Ερντογάν: H «Γαλάζια Πατρίδα» και το σχέδιο για πρόωρες εκλογές – Δεριζιώτης – Σταθακόπουλος αναλύουν στο mononews

Η πιθανότητα πρόωρων εκλογών στην Τουρκία και η προσπάθεια της Άγκυρας να νομοθετήσει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» συνθέτουν ένα νέο πολιτικό και γεωπολιτικό σκηνικό για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όπως εξηγούν δύο έγκριτοι τουρκολόγοι στο mononews.

Ο Αντώνης Δεριζιώτης, επίκουρος καθηγητής Πολιτικής και Διπλωματικής Ιστορίας της Τουρκίας στο ΕΚΠΑ και ο Δρ. Δημήτριος Σταθακόπουλος, διδάκτωρ του Πάντειου Πανεπιστημίου και Οθωμανολόγος-Τουρκολόγος/νομικός, αναλύουν τις εξελίξεις που ενδέχεται να καθορίσουν την επόμενη ημέρα τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και στα ελληνοτουρκικά.

Ο κ. Δεριζιώτης εκτιμά ότι η κρίση στο CHP ενδέχεται να διευκολύνει τον Ερντογάν στην αναζήτηση μιας ακόμη προεδρικής θητείας μέσω πιθανών πρόωρων εκλογών ενώ ο κ. Σταθακόπουλος αξιολογεί ότι η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» σε μόνιμο θεσμικό εργαλείο της κρατικής πολιτικής της.

Οι αναλύσεις τους φωτίζουν τόσο τις γεωπολιτικές στοχεύσεις της Άγκυρας όσο και τις εσωτερικές πολιτικές διεργασίες που θα καθορίσουν τις εξελίξεις τα επόμενα χρόνια.

Δεριζιώτης: Ο Ερντογάν επωφελείται από την κρίση στο CHP – Πιθανές οι πρόωρες εκλογές

Ποια είναι η εκτίμηση σας για τις εξελίξεις αναφορικά με το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), θα περάσει σε φάση εσωστρέφειας ή θα περάσει σε φάση αντεπίθεσης μετά την δικαστική απόφαση για την ηγεσία του ;

Η ακύρωση της εκλογής του Özgür Özel από την προεδρία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος με τις κατηγορίες των εκλογικών ατασθαλιών και της φημολογίας για εξαγορά ψήφων είναι μια πρωτοφανής απόφαση, καθώς αποτελεί άμεση παρέμβαση στις διαδικασίες ενός κόμματος. Η Τουρκία φαίνεται να διολισθαίνει προς μια μορφή μονοκομματικού κράτους. Το περιφερειακό δικαστήριο της Άγκυρας (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi) ακύρωσε το 38^ο συνέδριο του κόμματος του 2023 και μαζί με αυτό όλες τις αποφάσεις και τις διαδικασίες που αυτό περιλάμβανε.

Οι κατηγορίες αφορούν φημολογία ότι ο Özel εξασφάλισε σημαντικό αριθμό ψήφων δίνοντας απαράδεκτες υποσχέσεις για πολιτικές χάρες και θέσεις εργασίας.

Το δικαστήριο της Άγκυρας που λειτουργεί ως εφετείο, ακύρωσε μια απόφαση του Οκτωβρίου του 2025 ενός τοπικού δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία δεν υπήρχαν αποδείξεις για τις φήμες που να αιτιολογούν ότι επηρεάστηκε το εκλογικό αποτέλεσμα. Το κόμμα κατέθεσε προσφυγή κατά της απόφασης του δικαστηρίου στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο αλλά στη συνέχεια ο Kılıçdaroğlu απέσυρε την προσφυγή και απέλυσε τους δικηγόρους που είχαν αναλάβει την υπόθεση για λογαριασμό του ΡΛΚ.

Αυτή είναι η δεύτερη προσπάθεια παρέμβασης στο κόμμα της αντιπολίτευσης από την πλευρά της κυβέρνησης μετά την φυλάκιση του Ekrem İmamoğlu τον Μάρτιο του 2025. Είναι προφανές ότι η δυναμική που έχει το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα η οποία καταγράφεται στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις, έχει ανησυχήσει το κυβερνητικό επιτελείο. Ο Τούρκος πρόεδρος προτιμά να έχει απέναντί του στις επικείμενες εκλογές τον Kemal Kılıçdaroğlu, τον προηγούμενο ηγέτη του ΡΛΚ, τον οποίο έχει κερδίσει σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις κατά τη διάρκεια των δέκα ετών που ηγούνταν του ΡΛΚ, παρά τον Özel που δείχνει να έχει σημαντικές πιθανότητες να εκτοπίσει το ΑΚΡ από την εξουσία.

Οι εξελίξεις στο κόμμα αυτή τη στιγμή είναι στο χέρι του Kılıçdaroğlu, τον οποίο επανάφερε στην ηγεσία η απόφαση του δικαστηρίου. Ο Kılıçdaroğlu και ο Özel βρίσκονται σε πορεία σύγκρουσης. Ο Özel ζήτησε από τον Kılıçdaroğlu την άμεση διενέργεια νέου συνεδρίου, στο οποίο είναι ανοικτός ο τελευταίος αλλά δεν το έχει οριοθετήσει χρονικά. Ο  Özel θεωρεί ότι θα επικρατήσει του αντιπάλου του σε μια εσωκομματική εκλογή. Ο Kılıçdaroğlu από την πλευρά του δήλωσε ότι θα προχωρήσει σε πειθαρχικές διαδικασίες εντός του κόμματος, στοχεύοντας σύμφωνα με τις δηλώσεις του, στην καταστολή της διαφθοράς εντός του κόμματος. Πηγές προσκείμενες στην πλευρά Özel θεωρούν ότι θα στραφεί κατά ηγετικών στελεχών του κόμματος, όπως ο αντιπρόεδρος του κόμματος Veli Ağbaba και ο αντιπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας Ali Mahir Başarir, σε μια προσπάθεια να τοποθετήσει πρόσωπα προσκείμενα σε αυτόν στις νευραλγικές θέσεις του κόμματος.

Στο μεταξύ ο πρόεδρος του εθνικιστικού κόμματος και συνεργάτης του προέδρου Erdoğan, Devlet Bahçeli, κατηγόρησε τον Özel ότι επιδεινώνει την κρίση, προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα παράλληλο κέντρο εξουσίας μέσα στο κόμμα του.

Το ΡΛΚ βρίσκεται ήδη σε βαθιά κρίση και η πόλωση εντείνεται καθημερινά. Εάν δεν λυθεί σύντομα και μετατραπεί σε εσωστρέφεια, κάτι που τη δεδομένη στιγμή δείχνει πολύ πιθανό, θα επηρεάσει αρνητικά τη δυναμική του ΡΛΚ στις επόμενες εκλογές, ειδικά αν αυτές διεξαχθούν πρόωρα. Αυτή η κατάσταση εξυπηρετεί απόλυτα τα σχέδια του προέδρου Erdoğan, ο οποίος θα εκμεταλλευτεί όλες τις πιθανότητες να αποδυναμώσει την αντιπολίτευση.

Υπάρχει περίπτωση ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να προκηρύξει πρόωρες εκλογές και γιατί ;

Ο κυβερνητικός «δάκτυλος» στις εξελίξεις στο ΡΛΚ φανερώνουν ότι ο πρόεδρος Erdoğan σκέφτεται σοβαρά το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών. Η επιθυμία του για μια τρίτη προεδρική θητεία είναι δεδομένη*, αλλά βάση του συντάγματος επιτρέπονται μόνο μέχρι δύο θητείες. Για να μπορέσει να διεκδικήσει τρίτη θητεία θα χρειαστεί είτε συνταγματική αναθεώρηση, είτε πρόωρες εκλογές.

Το ενδεχόμενο της συνταγματικής αναθεώρησης φαίνεται να έχει απομακρυνθεί. Αντίθετα, το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών παραμένει ισχυρότερο από ποτέ. Τη δεδομένη στιγμή αυτή είναι η καλύτερη επιλογή για τον Erdoğan, καθώς η συνταγματική αναθεώρηση απαιτεί διευρυμένη πλειοψηφία την οποία δεν διαθέτει και η προσπάθεια σύγκλισης με το φιλοκουρδικό DEM έχει βαλτώσει. Το σύνταγμα όμως προβλέπει τη δυνατότητα νέας θητείας για τον εν ενεργεία πρόεδρο σε περίπτωση πρόωρων εκλογών. Επομένως, είναι πολύ πιθανό ότι ο Erdoğan θα επιδιώξει την προκήρυξη πρόωρης προσφυγής στις κάλπες, πριν την Άνοιξη του 2028.

Σε συνδυασμό με την προσπάθεια για αποδυνάμωση του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει μία ακόμα θητεία.

*Ο Erdoğan έχει συνολικά τρεις προεδρικές θητείες, το 2014, το 2018 και το 2023. Η πρώτη όμως είναι με το προηγούμενο σύνταγμα.

Σταθακόπουλος: Η Τουρκία επιχειρεί να  μετατρέψει την «Γαλάζια Πατρίδα» σε θεσμικό εργαλείο του κράτους

Κρίνετε ότι θα ψηφιστεί το πολυσυζητημένο νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» ή πρόκειται περί επικοινωνιακού τρικ;

Κατά την εκτίμησή μου, οι πιθανότητες ψήφισής του είναι περισσότερες από τις πιθανότητες εγκατάλειψής του. Οι πληροφορίες που διαρρέουν από την Άγκυρα συγκλίνουν στο ότι η τουρκική κυβέρνηση επεξεργάζεται ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο για τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της χώρας, με στόχο να προσδώσει εσωτερική νομική υπόσταση σε πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα.

Ωστόσο, ακόμη και αν τελικώς το κείμενο διαφοροποιηθεί ή μετριαστεί πολιτικά, η ουσία δεν αλλάζει. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» από στρατηγική αντίληψη και πολιτική ρητορική σε θεσμικό εργαλείο του κράτους. Υπό αυτή την έννοια, δεν πρόκειται απλώς για επικοινωνιακό τρικ αλλά για μέρος μιας μακρόπνοης στρατηγικής νομικής και πολιτικής κατοχύρωσης των τουρκικών θέσεων.

Ακόμη και οι διαρροές που αναφέρουν ότι ο όρος «Γαλάζια Πατρίδα» ενδέχεται να μην εμφανίζεται τελικά στο κείμενο του νόμου, δεν αναιρούν τον στόχο του εγχειρήματος. Αντιθέτως, δείχνουν προσπάθεια να προσδοθεί μεγαλύτερη θεσμική και διεθνονομική νομιμοποίηση στις ίδιες διεκδικήσεις.

Είναι πιθανό να δούμε αύξηση των τουρκικών παραβιάσεων στο Αιγαίο όσο βαδίζουμε πιο κοντά στις τουρκικές εκλογές;

Η τουρκική πολιτική εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι σε προεκλογικές περιόδους η εξωτερική πολιτική συχνά εργαλειοποιείται για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης. Επομένως δεν μπορεί να αποκλειστεί αύξηση της έντασης, είτε μέσω παραβιάσεων, είτε μέσω NAVTEX, ερευνών, ρητορικών εξάρσεων ή αμφισβητήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων, βάσει του νομοθετήματος για τη γαλάζια πατρίδα, είτε ψηφιστεί είτε όχι.

Από την άλλη πλευρά, η σημερινή συγκυρία διαφέρει από εκείνη του 2020. Η Τουρκία επιδιώκει παράλληλα καλύτερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, οικονομική σταθερότητα και αναβάθμιση του διεθνούς της ρόλου. Αυτό λειτουργεί ως παράγοντας αυτοσυγκράτησης απέναντι σε μια ανεξέλεγκτη κρίση με την Ελλάδα. Συνεπώς θεωρώ πιθανότερο ένα σενάριο «ελεγχόμενης έντασης» παρά μια μετωπική κλιμάκωση.

Με απλά λόγια, όσο πλησιάζουμε προς τις εκλογές ( είτε την άνοιξη του 2028, είτε πρόωρες) , η πιθανότητα αύξησης των τουρκικών προκλήσεων είναι υπαρκτή και μάλιστα ιστορικά τεκμηριωμένη. Το ζητούμενο όμως δεν είναι αν θα υπάρξουν κινήσεις πίεσης, αλλά αν η Άγκυρα θα επιλέξει να τις κρατήσει εντός ενός πλαισίου ελεγχόμενου πολιτικού συμβολισμού ή αν θα επιδιώξει τη δημιουργία πραγματικής κρίσης.

Μέχρι στιγμής, τα δεδομένα συνηγορούν περισσότερο υπέρ του πρώτου σεναρίου.

Διαβάστε επίσης:

Δημήτρης Σταθακόπουλος στο mononews: Τι κερδίζει και τι ρίσκα παίρνει η Τουρκία με τον πόλεμο στο Ιράν

Μελέτης Μελετόπουλος στο mononews: Ο πόλεμος στο Ιράν είναι μέρος της μάχης ΗΠΑ – Κίνας

Άγγελος Συρίγος στο mononews: Ποιοι κερδίζουν, ποιοι χάνουν και τι φέρνουν οι εξελίξεις στο Ιράν