μικρό όγκο πρέπει να τεθούν και να χωρέσουν τα απολύτως απαραίτητα ερωτήματα για την κατανόηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Έχετε δεχθεί την κριτική ότι η προσέγγιση σας είναι ιδιαίτερα σκληρή απέναντι στην Τουρκία και ότι ορισμένες από τις προτάσεις σας για την ενίσχυση της αποτροπής θα μπορούσαν να αυξήσουν τον κίνδυνο μιας ένοπλης σύρραξης. Με έναυσμα αυτή την κριτική, θεωρείτε ότι υπάρχει σημαντική μερίδα Ελλήνων πολιτών που είναι φοβικοί στο να υπερασπιστεί η Ελλάδα τα συμφέροντα της έναντι της γείτονας ;

Η κριτική προήλθε από άτομα που αδυνατούν να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ του πολέμου και της αποτροπής. Ο πόλεμος επιδιώκει την επικράτηση μέσω της ένοπλης συγκρούσεως. Αντιθέτως, η αποτροπή είναι στρατηγική για την αποφυγή της ένοπλης συγκρούσεως. Ο πόλεμος βασίζεται στην πραγματική χρήση της βίας. Η αποτροπή βασίζεται στην απειλή ένοπλης απαντήσεως από ένα κράτος προκειμένου να πεισθεί το άλλο κράτος να απέχει από εχθρικές ενέργειες. Αποτελεί κεντρική έννοια στη διεθνή ασφάλεια. Όταν κάποιος επιδιώκει να ενισχύσει τις δυνατότητές του για «αποτροπή» μέσω βαλλιστικών πυραύλων, drones κ.λ.π., πώς είναι δυνατόν να θεωρείται ότι επιδιώκει πόλεμο; Η άγνοια είναι αυτή που δημιουργεί και τον φόβο.

Σε ποιο βαθμό η ενεργητική προάσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο —για παράδειγμα η επέκταση των χωρικών υδάτων ή η άσκηση δικαιωμάτων που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο— αποτελεί εργαλείο αποτροπής;

Πολύ καλή ερώτηση διότι και σε αυτό το θέμα υπάρχει μεγάλη σύγχυση. Η επέκταση των χωρικών υδάτων ή η διατήρησή τους στο σημερινό τους εύρος δεν είναι ούτε εργαλείο προσκλήσεως σε πόλεμο ούτε εργαλείο αποτροπής. Ο λόγος που χρησιμοποιείς την αποτροπή είναι ακριβώς για να έχεις το δικαίωμα να απολαμβάνεις τα δικαιώματα που σου δίνει το διεθνές δίκαιο χωρίς να χρειάζεται να παίρνεις άδεια από κανέναν. Αυτό σημαίνει το δικαίωμά σου να επεκτείνεις τα χωρικά σου ύδατα στα 12 ν. μίλια, όπως έχουν κάνει όλα -κυριολεκτώ όλα- τα κράτη του κόσμου ή η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων που έχεις στην υφαλοκρηπίδα σου ή προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος στην ΑΟΖ σου.

Υπάρχουν όρια στην αποτροπή; Πότε μια κίνηση που αποσκοπεί στο να αποτρέψει τον αντίπαλο από μια επιθετική ενέργεια μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα και να εκληφθεί ως κλιμάκωση;

Ναι. Αποτροπή σημαίνει πως περνάς το μήνυμα στον αντίπαλο ότι εάν επιτεθεί, εσύ θα αντιδράσεις. Το κόστος που θα έχει σε αυτή την περίπτωση θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το όποιο κέρδος περιμένει. Εάν όμως ενέργειες που είναι σχεδιασμένες να περάσουν μήνυμα αποτροπής εκληφθούν από τον αντίπαλο ως προετοιμασία για επίθεση, το μήνυμα μετατρέπεται: «αν δεν σου επιτεθώ πρώτος, εσύ θα μου επιτεθείς διότι προετοιμάζεσαι για κάτι τέτοιο».

Αποτελεσματική αποτροπή σημαίνει να πεισθεί ο αντίπαλος ότι η επιθετική του ενέργεια θα έχει κόστος, χωρίς παράλληλα να του δημιουργείται η πεποίθηση ότι επίκειται επίθεση. Να δώσω ένα παράδειγμα. Όταν η Τουρκία αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους και ταυτοχρόνως οξύνει ρητορικά με μηνύματα του τύπου «θα έλθουμε ξαφνικά ένα βράδυ» το μήνυμα που περνά είναι πως, μόλις της δοθεί η ευκαιρία, θα επιτεθεί.

Μιλώντας για την ανάλυσή σας στο βιβλίο, αναφέρετε την Τουρκία ως «ζώσα απειλή» και φαίνεται να δίνετε ιδιαίτερη έμφαση στο παρόν, σε σχέση με το ιστορικό παρελθόν των δύο λαών. Πόσο συμβάλλει, κατά τη γνώμη σας, ο τρόπος με τον οποίο διδάσκεται η ιστορία στην Ελλάδα και την Τουρκία στη διατήρηση της καχυποψίας και της έντασης μεταξύ των δύο λαών;

Υπάρχει μία σχολή σκέψεως που υποστηρίζει ότι οι σημερινές διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας οφείλονται κυρίως σε ψυχολογικές αιτίες αντιπαλότητας που ανάγονται στην ιστορία. Υποτίθεται ότι το πρόβλημα θα ξεπεραστεί εάν ξαναδούμε την ιστορία υπό διαφορετικό πρίσμα. Επακόλουθο είναι το λεγόμενο «ξαναγράψιμο», η αναθεώρηση της ιστορίας, που εξωραΐζει ιστορικά περιστατικά όπως την τυραννία επί Τουρκοκρατίας. Παράλληλα τοποθετεί στην ίδια μοίρα και εξισώνει απολύτως τις ευθύνες Ελλάδας και Τουρκίας για τη σημερινή συγκρουσιακή κατάσταση. Είναι γεγονός ότι οι λαοί επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τις ιστορικές εμπειρίες που κουβαλούν στη συλλογική τους μνήμη.

Η προσπάθεια, όμως, αναγωγής όλων των σημερινών ελληνοτουρκικών προβλημάτων στην ιστορία και στην ψυχολογία είναι ατελέσφορη και δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν. Η κακή σχέση που έχουν Έλληνες και Τούρκοι δεν οφείλεται ούτε στην Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως το 1453, ούτε στη Συνθήκη των Σεβρών το 1920, ούτε σε συναισθηματικούς όρους. Τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής στην Κύπρο δεν είναι ψυχοπαθολογική φαντασίωση. Αντιστοίχως, δεν είναι ιδεασμός η «Γαλάζια Πατρίδα»· η σχεδόν πλήρης εξαφάνιση της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία· οι επί δεκαετίες παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου από τουρκικά αεροσκάφη· το casus belli· κτλ.

Η σημερινή διαμάχη Ελλάδας και Τουρκίας οφείλεται στη διευρυνόμενη διαφορά στρατηγικής ισχύος μεταξύ των δύο κρατών σε συνδυασμό με τον ρόλο που επιλέγει η καθεμία από τις δύο χώρες να διαδραματίσει σε ανατολική Μεσόγειο, Βαλκάνια και Εύξεινο Πόντο. Στη γεωπολιτική σκακιέρα η Ελλάδα διαθέτει δύο κρίσιμα ερείσματα: την Κύπρο, που τη φέρνει σε επαφή με όλα τα κράτη της ανατολικής Μεσογείου, και το Αιγαίο, όπου η ελληνική κυριαρχία επί των νησιών δυνητικά οδηγεί σε πλήρη έλεγχο των περασμάτων προς τον Εύξεινο Πόντο.

Οι ευνοϊκές για την Ελλάδα διατάξεις του διεθνούς δικαίου ενδυναμώνουν αυτά τα ερείσματα. Αυτά προσπαθεί να ακυρώσει η τουρκική πολιτική, διότι συγκρούονται με τη δική της αντίληψη για τον ρόλο που επιλέγει να διαδραματίσει στην περιοχή και της επιτρέπει η στρατηγική της ισχύς. Επιπλέον, θέλει να εκμεταλλευθεί τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της περιοχής που βάσει του διεθνούς δικαίου δεν ανήκουν σε αυτήν.

Διαβάστε επίσης:

Ιωάννα Λυτρίβη στο mononews: Χρειαζόμαστε μια νέα εκπαιδευτική συμφωνία με διάρκεια

Ερντογάν: H «Γαλάζια Πατρίδα» και το σχέδιο για πρόωρες εκλογές – Δεριζιώτης – Σταθακόπουλος αναλύουν στο mononews

Άγγελος Συρίγος στο mononews: Ποιοι κερδίζουν, ποιοι χάνουν και τι φέρνουν οι εξελίξεις στο Ιράν