Οι εσπαντρίγιες της αρχαιότητας – Ευρήματα 2.300 χρόνων

Μερικές χιλιάδες χρόνια τώρα κάποια αντικείμενα φτιάχνονται με τον ίδιο τρόπο. Κι αν βρεθούν σε περιβάλλον φιλικό για τη διατήρησή τους μπορεί να φθάσουν ως σήμερα μετρώντας ως και 2300 χρόνια. Όπως αυτά τα σανδάλια από την Ισπανία, υφασμένα από το σκληρό χόρτο, το εσπάρτο – σπάρτο στα ελληνικά- που οι σόλες τους είναι πανομοιότυπες με τις γνωστές εσπαντρίγιες, τα ελαφριά υποδήματα του καλοκαιριού. Οκτώ εξαιρετικά διατηρημένες σόλες υποδημάτων είναι αυτές που εντοπίσθηκαν στην περιοχή Ρίο Τίντο στην Ουέλβα, μία από τις σημαντικότερες ιστορικές περιοχές εξόρυξης ορυκτών της Ιβηρικής Χερσονήσου. Εκεί οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν ένα μεταλλουργικό εργαστήριο που χρονολογείται στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. αποτελούμενο από δέκα φούρνους, τέσσερεις ανοιχτούς χώρους εργασίας και δεκαέξι δωμάτια απροσδιόριστης λειτουργίας.

Τα σανδάλια βρέθηκαν σε δύο αποθέσεις τέφρας σε ξεχωριστές αυλές, Περιοχές, δηλαδή, που είχαν χρησιμοποιηθεί για την απόρριψη υλικών που προερχόταν από τον καθαρισμό των φούρνων. Κι αυτό ακριβώς, δηλαδή η τέφρα βοήθησε στη σταθεροποίηση οργανικών υλικών, που κανονικά θα είχαν αποσυντεθεί. Εκτός από τα υποδήματα άλλωστε, οι αρχαιολόγοι βρήκαν καλάθια και σχοινιά κατασκευασμένα επίσης από εσπάρτο.

Σχεδιασμός και κατασκευή

Αν και οι σόλες επέζησαν σε σχετικά καλή κατάσταση, είχαν ήδη φτάσει στο τέλος της ζωής τους, όταν πετάχτηκαν. Οι περισσότερες είχαν χάσει τα κορδόνια που κάποτε τις στερέωναν στο πόδι ενώ η έντονη φθορά είχε καταστρέψει το μπροστινό μέρος τους και είχε παραμορφώσει τη δομή της ύφανσης. Ενδιαφέρον έχει εξάλλου, ότι προέρχονται από διαφορετικούς αιώνες. Ένα δείγμα χρονολογήθηκε μεταξύ 28 και 124 μ.Χ. Ένα δεύτερο μεταξύ 360 και 205 π.Χ. ενώ το τρίτο χρονολογήθηκε γενικά μεταξύ 175 και 56 π.Χ. στοιχεία που δείχνουν την επαναλαμβανόμενη μεταλλευτική δραστηριότητα στην περιοχή μεταξύ περίπου του 382 π.Χ. και του 201 μ.Χ.

Όσον αφορά την τεχνική, σύμφωνα με την έρευνα, το μεγαλύτερο μέρος του χόρτου φαίνεται να χρησιμοποιήθηκε φρέσκο και στεγνό αντί να έχει προηγηθεί μούλιασμα. Οι τεχνίτες αρχικά κατασκεύαζαν στενές, επίπεδες πλεξούδες και στη συνέχεια τις τύλιγαν επανειλημμένα για να σχηματίσουν το περίγραμμα και το σώμα κάθε σόλας. Επιπλέον, κορδόνια διαφόρου πάχους περνούσαν μέσα από την κατασκευή αυτή, ώστε να συγκρατούνται τα στρώματα μεταξύ τους.

Ενδιαφέρον έχει ότι οι πιο ανθεκτικές ίνες τοποθετούνταν σε τμήματα των υποδημάτων που έφεραν φορτίο ενώ οι λεπτότερες και πιο εύκαμπτες χρησιμοποιούνταν για το δέσιμο, για ενώσεις και για περιοχές που έπρεπε να κινούνται με το πόδι. Η ανάλυση μάλιστα διαπίστωσε, ότι ορισμένα κορδόνια παράγονταν με σχεδόν τυποποιημένο βαθμό κανονικότητας ενώ άλλα διέφεραν ακολουθώντας τις φυσικές ιδιότητες του φυτού ή τον λιγότερο απαιτητικό δομικό τους ρόλο. ΄Ενας συνδυασμός, που μόνο τυχαίος δεν ήταν, καθώς αποκαλύπτει σκόπιμο σχεδιασμό και μια λεπτομερή κατανόηση του πώς συμπεριφερόταν το σπάρτο υπό πίεση.

Πρακτικός εξοπλισμός

Και τι νούμερο είναι; Τα σωζόμενα σανδάλια κυμαίνονται από περίπου 17 έως 25 εκατοστά σε μήκος. Οι ερευνητές μάλιστα, που τα χώρισαν σε μικρές, μεσαίες και μεγάλες ομάδες κατέληξαν, ότι τέσσερα θα μπορούσαν να αναγνωριστούν ως σανδάλια αριστερού ποδιού και δύο δεξιού ποδιού, ενώ τα υπόλοιπα κομμάτια ήταν πολύ κατεστραμμένα για να προσδιοριστούν.

Σε κάθε περίπτωση, οι εσπαντρίγιες του Ρίο Τίντο αποτελούν μία εξαιρετική περίπτωση ολόκληρης ομάδας από το ίδιο βιομηχανικό περιβάλλον, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές στη δημοσίευσή τους στο ακαδημαϊκό περιοδικό Pyrenae του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης. Οι φθαρμένες επιφάνειες, οι χαμένες λωρίδες που χρησίμευαν για να δένονται τα σανδάλια στο πόδι και οι καλυμμένες με λάσπη κάτω πλευρές παραπέμπουν άμεσα σε αντικείμενα, που χρησιμοποιήθηκαν μέχρι τη στιγμή, που δεν μπορούσαν πλέον να επισκευαστούν.

Αντί για είδη πολυτελείας ή απλής χρήσης όμως, όπως οι σημερινές εσπαντρίγιες, αυτά τα σανδάλια ανήκαν στον πρακτικό εξοπλισμό των ανθρώπων που ζούσαν και εργάζονταν γύρω από μία από τις σημαντικότερες μεταλλευτικές θέσεις της αρχαίας Μεσογείου. Η διατήρησή τους έτσι, προσφέρει μια ασυνήθιστη ματιά στα υλικά, τις τεχνικές επιλογές και την καθημερινότητα ακόμη των ανθρώπων πίσω από την παραγωγή μετάλλου στην περιοχή.

Διαβάστε επίσης:

Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης: Εγκαίνια τον Σεπτέμβριο με έκθεση για την αρχαία Αθήνα

Οδυσσέας, ένας αληθινός ήρωας – Κλασικίστρια και ψυχολόγος αποδομεί την άποψη Νόλαν

Vespa x Gigi: Η βέσπα που «φωνάζει» καλοκαίρι