Η αρχιτεκτονική της συνέχειας

Από την Κάρπαθο έως τα σύνθετα έργα διεθνούς κλίμακας, ο Μιχάλης, η Μαρίκα και η Αγγελική Μαυρολέων συναντιούνται στην A&M Architects και συζητούν για τον τόπο, τις σχέσεις και το μέλλον της αρχιτεκτονικής.

Ελάχιστα ελληνικά αρχιτεκτονικά γραφεία μπορούν να ισχυριστούν ότι έχουν παρακολουθήσει από κοντά, και σε μεγάλο βαθμό να έχουν συμμετάσχει, σε ολόκληρη τη μεταμόρφωση του ελληνικού δομημένου περιβάλλοντος των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Η A&M Architects είναι ένα από αυτά. Από τα πρώτα εταιρικά έργα και τις μεγάλες αναπτύξεις της δεκαετίας του 1980, μέχρι τα σημερινά σύνθετα projects διεθνούς κλίμακας, το γραφείο του Μιχάλη Μαυρολέων έχει διανύσει μια διαδρομή που ταυτίζεται με την εξέλιξη της ίδιας της ελληνικής αρχιτεκτονικής αγοράς.

Στο διάστημα αυτό, η A&M δεν περιορίστηκε στον ρόλο ενός παραδοσιακού αρχιτεκτονικού γραφείου. Αναπτύχθηκε ως ένας οργανισμός που συνδυάζει σχεδιασμό, στρατηγική σκέψη, διαχείριση σύνθετων έργων και βαθιά κατανόηση των αναγκών του σύγχρονου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, διατήρησε σταθερό το ενδιαφέρον της για τις έννοιες της ταυτότητας, της τοπικότητας και της σχέσης ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και τον τόπο στον οποίο αυτή καλείται να ενταχθεί.

Σήμερα, καθώς η νέα γενιά αναλαμβάνει ολοένα και πιο ενεργό ρόλο, η εταιρεία βρίσκεται σε μια ενδιαφέρουσα φάση μετάβασης. Η Μαρίκα και η Αγγελική Μαυρολέων, έχοντας αποκτήσει εμπειρίες και παραστάσεις εκτός Ελλάδας, συμμετέχουν στη διαμόρφωση του επόμενου κεφαλαίου του γραφείου, μεταφέροντας μια πιο διεθνή οπτική χωρίς να απομακρύνονται από τις αξίες πάνω στις οποίες χτίστηκε η πορεία του. Το αποτέλεσμα είναι ένας δημιουργικός διάλογος ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές, εμπειρίες και τρόπους σκέψης.

Αφορμή για τη συζήτησή μας στάθηκε η πρωτοβουλία Deeply Rooted και η ιδιαίτερη σχέση του γραφείου με την Κάρπαθο. Πολύ γρήγορα, ωστόσο, η κουβέντα επεκτάθηκε σε ζητήματα που αφορούν τη σύγχρονη αρχιτεκτονική, την έννοια της τοπικότητας, τη βιωσιμότητα, την επιχειρηματικότητα, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ένα μεγάλο αρχιτεκτονικό γραφείο. Ο Μιχάλης, η Μαρίκα και η Αγγελική Μαυρολέων μιλούν για τη διαδρομή τους, για όσα αλλάζουν και για όσα θεωρούν ότι αξίζει να παραμένουν σταθερά.

Γιατί νιώσατε τώρα την ανάγκη να μιλήσετε για την Κάρπαθο μέσω της καμπάνιας;

Μιχάλης: Η Κάρπαθος υπήρχε πάντα στο έργο μας, ακόμη και όταν δεν αναφερόμασταν σε αυτήν άμεσα. Είναι ένας τόπος που έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση της αρχιτεκτονικής με το τοπίο, τα υλικά και τη μνήμη.

Η καμπάνια Deeply Rooted δεν δημιουργήθηκε για να αφηγηθεί μια προσωπική ιστορία, αλλά για να αναδείξει πώς ένας τόπος μπορεί να διαμορφώσει μια αρχιτεκτονική στάση. Θεωρήσαμε ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή να καταγράψουμε και να μοιραστούμε στοιχεία της πολιτιστικής και κατασκευαστικής κληρονομιάς του νησιού, αλλά και να δείξουμε πώς αυτή η γνώση μπορεί να παραμένει ζωντανή μέσα από τη σύγχρονη αρχιτεκτονική.

Τι σημαίνει για εσάς η Κάρπαθος, προσωπικά και αρχιτεκτονικά;

Μιχάλης: Σε προσωπικό επίπεδο, η Κάρπαθος είναι ένας τόπος αναφοράς. Είναι ένα μέρος, όπου μπορεί κανείς να κατανοήσει πώς η γεωγραφία, η ιστορία και η κοινότητα συνδιαμορφώνουν τον τρόπο ζωής.

Αρχιτεκτονικά, τη θεωρώ ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς η ανάγκη μπορεί να παράγει σοφία. Τα παραδοσιακά σπίτια, οι αυλές, οι μουσάντρες, η χρήση της πέτρας και του ξύλου δεν προέκυψαν από κάποια αισθητική αναζήτηση. Ήταν απαντήσεις σε πραγματικές συνθήκες: στο κλίμα, στην έλλειψη πόρων, στις κοινωνικές δομές του νησιού. Και, ακριβώς για αυτό, παραμένουν επίκαιρα.

Πώς επηρεάζει η τοπικότητα τον τρόπο που σχεδιάζετε;

Μιχάλης: Η τοπικότητα δεν είναι για εμάς ένα λεξιλόγιο μορφών που πρέπει να αντιγράψεις. Είναι ένας τρόπος να κατανοήσεις έναν τόπο.
Πριν σχεδιάσουμε, προσπαθούμε να διαβάσουμε τις συνθήκες που γέννησαν την αρχιτεκτονική του. Πώς κινείται το φως; Πώς φυσά ο αέρας; Ποια υλικά χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι και γιατί; Πώς οργανωνόταν η ζωή γύρω από μια αυλή ή μια κοινότητα;
Η τοπικότητα, επομένως, δεν είναι ζήτημα αισθητικής. Είναι ζήτημα κατανόησης. Και όταν την προσεγγίζεις έτσι, μπορείς να δημιουργήσεις σύγχρονη αρχιτεκτονική που ανήκει πραγματικά στον τόπο της.

Πώς αποφεύγει κανείς τη γραφικότητα, όταν δουλεύει με την παράδοση;

Μιχάλης: Αποφεύγοντας να βλέπει την παράδοση ως εικόνα.

Η γραφικότητα προκύπτει, όταν απομονώνουμε τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός τόπου και τα αναπαράγουμε χωρίς να κατανοούμε το νόημά τους. Αντίθετα, η παράδοση έχει αξία όταν μελετάς τους λόγους που τη διαμόρφωσαν.

Για παράδειγμα, δεν έχει ενδιαφέρον να αντιγράψει κανείς μια παραδοσιακή αυλή. Έχει ενδιαφέρον να κατανοήσει, γιατί η αυλή ήταν το κέντρο της κοινωνικής ζωής και πώς αυτή η ιδέα μπορεί να επανερμηνευθεί σήμερα. Η ουσιαστική σχέση με την παράδοση δεν αφορά τη μίμηση. Αφορά τη συνέχεια.

Τι μπορεί να μάθει η σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική από τόπους όπως η Κάρπαθος;

Μιχάλης: Νομίζω ότι μπορεί να μάθει ξανά την αξία της αναγκαιότητας.

Στην Κάρπαθο, όπως και σε πολλά νησιά της Ελλάδας, η αρχιτεκτονική αναπτύχθηκε μέσα από περιορισμούς: το κλίμα, τα διαθέσιμα υλικά, το δύσκολο ανάγλυφο, την ανάγκη προστασίας και συλλογικής ζωής. Και όμως, μέσα από αυτούς τους περιορισμούς προέκυψαν χώροι με μεγάλη ποιότητα και διαχρονικότητα.

Σήμερα, σε μια εποχή που συζητάμε για βιωσιμότητα, ανθεκτικότητα και ταυτότητα, η απάντηση δεν βρίσκεται απαραίτητα σε νέες τεχνολογίες. Βρίσκεται συχνά στη βαθύτερη κατανόηση της γνώσης που ήδη υπάρχει ενσωματωμένη στους τόπους μας.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει και το Deeply Rooted: ότι η παράδοση δεν είναι κάτι που ανήκει στο παρελθόν. Είναι μια ζωντανή δεξαμενή γνώσης που μπορεί να εμπνεύσει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε το μέλλον.

Πώς έχει αλλάξει ο ρόλος του αρχιτέκτονα στα μεγάλα έργα ανάπτυξης;

Μιχάλης: Ο αρχιτέκτονας σήμερα δεν είναι απλώς ο σχεδιαστής ενός κτιρίου. Είναι ο συντονιστής πολλών διαφορετικών παραμέτρων που πρέπει να λειτουργήσουν ταυτόχρονα. Σε ένα μεγάλο έργο ανάπτυξης συνυπάρχουν επενδυτές, operators, μηχανικοί, σύμβουλοι βιωσιμότητας, project managers, τοπικές αρχές και φυσικά οι τελικοί χρήστες.

Ο ρόλος μας έχει μετακινηθεί από το να σχεδιάζουμε μόνο χώρους, στο να διαμορφώνουμε στρατηγικές. Οφείλουμε να κατανοούμε το επιχειρηματικό μοντέλο ενός έργου, χωρίς να χάνουμε την αρχιτεκτονική του ποιότητα. Η πρόκληση είναι να διατηρείς μια ξεκάθαρη αρχιτεκτονική αφήγηση μέσα σε ένα περιβάλλον με συνεχώς αυξανόμενη πολυπλοκότητα.

Τι ζητούν σήμερα οι πελάτες από ένα μεγάλο αρχιτεκτονικό γραφείο;

Μιχάλης: Ζητούν εμπιστοσύνη.

Η αρχιτεκτονική ποιότητα θεωρείται πλέον δεδομένη. Αυτό που αναζητούν είναι ένας συνεργάτης που μπορεί να κατανοήσει το όραμά τους, να προβλέψει δυσκολίες, να διαχειριστεί κινδύνους και να τους οδηγήσει με ασφάλεια από τη σύλληψη μέχρι την υλοποίηση.

Οι πελάτες θέλουν ομάδες που μπορούν να προσφέρουν ολοκληρωμένες υπηρεσίες. Να μιλούν τη γλώσσα του design, αλλά και τη γλώσσα του business. Να μπορούν να συνδυάσουν δημιουργικότητα, τεχνογνωσία και αποτελεσματικότητα.

Πώς συνδυάζονται ταχύτητα, ποιότητα, βιωσιμότητα και εμπορική αξία;

Μιχάλης: Δεν τα αντιμετωπίζω ως αντικρουόμενες έννοιες. Το λάθος είναι να θεωρούμε ότι η βιωσιμότητα ή η ποιότητα κοστίζουν περισσότερο και άρα μειώνουν την εμπορική αξία. Στην πραγματικότητα, ένα καλά σχεδιασμένο έργο αποκτά μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, καλύτερη λειτουργία και ισχυρότερη ταυτότητα.

Η ταχύτητα προκύπτει από την οργάνωση. Η ποιότητα από την εμπειρία. Η βιωσιμότητα από τη σωστή σκέψη. Και η εμπορική αξία είναι το αποτέλεσμα, όταν όλα αυτά λειτουργούν μαζί.

Ποιο έργο εκφράζει καλύτερα τη σημερινή φάση των A&M;

Μιχάλης: Θα έλεγα ότι δεν είναι ένα μόνο έργο. Από τη μία υπάρχουν οι μεγάλες αναπτύξεις, όπως η συμμετοχή μας σε έργα του Ελληνικού, που αποτυπώνουν την εμπειρία και την ικανότητα διαχείρισης σύνθετων project διεθνούς κλίμακας. Από την άλλη, υπάρχουν έργα, όπως οι κατοικίες και οι ξενοδοχειακές αναπτύξεις, που εκφράζουν τη βαθιά μας πίστη στην τοπικότητα και το “sense of place”.

Η σημερινή A&M είναι ακριβώς αυτή η ισορροπία. Η δυνατότητα να κινούμαστε με την ίδια άνεση από τη μεγάλη κλίμακα στην πολύ προσωπική αρχιτεκτονική εμπειρία.

Μαρίκα: Ένας ακόμη λόγος που δεν θα επιλέγαμε ένα μόνο έργο είναι ότι η A&M δεν ακολουθεί μια συγκεκριμένη σχεδιαστική συνταγή που επαναλαμβάνεται από έργο σε έργο. Δεν επιδιώκουμε να επιβάλλουμε ένα αναγνωρίσιμο ύφος, αλλά να δημιουργούμε μια μοναδική ταυτότητα για κάθε έργο ξεχωριστά.

Η αρχιτεκτονική, για εμάς, διαμορφώνεται κάθε φορά από τον τόπο, τον άνθρωπο, τη χρήση, την ιστορία και το όραμα του εκάστοτε project. Όταν αυτές οι παράμετροι αλλάζουν, αλλάζει και το αποτέλεσμα. Και πιστεύουμε ότι αυτή ακριβώς η ικανότητα προσαρμογής και ουσιαστικής ανταπόκρισης στο εκάστοτε πλαίσιο είναι η πραγματική ταυτότητα της A&M.

Τι φέρατε από τις σπουδές και την εμπειρία σας στην Αμερική, όταν επιστρέψατε στην Ελλάδα;

Μιχάλης: Την πεποίθηση ότι η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο δημιουργία, αλλά και οργάνωση. Στην Αμερική ήρθα σε επαφή με μια πιο ολοκληρωμένη αντίληψη για το επάγγελμα. Εκεί κατάλαβα πόσο σημαντική είναι η διαδικασία, η συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ειδικοτήτων και η αξία του προγραμματισμού.
Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, ήθελα να φέρω μαζί μου αυτή τη λογική. Για αυτό από την αρχή η A&M σχεδιάστηκε ως μια multidisciplinary ομάδα και όχι ως ένα παραδοσιακό αρχιτεκτονικό γραφείο.

Μαρίκα: Αυτό που με βοήθησε περισσότερο στα πρώτα μου επαγγελματικά βήματα στην Αμερική ήταν ότι βρέθηκα από πολύ νωρίς μέσα σε μια διαφορετική επαγγελματική κουλτούρα, την οποία έφερα και κρατώ μέχρι και σήμερα. Μια κουλτούρα που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στη συνεργασία και στην πεποίθηση ότι οι καλύτερες ιδέες προκύπτουν όταν διαφορετικοί άνθρωποι και διαφορετικές ειδικότητες δουλεύουν πραγματικά μαζί.

Έμαθα να λειτουργώ σε περιβάλλοντα, όπου η ιεραρχία είναι λιγότερο σημαντική από τη συνεισφορά, όπου η πρωτοβουλία ενθαρρύνεται και όπου η συνεχής εξέλιξη θεωρείται δεδομένη. Υπάρχει μια νοοτροπία αισιοδοξίας και τόλμης, ότι πάντα μπορείς να δοκιμάσεις κάτι καλύτερο και να αμφισβητήσεις το προφανές.

Είναι μια φιλοσοφία που επιδιώκω να καλλιεργώ καθημερινά και στην A&M: μια κουλτούρα ανοιχτού διαλόγου, συνεργασίας και διαρκούς μάθησης, όπου κάθε έργο είναι μια ευκαιρία να εξελιχθούμε και όχι απλώς να επαναλάβουμε κάτι που ξέρουμε ήδη.

Αγγελική: Πιστεύω πολύ στη δύναμη της διαφορετικότητας μέσα σε μια ομάδα. Όταν άνθρωποι με διαφορετικά backgrounds, εμπειρίες, κουλτούρες και τρόπους σκέψης συνεργάζονται ουσιαστικά, το αποτέλεσμα είναι μοναδικό.

Αυτό είναι κάτι που καλλιεργούμε και στην A&M. Έχουμε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων, σπουδών και επαγγελματικών εμπειριών, γιατί πιστεύουμε ότι η ποικιλομορφία δεν είναι απλώς μια αξία, είναι εργαλείο δημιουργίας. Και τελικά, αυτό που κάνει ένα έργο να ξεχωρίζει δεν είναι ότι εκφράζει έναν άνθρωπο, αλλά ότι εκφράζει τη συλλογική ευφυΐα μιας ομάδας.

Πότε καταλάβατε ότι οι A&M θα γίνουν κάτι μεγαλύτερο από ένα κλασικό αρχιτεκτονικό γραφείο;

Μιχάλης: Όταν συνειδητοποιήσαμε ότι οι πελάτες επέστρεφαν.

Δεν ήταν τα βραβεία, ούτε η ανάπτυξη της εταιρείας. Ήταν όταν είδαμε ανθρώπους να μας εμπιστεύονται ξανά και ξανά για διαφορετικά έργα επί δεκαετίες.

Εκεί κατάλαβα ότι αυτό που χτίζαμε δεν ήταν μόνο κτίρια. Ήταν σχέσεις. Και κάπως έτσι γεννήθηκε και το “Building Relationships”.

Πώς άλλαξε η ελληνική αγορά από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα;

Μιχάλης: Έχει ωριμάσει σημαντικά. Τη δεκαετία του ’80 και του ’90 κυριαρχούσε η λογική της κατασκευής. Σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη κατανόηση της αξίας του σχεδιασμού, της εμπειρίας του χρήστη, της βιωσιμότητας και της ταυτότητας ενός έργου.

Ταυτόχρονα, οι απαιτήσεις έχουν αυξηθεί. Οι πελάτες είναι πιο ενημερωμένοι, οι αγορές πιο διεθνείς και ο ανταγωνισμός μεγαλύτερος. Αυτό τελικά είναι θετικό γιατί ανεβάζει το επίπεδο όλων.

Ποια ήταν τα έργα-σταθμοί στην πορεία σας;

Μιχάλης: Κάθε περίοδος είχε τα δικά της ορόσημα.Τα πρώτα εταιρικά έργα, οι αναπτύξεις στα αεροδρόμια, η είσοδος στον χώρο των μεγάλων πολυεθνικών οργανισμών, τα ξενοδοχειακά έργα, οι διεθνείς συνεργασίες και σήμερα οι σύνθετες αναπτύξεις μικτής χρήσης. Κοιτάζοντας πίσω, δεν ξεχωρίζω τόσο τα ίδια τα κτίρια, όσο τις στιγμές που μας ανάγκασαν να εξελιχθούμε ως ομάδα.

Τι σημαίνει για εσάς η φιλοσοφία “Building Relationships”;

Μιχάλης: Σημαίνει ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο με το τι χτίζεις, αλλά με το ποιος θέλει να ξαναχτίσει μαζί σου. Για περισσότερα από σαράντα χρόνια η μεγαλύτερη επιτυχία μας είναι ότι πολλοί πελάτες έγιναν συνεργάτες και πολλοί συνεργάτες έγιναν φίλοι. Αυτή η εμπιστοσύνη είναι το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο μιας εταιρείας.

Τι θα θέλατε να μείνει ως συνέχεια των A&M πέρα από τα ίδια τα κτίρια;

Μιχάλης: Μια κουλτούρα.

Τα κτίρια κάποια στιγμή αλλάζουν, μετασχηματίζονται ή αντικαθίστανται. Αυτό που παραμένει είναι ο τρόπος σκέψης, οι αξίες και οι άνθρωποι που συνεχίζουν το έργο. Θα ήθελα η A&M να συνεχίσει να είναι ένας οργανισμός που συνδυάζει δημιουργικότητα, επαγγελματισμό, ήθος και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τον τόπο.

Πώς είναι να μπαίνεις σε μια εταιρεία με τόσο ισχυρή ιστορία;

Μαρίκα: Μεγάλωσα βλέποντας την εταιρεία να εξελίσσεται και να αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς μου, οπότε η ένταξή μου σε αυτήν ήταν κάτι φυσικό. Παρ’ όλα αυτά, το βάρος της ιστορίας της δεν παύει να είναι αισθητό. Νιώθω μεγάλη ευγνωμοσύνη για όσα έχουν δημιουργηθεί από την προηγούμενη γενιά, αλλά και ευθύνη να συνεχίσουμε το έργο της με τον δικό μας τρόπο και να οδηγήσουμε την εταιρεία στο επόμενο κεφάλαιό της, διατηρώντας τις ίδιες αρχές ποιότητας, συνέπειας και αγάπης για την αρχιτεκτονική.

Τι κρατούν από τον τρόπο σκέψης του Μιχάλη Μαυρολέων;

Μαρίκα: Από τον πατέρα μου έχω κρατήσει πάνω απ’ όλα την ικανότητά του να βλέπει μπροστά. Πάντα είχε την οξυδέρκεια να αντιλαμβάνεται τις αλλαγές που έρχονται και να προσαρμόζεται πριν αυτές γίνουν προφανείς στην αγορά. Αυτό το όραμα, σε συνδυασμό με τη βαθιά του πίστη στις ανθρώπινες σχέσεις, είναι ίσως η σημαντικότερη παρακαταθήκη του.

Έμαθα από εκείνον ότι οι πελάτες δεν αναζητούν μόνο έναν καλό αρχιτέκτονα, αλλά έναν συνεργάτη που θα τους ακούσει, θα τους κατανοήσει και θα χτίσει μαζί τους μια σχέση εμπιστοσύνης που διαρκεί στον χρόνο. Αυτή η σχέση, μαζί με τη συνέπεια και την αξιοπιστία, είναι για μένα εξίσου σημαντική με τον ίδιο τον σχεδιασμό.

Αγγελική: Αυτό που θα κρατούσα από τον τρόπο σκέψης του είναι η διαρκής διάθεση για εξέλιξη. Δεν αντιμετώπισε ποτέ την A&M ως κάτι στατικό, αλλά ως έναν οργανισμό που πρέπει να μεταμορφώνεται συνεχώς, να ακούει την αγορά, να αγκαλιάζει τις αλλαγές και να τολμά νέες κατευθύνσεις.

Πιστεύω ότι αυτή η νοοτροπία είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η A&M παραμένει επίκαιρη εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Μας δίδαξε ότι η συνέπεια δεν σημαίνει στασιμότητα, σημαίνει να παραμένεις πιστός στις αξίες σου, ενώ ταυτόχρονα εξελίσσεσαι συνεχώς. Και αυτή η ισορροπία ανάμεσα στη σταθερότητα και την αλλαγή είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που πήρα από εκείνον.

Τι θέλετε να αλλάξετε ή να εξελίξετε;

Μαρίκα: Θα ήθελα η A&M να παραμείνει ένας οργανισμός που εξελίσσεται μέσα από τους ανθρώπους του. Για μένα η ανάπτυξη μιας εταιρείας συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της ομάδας της για αυτό και συνεχώς επενδύουμε στον κόσμο μας και θέλουμε να έχουμε μια ομάδα που να αισθάνεται υπερήφανη που βρίσκεται στην Α&Μ. Όσο μεγαλώνει μια εταιρεία, αυτό γίνεται πρόκληση και είναι κάτι που εξελίσσουμε καθημερινά.

Αγγελική: Δεν πιστεύω στις αλλαγές που διαγράφουν το παρελθόν. Με ενδιαφέρει περισσότερο η εξέλιξη, παρά η αλλαγή. Θα ήθελα να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τη διεθνή παρουσία του γραφείου, να επενδύσουμε σε νέες τεχνολογίες, να αξιοποιήσουμε τα εργαλεία που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη και τα δεδομένα στον σχεδιασμό και να διευρύνουμε τη συμμετοχή μας σε έργα με μεγαλύτερο κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Πώς βλέπει η δική σας γενιά τη σχέση αρχιτεκτονικής και επιχειρηματικότητας;

Μαρίκα: Για εμάς η σχέση αρχιτεκτονικής και επιχειρηματικότητας είναι πολύ πιο άμεση και καθημερινή απ’ ό,τι ίσως ήταν παλαιότερα. Η αρχιτεκτονική παραμένει πάντα η αφετηρία, όμως έχουμε συνειδητοποιήσει ότι χωρίς μια σωστή επιχειρηματική βάση, πολλά πράγματα δεν μπορούν να υλοποιηθούν όπως τα έχεις φανταστεί. Δεν το βλέπουμε ως συμβιβασμό, αλλά ως έναν τρόπο να προστατεύεις την ποιότητα της δουλειάς σου και να της δίνεις διάρκεια. Στόχος μας είναι να κρατάμε τον σχεδιασμό στο επίκεντρο, ενώ παράλληλα να λειτουργούμε με τρόπο που κάνει τα έργα εφικτά, συνεπή και βιώσιμα.

Πού πιστεύετε ότι πηγαίνει η ελληνική αρχιτεκτονική τα επόμενα χρόνια;

Αγγελική: Βλέπω μια περίοδο ωρίμανσης. Η ελληνική αρχιτεκτονική έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Οι νέοι αρχιτέκτονες ταξιδεύουν, σπουδάζουν στο εξωτερικό, επιστρέφουν με νέες εμπειρίες και ταυτόχρονα επανεξετάζουν την αξία της τοπικής γνώσης. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια θα δούμε έργα που δεν θα προσπαθούν να μιμηθούν διεθνείς τάσεις, αλλά θα αντλούν έμπνευση από τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε τόπου. Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο για το μέλλον.

Τι σημαίνει σήμερα τοπικότητα για μια νέα γενιά αρχιτεκτόνων;

Αγγελική: Η τοπικότητα δεν είναι μια αισθητική επιλογή. Δεν είναι να χρησιμοποιήσεις πέτρα επειδή βρίσκεσαι σε ένα νησί ή να αντιγράψεις μορφολογικά στοιχεία από το παρελθόν. Η τοπικότητα αφορά την κατανόηση των συνθηκών ενός τόπου: του κλίματος, της ιστορίας, της κοινωνίας, των ανθρώπων που τον κατοικούν.

Όσο πιο παγκόσμιος γίνεται ο κόσμος, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά η αυθεντικότητα. Και η αυθεντικότητα γεννιέται από την ουσιαστική κατανόηση του τόπου.

Ποια έργα των A&M νιώθετε πιο κοντά στη δική σας αντίληψη;

Αγγελική: Μας συγκινούν ιδιαίτερα τα έργα που καταφέρνουν να δημιουργήσουν έναν ουσιαστικό διάλογο με το περιβάλλον τους. Τα έργα στην Κάρπαθο είναι ένα τέτοιο παράδειγμα, γιατί συνδέονται με μια βαθύτερη έρευνα γύρω από τον τόπο, τη μνήμη και την αρχιτεκτονική ταυτότητα. Αλλά και τα έργα μεγάλης κλίμακας που απαιτούν σύνθετο συντονισμό και στρατηγική σκέψη έχουν εξίσου ενδιαφέρον, καθώς εκεί η αρχιτεκτονική καλείται να απαντήσει σε πολύπλοκα ζητήματα που ξεπερνούν το ίδιο το κτίριο.

Μαρίκα: Ίσως αυτό που μας εκφράζει περισσότερο είναι η δυνατότητα να κινούμαστε ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους: από ένα μικρό έργο με βαθιά τοπική αναφορά, μέχρι μια σύνθετη ανάπτυξη διεθνούς κλίμακας, χωρίς να χάνεται η ποιότητα και η ουσία του σχεδιασμού.

Διαβάστε επίσης:

Ένας «κρυμμένος θησαυρός» στην Κάρπαθο: Τρεις πολυτελείς βίλες γίνονται «ένα» με τη φύση

OBJECT OF DESIRE: Leica Q3 Monochrom

Globe-Trotter: Η αριστοκρατία των αποσκευών επιστρέφει με την ETRO και ένα steamer trunk για το σπίτι