Μιχάλης Δαμιανός : Δεν θέλουμε το GSI να ακριβύνει το ρεύμα για τον Κύπριο καταναλωτή- Θα αναζητήσουμε νέα επιδότηση

Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας  Μιχάλης Δαμιανός ήταν χθες στην Αθήνα συμμετέχοντας στο Economist όπου μίλησε για τη σημασία των διασυνδέσεων και για το δυναμικό ενεργειακό προγραμματης Κύπρου, που θα την κάνει παραγωγό και εξαγωγέα φυσικού αερίου τα επόμενα χρόνια.

Μιλώντας στο mononews.gr τόνισε τη σημασία που έχει για την Κύπρο το έργο GSI, το Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ που σχεδιάζεται αλλά ταυτόχρονα τόνισε ότι για την κυπριακή κυβέρνηση είναι σημαντικό να μειώσει πράγματι την τιμή του ρεύματος και όχι να την αυξήσει με τις ρυθμιστικές χρεώσεις. Σημειώνει ότι πρέπει να βρεθεί πρόσθετη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για να μειωθεί το βάρος για τον κύπριο καταναλωτή, και τονίζει ότι το τμήμα Κύπρος-Ισραήλ θα δημιουργήσει ένα προσθετο κόστος που είναι πολύ δύσκολο ο κύπριος καταναλωτής να το επωμιστεί ενώ σημείωσε οτι δεν έχει όφελος ο κύπριος καταναλωτής απο αυτή τη διασύνδεση.

Στα θετικά ωστόσο, τονίζει ότι οι Αμερικάνοι θέλουν να γίνει το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου-Ισραηλ και θα είναι πιο εύκολο να γίνει.

Σε πρόσφατες δηλώσεις σας είχατε αναφέρει ότι δεν είναι βέβαιο πως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου θα μειώσει το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος. Τι εννοείτε;

Για την Κυπριακή Δημοκρατία το καλώδιο είναι πρωτίστως έργο ενεργειακής ασφάλειας και ηλεκτρικής επάρκειας. Εξασφαλίζει ότι η Κύπρος θα μπορεί να εισάγει ή να εξάγει ηλεκτρική ενέργεια όποτε χρειάζεται. Από αυτή την άποψη είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό έργο.

Σε ό,τι αφορά όμως το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος, υπάρχει μια άλλη διάσταση. Το τμήμα του έργου που δεν καλύπτεται από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

 Για το έργο υπάρχει συγκεκριμένη απόδοση κεφαλαίου, της τάξεως του 8,2%. Επομένως, όταν ο Κύπριος καταναλωτής καλείται να αποπληρώσει το μεγαλύτερο μέρος της επένδυσης σε βάθος περίπου 30 ετών, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά ποια θα είναι η πραγματική επίπτωση στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Η συμφωνία είναι ότι το ένα τρίτο περίπου θα πληρώσει ο ρεύματος καταναλωτής και το δύο τρίτο περίπου ο Κύπρος καταναλωτής, γιατί συμφέρει περισσότερο. Αν όμως ο Κύπρος καταναλωτής θα πληρώσει τα δύο τρίτα της κατασκευής στα επόμενα 30 χρόνια, για παράδειγμα, με την απόδοση στο 8,2%, οι μελέτες, οι υφιστάμενες, δείχνουν ότι δεν θα νιώσει απαραίτητα μείωση στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.

Οι υφιστάμενες μελέτες δείχνουν συγκεκριμένα δεδομένα, αλλά σήμερα χρειάζεται να επιβεβαιώσουμε το πραγματικό κόστος του έργου.Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων πραγματοποιεί ουσιαστικά ένα due diligence. Θα εξετάσει αν το κόστος που είχε αρχικά υπολογιστεί ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες της αγοράς και στο πραγματικό κόστος κατασκευής. Δεν πρόκειται για επιβάρυνση των δημόσιων οικονομικών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η επιβάρυνση αφορά τους καταναλωτές μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων. Αν όμως αυξηθεί σημαντικά το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος, αυτό επηρεάζει συνολικά την οικονομία.

Αν δεν αλλάξει το συνολικό κόστος του έργου και μείνει εκεί που ήταν στα 1,9 δισ. το θεωρείτε και πάλι δυσβάστακτο για να το πληρώνει κατά το ποσοστό που του αντιστοιχεί ο κύπριος καταναλωτής;

Είναι κάτι που πρέπει να δούμε. Ένα από τα ενδεχόμενα που εξετάζουμε είναι να αναζητηθούν πρόσθετοι ευρωπαϊκοί πόροι ώστε να περιοριστεί όσο γίνεται η επιβάρυνση των καταναλωτών. Χρηματοδότηση έτσι ώστε να μην φτάσουμε στους καταναλωτές. Επιδότηση ουσιαστικά. Επιδότηση γιατί μιλάμε για ένα σημαντικό έργο που θα συνδέσει όχι μόνο την Κύπρο με την Ελλάδα, αλλά και η Κύπρο με τον Ισραήλ στη συνέχεια, και θα είναι προπομπός του IMEC.

Εφόσον ολοκληρωθεί  το due diligence από την ΕΤΕΠ και εγκριθεί η χρηματοδότηση του έργου, θα ξεκινήσει εγκριθεί η πληρωμή  του και από την κυπριακή πλευρά όπως γίνεται ήδη από την ελληνική;

 Η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι ξεκάθαρη. Η πληρωμή της απόδοσης πρέπει να ξεκινήσει όταν το καλώδιο φτάσει και τεθεί σε λειτουργία στην Κύπρο, όχι κατά τη φάση της κατασκευής.  Ο λόγος που συμφωνήθηκε να πληρώνει η Κύπρος  το 8,2%  είναι γιατί θα αρχίσει να πληρώνει το κόστος του καλώδιου όταν έρθει το καλώδιο στην Κύπρο. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει ένα ΜΟU, για καταβολή 25 εκ. το χρόνο,  αλλά αυτά είναι χρηματοδότηση από το ίδιο το κράτος, είναι κάτι έξτρα το οποίο θα πληρώνει το Κράτος δηλαδή ο φορολογούμενος και όχι η καταναλωτής ρεύματος από το λογαριασμό του.

Και αυτό είναι ένα από τα ζητήματα που θα εξεταστούν μετά την ολοκλήρωση της μελέτης. Δεν έχει ληφθεί ακόμη τελική απόφαση.

Όσον αφορά το τμήμα του καλωδίου  Κύπρος -Ισραήλ, που βρίσκεται η διαδικασία;

Υπάρχει διαχρονικά ενδιαφέρον από το Ισραήλ γι αυτό, ωστόσο, το βασικό ζήτημα παραμένει η χρηματοδότηση.  Φαίνεται ότι το κόστος το οποίο έχει δοθεί για αυτό το τμήμα, είναι επίσης αρκετά ψηλό, στα 1,9 δισ. ευρώ. Και δεν μπορεί η Κύπρος να το πληρώσει και αυτό. Το τμήμα Κύπρος Ισραήλ έχει μισή απόσταση από το Κύπρος-Κρήτη, αλλά πλέον είναι υψηλότερες οι τιμές του καλωδίου.

Είναι πολύ δύσκολο για τον Κύπριο καταναλωτή να επωμισθεί και μέρος του κόστους της Διασύνδεσης του Κύπρος Ισραήλ, τώρα που συζητάμε για το τμήμα Κύπρος -Ελλάδα. Και δεν έχει όφελος ο Κύπριος Καταναλωτής από τη Διασύνδεση με το Ισραήλ.

Σε σχέση με τα γεωπολιτικά πώς βλέπετε το έργο;

Από τη στιγμή που οι Αμερικάνοι θέλουν να γίνει το έργο, θα είναι πιο εύκολο να γίνει. Στο πλαίσιο του σχήματος συνεργασίας 3+1 παρουσιάσαμε συνολικά τον ενεργειακό σχεδιασμό της Κύπρου, που περιλαμβάνει τόσο τη διασύνδεση με την Ελλάδα όσο και εκείνη με το Ισραήλ. Η αμερικανική πλευρά έχει εκφράσει τη στήριξή της στον σχεδιασμό αυτό. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί κανείς να προβλέψει πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα σε κάθε πιθανό σενάριο, αλλά υπάρχει σαφής πολιτική υποστήριξη.

Υπήρξε έντονη φημολογία ότι υπάρχουν συμφέροντα στην Κύπρο που αντιδρούν στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, επειδή επηρεάζονται επιχειρηματικά συμφέροντα γύρω από το φυσικό αέριο ή τα συμβατικά καύσιμα. Συμβαίνει αυτό;

Δεν θα το έθετα έτσι. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι κάθε επιχείρηση επιδιώκει να προστατεύσει τα δικά της οικονομικά συμφέροντα. Αυτό είναι φυσιολογικό. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, όμως, η ηλεκτρική διασύνδεση είναι ένα έργο στρατηγικής σημασίας, γιατί ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια και την ηλεκτρική επάρκεια της χώρας. Για αυτόν τον λόγο το στηρίζουμε.

Την ίδια στιγμή όμως, πάντοτε, όταν αλλάζει ένα οικονομικό μοντέλο, υπάρχουν εκείνοι που προτιμούν να παραμείνει όπως είναι.Το ίδιο συνέβη ιστορικά με κάθε μεγάλη αλλαγή. Όπως λέω συχνά, ακόμη και όταν εμφανίστηκαν τα αυτοκίνητα, υπήρχαν εκείνοι που προτιμούσαν να συνεχίσουν να κυκλοφορούν με άμαξες. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση απέναντι στην αλλαγή.

Ας περάσουμε και στα καλά νέα σας σε σχέση με τις γεωτρήσεις για φυσικό αέριο.   Πότε θα ξεκινήσει η παραγωγή φυσικού αερίου στην Κύπρο και  τι έσοδα εκτιμάτε;

Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2028 θα έχουμε το πρώτο φυσικό αέριο από το κοίτασμα «Κρόνος». Πρόκειται για σχετικά μικρό κοίτασμα. Το φυσικό αέριο θα υγροποιείται στην Αίγυπτο και θα διοχετεύεται κυρίως στις ευρωπαϊκές αγορές. Η παραγωγή θα κατευθύνεται προς εξαγωγή και τα έσοδα για την Κυπριακή Δημοκρατία θα προέρχονται από την εμπορική αξιοποίηση του κοιτάσματος. Είναι πολύ δύσκολο να γίνει ακριβής πρόβλεψη για τα έσοδα, καθώς εξαρτάται τόσο από τις ποσότητες που θα ανακτηθούν όσο και από τις διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου.

Επειδή όμως πρόκειται για μικρό κοίτασμα, ούτε τα έσοδα αναμένεται να είναι ιδιαίτερα μεγάλα. Τα σημαντικά έσοδα θα προέλθουν από το κοίτασμα «Αφροδίτη» και από τα κοιτάσματα της ExxonMobil, όπως ο «Γλαύκος» και ο «Πήγασος». Ο στόχος είναι το πρώτο φυσικό αέριο από το «Αφροδίτη» να παραχθεί το 2031, ενώ από τα κοιτάσματα της ExxonMobil το 2033. Σε πρόσφατη συνέντευξή μου είχα αναφέρει μια ιδιαίτερα συντηρητική εκτίμηση, σύμφωνα με την οποία τα συνολικά έσοδα για την Κυπριακή Δημοκρατία θα ξεπεράσουν τα 10 δισ. ευρώ σε ορίζοντα περίπου δεκαπέντε ετών.

Με την ενεργειακή μετάβαση πώς προχωράτε; Θα έχει η Κύπρος θέμα επάρκειας ρεύματος; 

Όταν μιλάμε για την επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος, ουσιαστικά αναφερόμαστε στην περίοδο μετά το τέλος του 2029. Με βάση τις δεσμεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι μονάδες παραγωγής της ΑΗΚ στη Δεκέλεια, που λειτουργούν με μαζούτ, θα πρέπει να αποσυρθούν. Πρόκειται για παλαιές και ιδιαίτερα ρυπογόνες μονάδες, επομένως η απόσυρσή τους αποτελεί μέρος της ενεργειακής μετάβασης.

Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αντικατασταθούν από νέες, πολύ πιο αποδοτικές μονάδες. Κομβικό στοιχείο αυτής της μετάβασης είναι η έλευση του φυσικού αερίου στο Βασιλικό. Το τερματικού φυσικού αερίου Είναι ένα έργο που ξεκίνησε το 2018-2019 και αρχικά προβλεπόταν να ολοκληρωθεί το 2022. Δυστυχώς υπήρξαν σημαντικές καθυστερήσεις, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη και οι σχετικές ευρωπαϊκές έρευνες για το νομικό σκέλος της υπόθεσης. Αυτές όμως δεν αφορούν το υπουργείο.Η δική μας προτεραιότητα είναι να ολοκληρωθεί το έργο.

Το πλωτό τερματικό (FSRU) βρίσκεται ήδη στην κυριότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό που απομένει είναι η ολοκλήρωση των χερσαίων υποδομών ώστε να μπορέσει να συνδεθεί και να λειτουργήσει. Βρισκόμαστε στη διαδικασία ολοκλήρωσης των όρων του νέου διαγωνισμού, καθώς η προηγούμενη κοινοπραξία εγκατέλειψε το έργο ημιτελές.

Στόχος μας είναι μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2027 να έχει κατακυρωθεί η νέα σύμβαση στον ανάδοχο που θα ολοκληρώσει τις εργασίες. Δεν θέλουμε όμως να δίνουμε συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα πριν υπογραφεί η σύμβαση, γιατί τα προηγούμενα χρόνια υπήρξαν πολλές ανατροπές.

 Το LNG θα μετατρέπεται σε φυσικό αέριο και θα τροφοδοτεί τη μονάδα της ΑΗΚ που είναι σχεδιασμένη να λειτουργεί με φυσικό αέριο. Υπάρχει επίσης ενδιαφέρον και από ιδιώτες παραγωγούς, όμως σήμερα δεν υπάρχει άλλη αδειοδοτημένη υποδομή.

 Οι ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής της χώρας αυξάνονται διαρκώς. Επομένως, μέχρι το 2029 πρέπει να έχει ολοκληρωθεί τόσο η έλευση του φυσικού αερίου όσο και η ανάπτυξη της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Οσον αφορά τις ΑΠΕ βρισκόμαστε λίγο πάνω από το 25%. Το ποσοστό αυξάνεται κάθε χρόνο και ο στόχος είναι μέχρι το 2030 να φτάσει περίπου στο 33%.

 Περίπου το 90% της εγκατεστημένης ισχύος αφορά φωτοβολταϊκά ενώ η αιολική ενέργεια αποτελεί μικρότερο μέρος του ενεργειακού μείγματος, καθώς η Κύπρος δεν διαθέτει τόσο ισχυρό αιολικό δυναμικό.  Οι πρώτες μπαταρίες συνολικής ισχύος 120 MW αναμένεται να εγκατασταθούν από ιδιώτη διαχειριστή μέχρι τον Ιανουάριο του 2027. Πριν από το καλοκαίρι του ίδιου έτους θα βρίσκονται σε λειτουργία. Αυτό θα μειώσει σημαντικά τις περικοπές παραγωγής από τα φωτοβολταϊκά και θα επιτρέψει μεγαλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ.