Οδυσσέας, ένας αληθινός ήρωας – Κλασικίστρια και ψυχολόγος αποδομεί την άποψη Νόλαν

«Η πρώτη φορά που γνώρισα πραγματικά την Οδύσσεια ήταν το 1986, όταν ως εντεκάχρονη αγωνιζόμουν να παρακολουθήσω από το σπίτι τον ηθοποιό Τόνι Ρόμπινσον να στέκεται δίπλα στη θάλασσα και να αφηγείται την ιστορία στο BBC. Χωρίς κινούμενα σχέδια, χωρίς αναπαραστάσεις, μόνο αυτός, ένας βάρδος του εικοστού αιώνα, ζωντανεύοντας την Οδύσσεια με την υπέροχη αφήγηση του. Ήταν εντελώς συναρπαστικό. Έχω μια ζωντανή ανάμνηση να κάθομαι μπροστά στην τηλεόραση φορώντας ακόμη το παλτό μου και αδιαφορώντας να το βγάλω από την αγωνία μου να δω τι θα συμβεί στη συνέχεια της ιστορίας…».

Σαράντα χρόνια μετά, η κλασική φιλόλογος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και κλινική ψυχολόγος δρ Σαμ Άκμπαρ έχοντας ακούσει και διαβάσει αρκετές φορές πλέον την Οδύσσεια επανέρχεται στον ήρωα, αφού κι εκείνη πολλῶν δ᾿ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω μεταφέροντας τις δικές της εμπειρίες σε ένα βιβλίο, που πηγάζει από την επιστημονική της ενασχόληση αλλά και από την ουσία του έπους. Με τίτλο «Ο τρόπος της Οδύσσειας – 7 Μαθήματα για τη ζωή» η συγγραφέας συνθέτει ένα σύγχρονο ταξίδι στην προσωπική Οδύσσεια καθενός, δηλαδή στην ατομική του εξέλιξη, την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ζωής και του βαθύτερου νοήματός της και εν τέλει στην αυτογνωσία.

Πρόκειται ασφαλώς για μία ψυχολογική προσέγγιση και όχι φιλολογική, αφού στόχος του βιβλίου είναι να λειτουργήσει ως εργαλείο κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς οδηγώντας τον αναγνώστη, που θα περάσει –αναγκαστικά – στη ζωή του από τις δικές του ο καθένας, Σκύλες και Χάρυβδες στην ολοκλήρωση. Παρά την επισήμανση έτσι, ότι η έκδοσή του συμπίπτει με την προβολή της κινηματογραφικής Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν, η Σαμ Άκμπαρ καταθέτει τη δική της άποψη για την ομηρική Οδύσσεια και τον Οδυσσέα εκ διαμέτρου αντίθετη από το έπος του σκηνοθέτη.

Τα υπαρξιακά ερωτήματα

Ποιος είναι πραγματικά ο άνθρωπος, πώς διαμορφώνει τον χαρακτήρα του, τι αξία έχουν οι σχέσεις του, πώς αντιμετωπίζει τις αναπόφευκτες δυσκολίες και ποιος είναι ο πραγματικός προορισμός του είναι τα υπαρξιακά ερωτήματα, που θέτει η Σαμ Άκμπαρ μέσα από το βιβλίο. Η Οδύσσεια, όμως, είναι η βάση της για τις απαντήσεις. Σε αντίθεση με την άποψη του Νόλαν, άλλωστε, ο ήρωάς της, ο Οδυσσέας, είναι το πρότυπο του ανθρώπου, που παρά τα δεινά του δεν θα σκεφτεί να εγκαταλείψει ποτέ. Η κόπωσή του, σωματική και ψυχική, μπορεί να είναι μεγάλη, αλλά καταθλιπτικός και ενοχικός δεν θα υπάρξει ποτέ – δυο έννοιες άλλωστε, κόντρα στην ομηρική λογική.

Κι εδώ ακριβώς είναι το σημείο που κάνει τον ήρωα διαχρονικό και επίκαιρο. Γιατί, όπως σημειώνει η ίδια, η διάρκειά του μέσα στους αιώνες έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν παρουσιάζεται ως αλάνθαστος και άτρωτος. Κάτι σαν τους σύγχρονους υπερήρωες δηλαδή, που δεν τους αγγίζει τίποτε. Αντίθετα είναι ένας άνθρωπος που φοβάται, πενθεί, κάνει λάθη, καταβάλλεται από τις δυσκολίες, και διαρκώς όμως αναπροσαρμόζεται για να τις αντιμετωπίσει. Δηλαδή δεν εγκαταλείπει, επιστρατεύει όλες του τις δυνάμεις για να τις ξεπεράσει. Και η αντοχή του δεν προέρχεται από κάποια υπερφυσική δύναμη αλλά από την ακατάβλητη επιμονή του να συνεχίζει, ακόμη και όταν αυτό φαίνεται ανέφικτο.

Οδύσσεια, ο πιο αξιόπιστος σύντροφος

«Ξεκίνησα να ταξιδεύω στην Ελλάδα, την Τουρκία, το Ιράν, τη Συρία, την Ιορδανία και το Πακιστάν, και δίδαξα Οδύσσεια σε αμερικανούς φοιτητές στην Κρήτη πριν τελικά να επιστρέψω στον εαυτό μου για να τον διδάξω», όπως λέει η δρ Άκμπαρ. Η οποία μάλιστα, έχει βρει τον δικό της παράλληλο, έναν από τους ήρωες της Οδύσσειας με τον οποίο ταυτίζεται: «Παρά το γεγονός, ότι μόλις είχα ολοκληρώσει ένα πτυχίο στην κλασική φιλολογία, παρά το γεγονός ότι ταξίδευα στον κλασικό κόσμο, παρά το γεγονός ότι δίδασκα την Οδύσσεια σε αυτό το συγκεκριμένο στάδιο της ζωής μου, δεν είχα συνειδητοποιήσει τους παραλληλισμούς μεταξύ εμού και του Τηλέμαχου και σε κάποιο βαθμό του Οδυσσέα, μέχρι που άρχισα να γράφω», σημειώνει η συγγραφέας σε κείμενό της ειδικά για τη σημασία της Οδύσσειας στη σύγχρονη εποχή.

Σήμερα όμως, «και καθώς διασχίζω τώρα τη μέση ηλικία, η Οδύσσεια παραμένει η πιο αξιόπιστη από τους συντρόφους μου», προσθέτει. «Το ταξίδι με την Οδύσσεια μέχρι τη μέση ηλικία είναι βαθιά ουσιαστικό, επειδή δεν είναι η ιστορία του νεανικού ηρωισμού αλλά κάποιου ενήλικα, που δοκιμάστηκε στη μάχη και χτυπήθηκε από τις δυσκολίες, κάποιος που επιδιώκει να επιστρέψει, να ανακτήσει μια ζωή και να ενσωματώσει τις εμπειρίες του. Κι όπως πολλοί σε αυτό το στάδιο της ζωής, ο Οδυσσέας αντιμετωπίζει αβεβαιότητα, απώλεια και την ανάγκη προσαρμογής».

Το ταξίδι πίσω στο «σπίτι»

Για την συγγραφέα, έτσι, το ίδιο το ποίημα αντικατοπτρίζει το ταξίδι της μέσης ηλικίας: «Αντιμετωπίζοντας την κληρονομιά του παρελθόντος, πλοηγώντας σε μεταβαλλόμενες ταυτότητες, φροντίζοντας τους νέους και τους ηλικιωμένους και τελικά αναζητώντας μια ανανεωμένη αίσθηση του σπιτιού και του νοήματος. Μας υπενθυμίζει ότι μέσα από την ευελιξία, την υπομονή και την αυτογνωσία είναι δυνατόν να αναδυθούμε ισχυρότεροι και σοφότεροι».

Πολύ απλά, η προσωπική εξέλιξη γεννιέται μέσα από τις δυσκολίες και όχι από την αποφυγή τους. Η τριβή, οι καθυστερήσεις και οι αποτυχίες δεν αποτελούν, υποχρεωτικά, εμπόδια, αλλά μέρος της ίδιας της διαδρομής που διαμορφώνει τον άνθρωπο.

«Τώρα βρίσκω ένα ‘‘σπίτι’’ για τις εμπειρίες μου, ακριβώς όπως ο Οδυσσέας προσπάθησε να κάνει με το δικό του και ελπίζω ότι θα το κάνετε κι εσείς. Και για πολλούς από εμάς, το ταξίδι πίσω ‘‘σπίτι’’ δεν θα είναι φυσικό αλλά μάλλον θα είναι κάτι ακόμα πιο ισχυρό – βρίσκοντας ένα σπίτι μέσα σας», καταλήγει.

Στον Καβάφη δεν αναφέρεται αλλά προφανώς κάνουν το ίδιο ταξίδι.

Διαβάστε επίσης:

Η ιστορία του ελληνικού θεάτρου για πάνω από έναν αιώνα – Στην Οικία Σούτσου

Πόσα εκατομμύρια κοστίζει ένα φωτόσπαθο;

Η κόσμηση και το κόσμημα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο