Η μάχη του LNG και των FSRU και η χρονιά που θα κάνει την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο

Στην πιο κρίσιμη χρονιά για τη διαμόρφωση του νέου ενεργειακού χάρτη για το LNG μπαίνει η Ευρώπη, καθώς έχει ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για την παύση των εισαγωγών ρωσικού αερίου που έχει προγραμματιστεί για τα τέλη του 2027.

Μέσα στους επόμενους 17 μήνες, τα κράτη μέλη που προμηθεύονται σήμερα αέριο από τη Ρωσία, πρέπει  να έχουν εξασφαλίσει εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας και τις ποσότητες που θα χρειαστούν τα επόμενα χρόνια κλείνοντας  σύμφωνίες και η χρονιά αερίου 2026-2027 εξελίσσεται στην πιο κρίσιμη των τελευταίων ετών για την αγορά LNG.

Η ανάγκη αυτή ανοίγει μια τεράστια αγορά για το LNG και οδηγεί τους μεγάλους traders και τους εισαγωγείς φυσικού αερίου σε έναν πραγματικό αγώνα δρόμου για την εξασφάλιση νέων πελατών και πολυετών συμβολαίων. Η συνάντηση των διαχειριστών των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου που έγινε χθες με συμμετοχή 9 χωρών  και για πρώτη φορά με συμμετοχή χωρών από τη Δυτική πλευρά του, δηλαδή την Σλοβακία και την Ουγγαρία, δείχνει το αυξανόμενο ενδιαφέρον που αναμένεται, σύμφωνα με πηγές, να κλιμακωθεί τους επόμενους μήνες.

Σημειώνεται ότι μετά τη διακοπή της διαμετακόμισης μέσω Ουκρανίας από την 1η Ιανουαρίου 2025, ο TurkStream αποτελεί τη μοναδική διαδρομή μέσω της οποίας ρωσικό φυσικό αέριο φτάνει στην Ευρώπη. Μέσω του αγωγού αυτού διακινούνται σήμερα περίπου 18 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στη μέγιστη δυναμικότητα του ευρωπαϊκού του σκέλους.

Οι βασικοί αποδέκτες των ποσοτήτων αυτών είναι η Ουγγαρία, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ, η Σλοβακία, που πλέον τροφοδοτείται μέσω του TurkStream και του ουγγρικού δικτύου, καθώς και η Ελλάδα, η οποία εξακολουθεί να εισάγει ποσότητες βάσει της υφιστάμενης σύμβασης της ΔΕΠΑ Εμπορίας με τη Gazprom. Ρωσικό αέριο καταλήγει επίσης στη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία, ενώ η Βουλγαρία διατηρεί κομβικό ρόλο ως χώρα διέλευσης του αγωγού.

Αυτά τα 18 bcm είναι οι ποσότητες που θα πρέπει να αντικατασταθούν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το τέλος του 2027. Η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει και εξηγεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον των χωρών της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης για τον Κάθετο Διάδρομο, ο οποίος φιλοδοξεί να μεταφέρει LNG που θα εισάγεται από τις ελληνικές υποδομές προς τις αγορές των Βαλκανίων και της Ουκρανίας. Στην πράξη, οι χώρες που σήμερα εξαρτώνται από τον TurkStream καλούνται να εξασφαλίσουν εγκαίρως νέες πηγές εφοδιασμού, γεγονός που δημιουργεί μια μεγάλη αγορά για τους εισαγωγείς LNG και τους traders που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.

Κρίσιμα τα μακροχρόνια συμβόλαια

Με το FSRU Αλεξανδρούπολης να βρίσκεται ήδη σε λειτουργία και δύο ακόμη μεγάλα έργα να περιμένουν το πράσινο φως για την τελική επενδυτική απόφαση – το δεύτερο FSRU της Gastrade στη Θράκη και το Διώρυγα Gas FSRU των Motor Oil και AKTOR στην Κόρινθο – η αγορά εισέρχεται σε μια περίοδο που θα καθορίσει αν υπάρχει χώρος για περισσότερους τερματικούς LNG στην Ελλάδα. Σημειώνεται ότι σχέδια για FSRU έχει και η Helleniq Energy στη Θεσσαλονίκη χωρίς προς το παρον να έχε λάβει επενδυτική απόφαση.

Από το κατά πόσο αυτή η αυξανόμενη ζήτηση θα μεταφραστεί σε μακροχρόνια εμπορικά συμβόλαια θα εξαρτηθεί όχι μόνο η επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου, αλλά και η βιωσιμότητα των νέων επενδύσεων σε FSRU στην Ελλάδα, όπως το δεύτερο FSRU της Gastrade στη Θράκη και το Διώρυγα Gas FSRU των Motor Oil και AKTOR στην Κόρινθο. Οι συμφωνίες που θα υπογραφούν την επόμενη χρονιά αερίου θα δείξουν τελικά πόσες νέες πύλες εισόδου LNG μπορεί να υποστηρίξει εμπορικά η ελληνική αγορά.

Γιατί το ερώτημα που κυριαρχεί σήμερα στην αγορά δεν είναι μόνο πόσα FSRU μπορούν να αδειοδοτηθούν στην Ελλάδα, αλλά κυρίως πόσα μπορούν να λειτουργήσουν με βιώσιμους εμπορικούς όρους. Σήμερα σε λειτουργία βρίσκεται το FSRU Αλεξανδρούπολης, με δυναμικότητα επαναεριοποίησης 5,5 δισ. κυβικών μέτρων (bcm) φυσικού αερίου ετησίως, ενώ στην επόμενη φάση σχεδιάζονται το δεύτερο FSRU Θράκης της Gastrade, επίσης δυναμικότητας 5,5 bcm, και το FSRU Διώρυγα Gas των Motor Oil και AKTOR στην Κόρινθο, με δυναμικότητα περίπου 2,5 bcm. Συνολικά, τα τρία έργα αντιστοιχούν σε δυνατότητα επαναεριοποίησης περίπου 13,5 bcm ετησίως, χωρίς να υπολογίζεται η υφιστάμενη εγκατάσταση της Ρεβυθούσας.

Η ύπαρξη αυτής της δυναμικότητας, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μπορεί να απορροφηθεί αυτόματα από την αγορά. Η βιωσιμότητα ενός FSRU δεν κρίνεται από την ονομαστική του δυναμικότητα, αλλά από το κατά πόσο μπορεί να εξασφαλίσει μακροχρόνιες δεσμεύσεις χρήσης από προμηθευτές και μεγάλους καταναλωτές φυσικού αερίου. Σύμφωνα με τα δεδομένα της αγοράς και τις συνήθεις απαιτήσεις των χρηματοδοτών, ένα έργο αποκτά ισχυρή τραπεζική βάση όταν έχει δεσμεύσει μέσω πολυετών συμβολαίων περίπου το 60% έως 70% της δυναμικότητάς του. Αυτό σημαίνει ότι για το FSRU Αλεξανδρούπολης και το δεύτερο FSRU Θράκης απαιτούνται συμβόλαια για περίπου 3,3 έως 3,8 bcm ετησίως το καθένα, ενώ για το FSRU Διώρυγα Gas απαιτούνται περίπου 1,5 έως 1,8 bcm.

Με αυτά τα δεδομένα, η υλοποίηση και των τριών έργων προϋποθέτει ότι η αγορά θα δημιουργήσει μακροχρόνια ζήτηση της τάξης των 8 έως 9 bcm φυσικού αερίου ετησίως, μέσω δεσμευτικών συμβολαίων εισαγωγής LNG και χρήσης των υποδομών. Ακριβώς γι’ αυτό αποκτά τόσο μεγάλη σημασία ο Κάθετος Διάδρομος και η αυξανόμενη ζήτηση που καταγράφεται από τις χώρες της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Αν χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία και η Ουκρανία μετατρέψουν το σημερινό ενδιαφέρον σε πολυετή συμβόλαια προμήθειας LNG μέσω Ελλάδας, τότε δημιουργείται η εμπορική βάση που μπορεί να στηρίξει τις νέες επενδύσεις. Διαφορετικά, η αγορά ενδέχεται να μην έχει επαρκή ζήτηση για να υποστηρίξει και τα δύο νέα FSRU, καθιστώντας τη μάχη για τα συμβόλαια καθοριστική για το ποια έργα θα λάβουν τελικά την επενδυτική απόφαση (FID).

 Οι δημοπρασίες έδειξαν τον δρόμο

Τα πρώτα δείγματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.Οι πρόσφατες κοινές δημοπρασίες δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου κατέγραψαν ιδιαίτερα υψηλή ζήτηση, με τις αιτήσεις να ξεπερνούν σε αρκετές περιπτώσεις τη διαθέσιμη δυναμικότητα.

Στις αρχές Αυγούστου ακολουθούν οι τριμηνιαίες δημοπρασίες δυναμικότητας, ενώ προς τα τέλη του μήνα θα πραγματοποιηθούν οι μηνιαίες δημοπρασίες για τα προϊόντα των διαδρομών (Route 1, Route 2 και Route 3), που μεταφέρουν φυσικό αέριο από την Ελλάδα έως την Ουκρανία.

Η αγορά θεωρεί ότι κάθε νέα δημοπρασία λειτουργεί ως «βαρόμετρο» για το πραγματικό εμπορικό ενδιαφέρον των χωρών της περιοχής. Ωστόσο οι δημοπρασίες αποτελούν μόνο το πρώτο βήμα. Το μεγάλο στοίχημα είναι να μετατραπεί αυτή η ζήτηση σε πολυετείς εμπορικές συμφωνίες. Οι κυβερνήσεις μπορεί να στηρίζουν πολιτικά τον Κάθετο Διάδρομο, όμως οι επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν μόνο εφόσον υπάρξουν συμβόλαια διάρκειας δέκα ή και δεκαπέντε ετών, τα οποία θα εξασφαλίζουν σταθερές ροές LNG προς τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται σήμερα η μεγαλύτερη επιχειρηματική ευκαιρία για τους ελληνικούς ενεργειακούς ομίλους.Όποιος εξασφαλίσει πρώτος μεγάλες συμφωνίες προμήθειας LNG και αντίστοιχες συμφωνίες πώλησης στις βαλκανικές αγορές θα αποκτήσει σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τα επόμενα χρόνια.

Στην ετήσια δημοπρασία του ΔΕΣΦΑ για την ετήσια διάθεση χωρητικότητας στον Κάθετο Διάδρομο, που πραγματοποιήθηκε την εβδιαμάδα που πέρασε,  από το Σιδηρόκαστρο και  δεσμεύθηκαν 40 Gwh ανά ημέρα,  με τις κύριες ποσότητες να δεσμεύονται από τη Metlen και τη ΔΕΠΑ – σε συντονισμό με την Atlentic See-. Αυτό σημαίνει ότι δεσμεύτηκε το 46% της προσφερόμενης δυναμικότητας των 87 Gwh ανά ημέρα, ενώ πηγές της αγοράς αναφέρουν, ότι οι εταιρείες που δέσμευσαν τη μεγαλύτερη χωρητικότητα  ήταν η Metlen και η ΔΕΠΑ – σε συντονισμό με την Atlentic See-.

Ειδικότερα,   η Metlen δέσμευσε 20 Gwh ανά ημέρα, για 5 χρόνια μέχρι το 2031 ενώ η ΔΕΠΑ 13 GWh ανά ημέρα για 4 χρόνια ως το 2030, ενώ από τρίτη εταιρεία δεσμεύτηκαν 7 GWh.

Οι δεσμευμένες ποσότητες δεν αφορούν την Ουκρανία, αλλά και άλλες χώρες κατά μήκος της διαδρομής. Υπενθυμίζεται ότι το νέο καθεστώς επιτρέπει πλέον στους traders να κλειδώσουν δυναμικότητα σε όλα τα διασυνοριακά σημεία των χωρών που παρεμβάλλονται μεταξύ της αφετηρίας, δηλαδή της Ελλάδας και του τέλους, δηλαδή της Ουκρανίας.

Από το σημείο εισόδου Αμφιτρίτη, μέσω του οποίου το φυσικό αέριο από το FSRU Αλεξανδρούπολης εισέρχεται στο Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου (ΕΣΜΦΑ) και από εκεί προς την εσωτερική αγορά και προς εξαγωγές Metlen και Enerwave πήραν το σύνολο της χωρητικότητας που διέθετε ο ΔΕΣΦΑ  . Παρουσιάστηκε μεγάλη ζήτηση και συνολικά δόθηκε το 100% της χωρητικότητας μέχρι 2034-2035 και μετά σχεδόν 80% μέχρι το 2041.

Ο ανταγωνισμός για κάποια τμήματα ώθησε προς τα πάνω τις τιμές, και αυτά δόθηκαν μέχρι και 39% premium στην τιμή. Στη πρόσφατη ετήσια δημοπρασία ο ΔΕΣΦΑ διέθετε 9 Gwh/ημέρα καθώς το μεγαλύτερο μέρος της χωρητικότητας είχε ήδη δοθεί σε παλαιότερες δημοπρασίες και το έχουν ήδη εξασφαλίσει ο ΗΡΩΝ και η ΔΕΗ.

Πλέον και οι 4 ηλεκτροπαραγωγοί έχουν δεσμεύσει χωρητικότητα στο σύστημα που εισάγει LNG από το FSRU Αλεξανδρούπολη και η μεγάλη ζήτηση για τη διαδρομή αυτή αποτυπώνει την αυξανόμενη εμπορική αξία της πρόσβασης στο FSRU Αλεξανδρούπολης.

Υπενθυμίζεται ότι στο δεκαετές πρόγραμμα του ΔΕΣΦΑ περιλαμβάνεται ο νέος αγωγός Καρπερή–Κομοτηνή, μήκους 215 χιλιομέτρων, ο οποίος θα κατασκευαστεί παράλληλα με τον υφιστάμενο και αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027.

Το έργο θα εξαλείψει τους περιορισμούς στον βόρειο άξονα του ΕΣΜΦΑ, εξασφαλίζοντας σταθερή πρόσβαση (firm capacity) στα νέα σημεία εισόδου, όπως το FSRU Αλεξανδρούπολης, και αυξάνοντας σημαντικά τις δυνατότητες εξαγωγών προς τη Βουλγαρία και την υπόλοιπη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά νέα δυναμική

Το εμπορικό ενδιαφέρον συνοδεύεται πλέον και από ισχυρή πολιτική κινητοποίηση καθώς αυξάνονται οι χώρες που ενδιαφέρονται να μπορούν να προμηθευτούν LNG από τον Κάθετο Διάδρομο.

Η χθεσινή συνάντηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με τη Βουλγάρα υπουργό Ενέργειας Iva Petrova και τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Ουγγαρίας, της Ουκρανίας, της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας επιβεβαίωσε ότι ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σε μια μόνιμη περιφερειακή ενεργειακή πλατφόρμα.

Παράλληλα, οι τεχνικές εργασίες για την ένταξη της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας προχωρούν, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου αναμένεται να υπογραφεί κοινό Μνημόνιο Συνεργασίας των Διαχειριστών, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο την αγορά που θα μπορεί να εξυπηρετείται μέσω των ελληνικών υποδομών LNG.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η τεχνική αυτή συνάντηση των Διαχειρσιτών που πραγματοποιήθηκες χθες υβριδικά (με φυσική παρουσία και διαδικτυακά), στην οποία συμμετείχαν Σλοβακία, Ουγγαρία, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Βουλγαρία, Ρουμανία και Ουκρανία και γενικότερα όλες οι χώρες που συμμετέχουν στον Vertical Corridor.

Εξετάστηκαν τεχνικά θέματα που αποτελούν όμως τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη σύνδεση των συστημάτων τους, όπως οι απαιτούμενες πιέσεις λειτουργίας, η δυναμικότητα μεταφοράς, τα νέα τμήματα αγωγών που ίσως χρειαστούν, καθώς και οι αναβαθμίσεις των υφιστάμενων υποδομών. Με δεδομένο την πολιτική πρόθεση, στόχος είναι να καθοριστεί με ακρίβεια ποιες εργασίες πρέπει να πραγματοποιήσει κάθε χώρα και σε ποιο χρονοδιάγραμμα.

Η πρόθεση είναι να υπογραφεί το συντομότερο δυνατό ένα κοινό Μνημόνιο μεταξύ των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς (DSOs), το οποίο χρονικά τοποθετείται το Σεπτέμβριο και ίσως, αναφέρουν πηγές, γίνει στη ΔΕΘ.

Προϋπόθεση όμως για να γίνει αυτό είναι να καταλήξουν το συντομότερο δυνατό σε μια κοινή συμφωνία, για τα πρόσθετα έργα ή τις παρεμβάσεις που μπορεί να χρειαστούν για να ξεκινήσει η ουσιαστική υλοποίηση του έργου. Στην πραγματικότητα, ο βασικός «κορμός» του Vertical Corridor υπάρχει ήδη, η βασική αρχιτεκτονική του συστήματος είναι ήδη διαμορφωμένη αλλά απομένει να καθοριστούν τα μικρότερα έργα που πρέπει να ολοκληρωθούν.

Το ενδιαφέρον αυτών των χωρών αυξάνεται όσο πλησιάζει το ορόσημο της πλήρους απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο και καθώς το ορόσημο αυτό είναι στα τέλη του 2027, ο επόμενο χρόνος είναι κρίσιμος για τη σύναψη συμφωνιών και ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου.

Σημειώνεται ότι η Σερβία επιθυμεί πραγματικά να αποτελέσει μέρος του Vertical Corridor και αν και δεν δεσμεύεται από την απόφαση της Ε.Ε η ίδια θέλει να μειώσει σταδιακά την ενεργειακή εξάρτησή της από τη Μόσχα και να ενταχθεί σε αυτή τη νέα ενεργειακή και γεωπολιτική πραγματικότητα. Η κατεύθυνση πάντως που φαίνεται να ακολουθεί είναι η σταδιακή προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και η αξιοποίηση φυσικού αερίου που θα εισέρχεται μέσω της Ελλάδας.