Το παλαιότερο διεθνές διαζύγιο στον κόσμο – Τα σύγχρονα μπορεί να ωχριούν μπροστά του

Πριν από περισσότερα από 3.200 χρόνια, ένας βασιλικός γάμος στην ανατολική Μεσόγειο έληξε τόσο άσχημα, που απαιτούσε αυτοκρατορικό διάταγμα, απόφαση αντιβασιλέα, διαπραγματεύσεις μεταξύ βασιλείων, ρήτρες για την προίκα, ακόμη και κανόνες για το ποιος μπορούσε να κληρονομήσει τον θρόνο. Ποιο σύγχρονο διαζύγιο με όλα τα σκάνδαλα που μπορεί να το συνοδεύουν θα μπορούσε να συγκριθεί μαζί του;

Η υπόθεση αφορά μια πριγκίπισσα του Αμούρρου, ενός μικρού αλλά στρατηγικά σημαντικού βασιλείου του Λεβάντε, η οποία παντρεύτηκε τον Αμμιστάμρου Β’, βασιλιά της Ουγκαρίτ, μιας από τις μεγάλες εμπορικές πόλεις της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Όταν όμως, ο γάμος τους έληξε, δεν ήταν ένα τοπικό οικογενειακό δικαστήριο, που τον διευθέτησε αλλά ολόκληρο το αυτοκρατορικό σύστημα των Χετταίων.

Η απόδειξη βρίσκεται σε σφηνοειδείς πινακίδες από την Ουγκαρίτ στη σημερινή Ρας Σάμρα των συριακών ακτών. Πινακίδες στις οποίες γράφτηκε το διαζύγιο για να διαιωνισθεί στο χρόνο, όπως και πράγματι συνέβη.

Ο γάμος σε αυτόν τον κόσμο και σε αυτήν την εποχή –αλλά και μερικές χιλιετίες στη συνέχεια – ήταν άλλωστε, διπλωματία. Μια πριγκίπισσα μπορούσε να σφραγίσει την ειρήνη, να σταθεροποιήσει ένα υποτελές βασίλειο ή να συνδέσει έναν συνοριακό ηγεμόνα με μια αυτοκρατορία. Το σώμα της, τα παιδιά της, η προίκα και ο τίτλος της είχαν όλα πολιτικό νόημα. Όταν ένας τέτοιος γάμος λοιπόν κατέρρεε, η συμμαχία δεν εξαφανιζόταν απλώς. Έπρεπε να διαλυθεί νομικά.

Αγνώστου ονόματος

Ένα από τα βασικά κείμενα σε αυτές τις πινακίδες, ένα διάταγμα για την ακρίβεια, που εκδόθηκε στο όνομα του Τουδαλίγια Δ΄ βασιλιά των Χετταίων (1237 π.Χ.-1209 π.Χ.) αναφέρει, ότι ο Αμμιστάμρου Β΄ είχε παντρευτεί την κόρη του Μπεντεσίνα, βασιλιά του Αμούρρου αλλά αργότερα την χώρισε αφού την κατηγόρησε για αδικοπραγία.

Το κείμενο όμως, δεν διασώζει την προσωπική φωνή της γυναίκας. Στην πραγματικότητα το όνομά της δεν αναφέρεται σαφώς αφού εμφανίζεται μέσω τίτλων και οικογενειακών σχέσεων: Κόρη του Μπεντεσίνα, κόρη της «Μεγάλης Κυρίας», σύζυγος του βασιλιά της Ουγκαρίτ, μητέρα του κληρονόμου, αδελφή του βασιλιά του Αμούρρου. Μια απουσία αποκαλυπτική ασφαλώς, που δείχνει, ότι το ενδιαφέρον δεν ήταν το ιδιωτικό συναίσθημα αλλά η εξουσία.

Με το διαζύγιο το διάταγμα που εκδόθηκε επέτρεπε στην πριγκίπισσα να πάρει ό,τι είχε φέρει μαζί της από την πατρίδα της το Αμούρρου, αλλά την διαχώριζε επίσης, από την περιουσία και την κοινωνική θέση που είχε αποκτήσει στην Ουγκαρίτ. Αφορούσε ακόμη, τη θέση του γιου της, Ούτρι-Σαρούμα, του πρίγκιπα διαδόχου της Ουγκαρίτ και προειδοποιούσε, ότι αν επέλεγε να ακολουθήσει τη μητέρα του πίσω στο Αμούρρου, θα έχανε το δικαίωμά του να διαδεχθεί τον πατέρα του.

Μια γυναίκα, τρεις βασιλικοί οίκοι

Ποια ήταν όμως, αυτή η πριγκίπισσα; Κατ΄αρχάς ανήκε σε ένα από τα πιο ευαίσθητα δυναστικά δίκτυα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Ο πατέρας της, Μπεντεσίνα κυβερνούσε το Αμούρρου, ένα βασίλειο του οποίου η θέση στην περιοχή το καθιστούσε πολύτιμο αλλά και επικίνδυνο. Κι αυτό γιατί βρισκόταν ανάμεσα σε μεγαλύτερες δυνάμεις και είχε από καιρό παγιδευτεί στις αντιπαλότητες της Αιγύπτου, του βασιλείου των Μιτάννι και της Αυτοκρατορίας των Χετταίων.

Η μητέρα της εξάλλου, συνήθως ταυτίζεται με τη βασιλική γραμμή των Χετταίων και αυτό σήμαινε, ότι η πριγκίπισσα δεν ήταν μόνο μια γυναίκα βασιλικής γενιάς του Αμούρρου αλλά έφερε και χεττιτικό κύρος μέσα στην αυλή της Ουγκαρίτ. Και αυτό ήταν, που έκανε το διαζύγιο εκρηκτικό. Γιατί ο Αμμιστάμρου δεν απέρριπτε μια συνηθισμένη σύζυγο. Απομάκρυνε μια γυναίκα, που συνέδεε τρεις βασιλικούς οίκους: Της Ουγκαρίτ, του Αμούρρου και των Χετταίων. Η εμπλοκή όλων αυτών επομένως ήταν αναμενόμενη.

Η Αυτοκρατορία των Χετταίων άλλωστε, υπήρξε μια από τις κύριες δυνάμεις της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Από την πρωτεύουσά της στη Χαττούσα στην κεντρική Ανατολία, έλεγχε ένα ευρύ δίκτυο υποτελών βασιλείων έως και τη βόρεια Συρία. Η Ουγκαρίτ και το Αμούρρου λειτουργούσαν και οι δύο εντός αυτού του αυτοκρατορικού κόσμου και αυτό έκανε το διαζύγιο ζήτημα αυτοκρατορικής διαχείρισης. Μία λάθος κίνηση, μία αμφιλεγόμενη απόφαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση μεταξύ τους.

Σκληρή διαμάχη

Αυτός ήταν και ο λόγος που επενέβη η χεττιτική αυλή. Το διάταγμα του Τουδαλίγια Δ΄ έκανε περισσότερα από το να εγκρίνει το τέλος του γάμου. Όρισε τι μπορούσε να πάρει η πριγκίπισσα μαζί της, τι έπρεπε να αφήσει, τι μπορούσε να κάνει ο γιος της και τι θα συνέβαινε αν αργότερα προσπαθούσε να επιστρέψει στην πολιτική ζωή στην Ουγκαρίτ. Το έγγραφο διαβάζεται σχεδόν ψυχρά. Αλλά πίσω από τη νομική της γλώσσα κρύβεται μια σκληρή διαμάχη για την καταγωγή, τη νομιμότητα και τον έλεγχο.

Η Ουγκαρίτ από την άλλη δεν ήταν μια επαρχία. Ήταν μια πλούσια πόλη-λιμάνι συνδεδεμένη με την Αίγυπτο, την Κύπρο, την Ανατολία, τη Μεσοποταμία και το Αιγαίο. Το αποδεικνύουν τα αρχεία της, που διατηρούν χιλιάδες πινακίδες σε διάφορες γλώσσες και συστήματα γραφής συμπεριλαμβανομένης της ακκαδικής σφηνοειδούς και της αλφαβητικής σφηνοειδούς γραφής της Ουγκαρίτ. Πλοία, έμποροι, διπλωμάτες, γραμματείς, μέταλλα, ξυλεία, υφάσματα, είδη πολυτελείας, μύθοι, τελετουργίες και βασιλικές επιστολές, όλα περνούσαν από αυτήν την πόλη, που ήταν ακριβώς το είδος ενός τόπου όπου μια οικογενειακή διαμάχη μπορούσε να γίνει διεθνές θέμα.

Όσο για τον Αμμιστάμρου Β’ κυβερνούσε σε έναν κόσμο όπου το παλάτι ήταν ταυτόχρονα ιδιωτική οικία και κράτος. Ο γάμος του με την πριγκίπισσα του Αμούρρου τον συνέδεσε με μια άλλη βασιλική αυλή ενώ η θέση του γιου τους στη διαδοχή έκανε το θέμα ακόμα πιο λεπτό.

Από διαζευγμένη βασίλισσα πολιτική απειλή

Η ιστορία όμως, δεν τελείωσε με το πρώτο διάταγμα. Μεταγενέστερα κείμενα δείχνουν, ότι ακολούθησε κι άλλη περιπλοκή καθώς η πριγκίπισσα επέστρεψε μεν στο Αμμούρου αλλά ο Αμμιστάμρου πίεζε για να την ξαναπάρει πίσω! Ο αδελφός της, Σάουσγκα-μούβα, βασιλιάς του Αμμούρου αντιστάθηκε στην αρχή κι αυτό οδήγησε σε σύγκρουση με περαιτέρω ετυμηγορίες και συμφωνίες. Όσο για την ίδια έγινε ένα σχεδόν μεταβιβάσιμο αντικείμενο μεταξύ βασιλιάδων.

Και αυτό ήταν το πιο σκοτεινό μέρος της υπόθεσης αφού μια γυναίκα που κάποτε ενσάρκωσε τη συμμαχία, έφθασε να θεωρείται επικίνδυνη ενώ η ίδια λογική που την καθιστούσε πολύτιμη στον γάμο, την έκανε ευάλωτη μετά το διαζύγιο. Τα κείμενα άλλωστε, υποδηλώνουν, ότι τελικά παραδόθηκε πίσω στον Αμμιστάμρου και σκοτώθηκε.

Οι ακριβείς συνθήκες παραμένουν αδιευκρίνιστε , αλλά τελικά τα σωζόμενα έγγραφα καθιστούν σαφές ότι η μοίρα της δεν αντιμετωπίζονταν πλέον ως ιδιωτική υπόθεση. Έγινε ένα πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί από τους βασιλιάδες.

Το διαζύγιο του Αμμιστάμρου Β’ και της πριγκίπισσας του Αμούρρου κατόπιν αυτών, δεν θεωρείται σημαντικό επειδή μοιάζει με το σύγχρονο διαζύγιο. Άλλος είναι ο λόγος, ό,τι δείχνει, πώς ήταν συνδεδεμένα εκείνη την εποχή ο γάμος, ο νόμος, το φύλο, η διπλωματία και η αυτοκρατορία.

Μια γυναίκα από βασιλικό γένος θα μπορούσε να είναι βαρύνουσας σημασίας για την ισορροπία μεταξύ των βασιλείων, ωστόσο τα έγγραφα που καταγράφουν τη ζωή της θα μπορούσαν -όπως και έκαναν- να σβήσουν το όνομά της. Μια προίκα θα μπορούσε να είναι τόσο οικογενειακή περιουσία όσο και διπλωματικό κεφάλαιο.

Η αφοσίωση ενός γιου στη μητέρα του θα μπορούσε να απειλήσει τη διαδοχή ενός βασιλείου. Και τελικά ένας γάμος μπορούσε να ενώσει βασίλεια αλλά ένα διαζύγιο να αποδείξει, πόσο εύθραυστα θα μπορούσαν να είναι αυτά.

Διαβάστε επίσης:

Η Κωνσταντινούπολη στο Λονδίνο – Μια έκθεση για τους αιώνες της ιστορίας της

Μεσαιωνικοί θρύλοι για μάγους, βασιλιάδες και το άγιο δισκοπότηρο σε σπάνιο χειρόγραφο 2 εκατομμυρίων λιρών

Πολύ ζέστη για να την αντέξεις – Τα ευρωπαϊκά μουσεία δεινοπαθούν χωρίς κλιματισμό