Οκτώ χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την εθνική τραγωδία στο Μάτι. Από τη νύχτα που η Ελλάδα είδε 104 ανθρώπους να χάνονται με τον πιο φρικτό τρόπο, οικογένειες να αφανίζονται, παιδιά να καίγονται στην αγκαλιά των γονιών τους και ένα κράτος να αποδεικνύεται τραγικά ανέτοιμο να προστατεύσει τους πολίτες του.

Οκτώ χρόνια πέρασαν αλλά οι πληγές μένουν. Μια βαθιά εθνική πληγή που δε λέει να κλείσει.

Αλλά και μια προσωπική – δημοσιογραφική περιπέτεια που θα μείνει για πάντα χαραγμένη στη μνήμη μου.

Και θα με στοιχειώνει.

Όχι μόνο οι νεκροί συνάνθρωποί μας που είδα εκείνες τις ημέρες.

Όχι μόνο οι καμένοι που ούρλιαζαν για βοήθεια.

Ούτε οι συγγενείς που μας πλησίαζαν με φωτογραφίες των δικών τους και ικέτευαν για πληροφορίες.

Όχι μόνο ότι και εγώ, μαζί με άλλους συναδέλφους, περπάτησα στο περίφημο «οικόπεδο του τρόμου», εκεί όπου σχεδόν εξαϋλώθηκαν περισσότεροι από 25 συνάνθρωποι μας.

Κι εμείς πατούσαμε στις στάχτες τους…

Θα με στοιχειώνει και το γεγονός της ματαίωσης.

Της ματαίωσης των ελπίδων ότι κάτι θα άλλαζε στην κοινωνία μας, στο πολιτικό σύστημα, στον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε.

Αλλά και στον τρόπο που το κράτος διοικεί.

Βλέποντας από κοντά την τραγωδία, και πηγαίνοντας κάθε χρόνο στον τόπο του μαρτυρίου, είχαν την εντύπωση ότι ο κόσμος μας θα συγκλονιζόταν συθέμελα.

Αλίμονο, απολύτως τίποτε δεν συνέβη. Και νέα «Μάτια» καραδοκούν καθημερινά.

Νέα «Τέμπη» και νέες τραγωδίες.

Αλλά σας πάμε σε εκείνη την αποφράδα ημέρα του Ιουλίου 2018.

Από τότε μου έχει μείνει ένα ερώτημα: Μπορεί η πολιτική ευθύνη να παραγράφεται επειδή πέρασαν οκτώ χρόνια;

Η απάντηση είναι όχι.

Το Μάτι δεν ήταν απλώς μια μεγάλη φυσική καταστροφή. Ήταν η απόλυτη αποκάλυψη ενός κράτους που είχε καταρρεύσει επιχειρησιακά και πολιτικά.

Ενός κρατικού μηχανισμού που δεν μπόρεσε να συντονιστεί, να προειδοποιήσει, να εκκενώσει, να προστατεύσει.

Ακόμη πιο σοκαριστικό, όμως, ήταν αυτό που ακολούθησε.

Την ώρα που η χώρα θρηνούσε και ενώ υπήρχαν ήδη πληροφορίες για δεκάδες νεκρούς, η κυβέρνηση Τσίπρα επέλεγε την εικόνα αντί της αλήθειας.

Η τηλεοπτική σύσκεψη στο Συντονιστικό Κέντρο έμεινε στην ιστορία όχι ως παράδειγμα διαχείρισης κρίσης αλλά ως μια από τις πιο σκοτεινές στιγμές της μεταπολίτευσης.

Μια εικόνα που δημιούργησε την εντύπωση πως όλα βρίσκονταν υπό έλεγχο, ενώ λίγα χιλιόμετρα μακριά είχαν ήδη συντελεστεί σκηνές βιβλικής καταστροφής.

Ακολούθησαν οι συνεντεύξεις Τύπου, όπου το βάρος μετατοπιζόταν στην αναζήτηση εμπρηστών και εξωτερικών αιτίων, πριν ακόμη δοθούν απαντήσεις για τις επιχειρησιακές αστοχίες και τα δραματικά λάθη του κρατικού μηχανισμού.

Η δημόσια συζήτηση φάνηκε να στρέφεται περισσότερο στην πολιτική διαχείριση της κρίσης παρά στην ανάληψη ουσιαστικής ευθύνης.

Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας ανέλαβε τότε την πολιτική ευθύνη. Η ανάληψη, όμως, πολιτικής ευθύνης έχει νόημα όταν συνοδεύεται από τις συνέπειες που συνεπάγεται.

Διαφορετικά μετατρέπεται σε μια φράση χωρίς περιεχόμενο.

Και λίγες ημέρες αργότερα, η εικόνα του τότε πρωθυπουργού να κάνει διακοπές σε σκάφος της οικογένειας Παναγοπούλου προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις και εύλογα ερωτήματα για το μήνυμα που εξέπεμπε μια τέτοια επιλογή προς μια κοινωνία που ακόμη μετρούσε νεκρούς και αναζητούσε απαντήσεις.

Το πρόβλημα, όμως, δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο.

Αφορά συνολικά μια πολιτική ομάδα που υπερασπίστηκε εκείνη τη διαχείριση. Που για χρόνια επιχείρησε να μεταθέσει τις ευθύνες αλλού.

Που αντί να σταθεί με περισσότερη αυτοκριτική απέναντι σε μια εθνική τραγωδία, προτίμησε συχνά την κομματική αντιπαράθεση.

Πρόσωπα όπως ο Παύλος Πολάκης, ο Σωκράτης Φάμελλος, η Ρένα Δούρου, ο Νίκος Παππάς και άλλα κορυφαία στελέχη εκείνης της περιόδου εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής.

Αυτό είναι απολύτως θεμιτό σε μια δημοκρατία. Εκείνο που επίσης είναι θεμιτό είναι να κρίνονται διαρκώς και για τον ρόλο που διαδραμάτισαν σε μία από τις μεγαλύτερες κρατικές αποτυχίες της σύγχρονης Ελλάδας.

Όχι μόνο αυτοί αλλά και οι επόμενοι που επιβράβευσαν στελέχη του διαλυμένου κράτους, δίνοντάς τους υψηλότερες θέσεις ευθύνης.

Δεν θα ξεχάσω π.χ. τον κ. Μητσοτάκη να κάνει γγ υπουργείου τον αρχηγό της Αστυνομίας που είχε σοβαρότατες ευθύνες για την τραγωδία.

Σήμερα, όμως, καθώς ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται ξανά στο πολιτικό προσκήνιο και εντείνονται τα σενάρια για έναν νέο πολιτικό φορέα ή μια νέα πολιτική πρωτοβουλία γύρω από το πρόσωπό του, είναι αναπόφευκτο να επανέρχεται και η μνήμη του Ματιού.

Η πολιτική ανανέωση δεν μπορεί να στηρίζεται στη λήθη.

Δεν μπορεί να ζητείται από τους πολίτες να αντιμετωπίσουν σαν να μην συνέβη τίποτα μια τραγωδία που σημάδεψε ολόκληρη τη χώρα.

Δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως «νέα αρχή» χωρίς να έχει προηγηθεί μια βαθιά, ειλικρινής και πειστική αποτίμηση των λαθών εκείνης της περιόδου.

Η συλλογική μνήμη δεν λειτουργεί με επανεκκινήσεις επικοινωνίας.

Το Μάτι δεν είναι απλώς ένα πολιτικό γεγονός του παρελθόντος.

Είναι ένα ηθικό σημείο αναφοράς. Είναι η στιγμή που κρίθηκαν πρόσωπα, θεσμοί και αντιλήψεις για το πώς ασκείται η εξουσία στις πιο δύσκολες ώρες.

Κανείς δεν μπορεί να στερηθεί το δικαίωμα να επιστρέψει στην πολιτική. Όμως κανείς δεν μπορεί να αξιώνει ότι οι πολίτες θα ξεχάσουν.

Η δημοκρατία βασίζεται τόσο στη δυνατότητα της δεύτερης ευκαιρίας όσο και στην υποχρέωση της λογοδοσίας.

Οκτώ χρόνια μετά, η μεγαλύτερη προσβολή προς τη μνήμη των θυμάτων δεν θα ήταν η πολιτική αντιπαράθεση. Θα ήταν η λήθη.

Γιατί οι 104 νεκροί δεν είναι μια υποσημείωση στην πολιτική ιστορία.

Είναι μια διαρκής υπενθύμιση του τι συμβαίνει όταν ένα κράτος αποτυγχάνει, όταν η επικοινωνία υπερισχύει της ευθύνης και όταν η εξουσία θεωρεί ότι ο χρόνος αρκεί για να σβήσει τις πιο βαριές στιγμές της.

Δεν αρκεί μια νέα κομματική ταμπέλα για να κλείσει ένας τόσο βαρύς ιστορικός λογαριασμός.

Η Ιστορία δεν ξαναγράφεται με νέα λογότυπα.

Και η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν στο Μάτι δεν μπορεί ούτε να «επανεκκινήσει», ούτε να ξεπλυθεί.

Υ.Γ. Το ίδιο ισχύει και για την κυβέρνηση Μητσοτάκη σε ό,τι αφορά τις ευθύνες για τα Τέμπη. Οι υπεύθυνοι πρέπει να πληρώσουν όσο ψηλά κι αν βρίσκονται.