Τι σημαίνει η ίδρυση του Ενεργειακού Κέντρου Ανατολικής Μεσογείου που υπέγραψε ο Παπασταύρου στις ΗΠΑ

Η ενεργειακή ασφάλεια και η ανθεκτικότητα της Ανατολικής Μεσογείου βρέθηκαν στο επίκεντρο των επαφών που είχε στις Ηνωμένες Πολιτείες η ελληνική αποστολή, υπό τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου.

Η συνεργασία των χωρών της περιοχής, μέσα από το σχήμα 3+1, το East Mediterranean Gas Forum και το Global Energy Forum του Atlantic Council, δείχνει να αποκτά νέα δυναμική, πιο συγκεκριμένη θεσμική μορφή και σαφέστερους κανόνες λειτουργίας.

Οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου δεν συζητούν για πρώτη φορά γύρω από την ενέργεια. Ωστόσο, η ενεργειακή διπλωματία φαίνεται πλέον να ξεπερνά τα όρια των οικονομικών συναλλαγών, αποκτώντας ευρύτερη γεωπολιτική σημασία. Σε αυτή τη νέα ενεργειακή γεωμετρία, η Ελλάδα επιδιώκει να αναδειχθεί σε βασικό άξονα σταθερότητας και περιφερειακής συνεργασίας.

Το Κέντρο Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου

Με κεντρικό μήνυμα την ανάγκη αποτροπής κάθε μορφής εργαλειοποίησης της ενέργειας, στο Πανεπιστήμιο Rice υπογράφηκε η διακήρυξη για την ίδρυση του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου, του Eastern Mediterranean Energy Center.

Τη διακήρυξη υπέγραψαν ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Chris Wright, ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, και ο πρέσβης του Ισραήλ στις ΗΠΑ, Yechiel Leiter.

Η ιδέα για τη δημιουργία ενός Κέντρου Ενέργειας Ηνωμένων Πολιτειών – Ανατολικής Μεσογείου είχε τεθεί ήδη από το 2019, μέσα από το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act. Στόχος ήταν η ενίσχυση της στρατηγικής ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, με ευρύτερη εμβέλεια στην Ευρωμεσογειακή περιοχή.

Το σχετικό νομοσχέδιο είχε λάβει διακομματική στήριξη στο αμερικανικό Κογκρέσο, με τον σημερινό υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio, να αποτελεί έναν από τους βασικούς υποστηρικτές του κατά τη θητεία του στη Γερουσία.

Ο Σταύρος Παπασταύρου επανέφερε το ζήτημα στο προσκήνιο σε συνεργασία με τον Αμερικανό ομόλογό του, Chris Wright. Την κοινή δέσμευση για την προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, που είχε αποτυπωθεί κατά τη διάρκεια του P-TEC τον Νοέμβριο του 2025 στην Αθήνα, ακολούθησαν οι επαφές του Έλληνα υπουργού στις ΗΠΑ, τον Μάρτιο και τον Ιούνιο του 2026. Η τελευταία επίσκεψη οδήγησε στην υπογραφή της διακήρυξης για τη δημιουργία του Κέντρου.

Η πρόσφατη περιφερειακή αστάθεια έχει αναδείξει τη σημασία ανθεκτικών ενεργειακών συστημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Στόχος είναι το Κέντρο να λειτουργήσει ως πλατφόρμα για την ενίσχυση της περιφερειακής ενεργειακής ασφάλειας, την ανάπτυξη υποδομών και την ανάδειξη νέων εμπορικών ευκαιριών.

Με την υποστήριξη του Κογκρέσου, το Κέντρο αναμένεται να ενισχύσει την οικονομική και ενεργειακή ανθεκτικότητα των περιφερειακών εταίρων, διευκολύνοντας επενδύσεις, βελτιώνοντας την ολοκλήρωση των αγορών και στηρίζοντας την ανάπτυξη προηγμένων ενεργειακών συστημάτων και υποδομών.

Οι δράσεις του θα επικεντρωθούν στην ενίσχυση του διασυνοριακού εμπορίου ενέργειας, στη βελτίωση της αξιοπιστίας των συστημάτων και στη δημιουργία ευκαιριών για αμερικανικές εταιρείες, ώστε να συμμετάσχουν σε περιφερειακά έργα υψηλής αξίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Κέντρο θα επιδιώξει τη συνεργασία μεταξύ των κυβερνήσεων του σχήματος 3+1, τεχνικών και χρηματοοικονομικών θεσμών, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ιδιωτικού τομέα. Στην τελετή που ακολούθησε την υπογραφή συμμετείχαν στελέχη μεγάλων αμερικανικών ενεργειακών ομίλων, μεταξύ των οποίων η Chevron, η ExxonMobil και η Cheniere.

Το Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου

Νωρίτερα, τη Δευτέρα 8 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο κτίριο του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Ουάσιγκτον η 10η Υπουργική Συνάντηση του East Mediterranean Gas Forum, υπό την προεδρία του Έλληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και με συνδιοργανωτές τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας, Chris Wright.

Στη σύνοδο συμμετείχαν, μαζί με τον Έλληνα και τον Αμερικανό υπουργό, ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, ο υπουργός Πετρελαίου και Ορυκτών Πόρων της Αιγύπτου, Karim Badawy, ο υπουργός Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων της Ιορδανίας, Saleh Ali Al-Kharabsheh, καθώς και επικεφαλής αντιπροσωπειών από το Ισραήλ, την Ιταλία και την Παλαιστίνη. Παρόντες ήταν επίσης εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σχεδόν τρία χρόνια μετά την προηγούμενη υπουργική σύνοδο του Φόρουμ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα είχε αναλάβει την προεδρία του οργανισμού.

Το EMGF έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί ένα από τα λίγα περιφερειακά σχήματα στα οποία συμμετέχουν ταυτόχρονα κυβερνήσεις όπως της Ιορδανίας, του Ισραήλ και της Παλαιστίνης, μαζί με τα υπόλοιπα μόνιμα μέλη, δηλαδή την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γαλλία, καθώς και τους παρατηρητές, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή είχε οδηγήσει σε συνεχείς αναβολές και εκατέρωθεν αντιρρήσεις μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης. Ωστόσο, η ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και προστασίας των κρίσιμων υποδομών έφερε εκ νέου στο ίδιο τραπέζι τα περισσότερα κράτη του Φόρουμ, με εξαίρεση τη Γαλλία, η οποία δεν συμμετείχε.

Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν, τα μέλη συζήτησαν τρόπους αξιοποίησης του EMGF για την ανάπτυξη διασυνδεδεμένων και ανθεκτικών ενεργειακών συστημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, με βάση το φυσικό αέριο. Παράλληλα, υπογράμμισαν τον ρόλο της περιοχής ως στρατηγικού ενεργειακού διαδρόμου που συνδέει τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Αφρική.

Οι συμμετέχοντες επιβεβαίωσαν επίσης την πρόθεσή τους να ενισχύσουν τη συνεργασία στο πλαίσιο του Φόρουμ, με πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα των κρατών-μελών επί των φυσικών τους πόρων και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Παράλληλα, δεσμεύτηκαν να προωθήσουν την εποικοδομητική συνεργασία για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των ενεργειακών συστημάτων, αναδεικνύοντας την αυξανόμενη αλληλεξάρτηση μεταξύ δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι από την 1η Αυγούστου την προεδρία του EMGF αναλαμβάνει το Ισραήλ, έπειτα από ομόφωνη απόφαση και με τη στήριξη της Ιορδανίας και της Παλαιστίνης. Πηγές του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σημειώνουν ότι η ενεργειακή συνεργασία μπορεί να υπερβεί το φορτισμένο παρελθόν και παρόν της περιοχής.

Ο Σταύρος Παπασταύρου, από την πλευρά του, τόνισε ότι οικοδομείται ένα πλαίσιο συνεργασίας με πλήρη σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, με αμοιβαία αποδεκτές αρχές και εμπορικούς κανόνες που ενισχύουν τη σταθερότητα και αποθαρρύνουν μονομερείς και αναθεωρητικές συμπεριφορές.

Το Global Energy Forum του Atlantic Council

Η Ανατολική Μεσόγειος βρέθηκε στο επίκεντρο και του πάνελ για το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής ανθεκτικότητας, το οποίο πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στο πλαίσιο του Global Energy Forum του Atlantic Council, με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του υπουργού Ενέργειας και Βιομηχανίας της Κύπρου, Μιχάλη Δαμιανού.

Ο Σταύρος Παπασταύρου ανέλυσε τη νέα ενεργειακή γεωμετρία της περιοχής, δίνοντας έμφαση στις κοινές προτεραιότητες Ελλάδας και Κύπρου σε θέματα διασυνδέσεων και ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και στις προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης για ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας.

Κεντρική θέση σε αυτή τη νέα γεωμετρία κατέχει ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, ο οποίος ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Πρόκειται για ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων υποδομών που απευθύνεται σε μια κοινότητα περίπου 100 εκατομμυρίων ανθρώπων και υπηρετεί τόσο την ευρωπαϊκή όσο και τη διατλαντική ενεργειακή ανθεκτικότητα.

Το «πολύγωνο» του EMGF, με τις οκτώ χώρες-μέλη και τους τρεις παρατηρητές, διαμορφώνει ένα πλαίσιο συνεργασίας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, προωθώντας τη συνεργασία αντί του ανταγωνισμού.

Παράλληλα, το τρίγωνο Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, το οποίο μετατρέπεται σε τετράγωνο με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών μέσω του σχήματος 3+1, αναδεικνύει τη στρατηγική αξία των περιφερειακών συνεργασιών. Έργα όπως οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις GSI και GREGY συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ενεργειακού οικοσυστήματος που υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα.

Στην ίδια λογική εντάσσεται και ο IMEC, ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης. Πρόκειται για ένα φιλόδοξο έργο διασύνδεσης που συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής, αξιοποιώντας λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα, αυτοκινητοδρόμους και ψηφιακές υποδομές.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός, η Ανατολική Μεσόγειος και η Ελλάδα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της νέας γεωμετρίας.

Αναδυόμενες πρωτοβουλίες, όπως ο IMEC, αλλά και η στενότερη συνεργασία Ελλάδας – ΗΠΑ, διαμορφώνουν έναν ευρύτερο γεωπολιτικό και ενεργειακό κύκλο, αναδεικνύοντας την Ελλάδα σε πύλη που συνδέει την Ευρώπη με την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές.

Το σχήμα 3+1

Την Πέμπτη, η ελληνική αντιπροσωπεία μετέβη στο Χιούστον του Τέξας, προκειμένου να συμμετάσχει στη δεύτερη συνεδρίαση του σχήματος 3+1 για την ενέργεια, στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν για ακόμη μία φορά οι διασυνδέσεις, καθώς και οι κοινές δράσεις για την ενίσχυση και πιθανή επέκταση της περιφερειακής συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια της υπουργικής συνεδρίασης δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην κυβερνοασφάλεια και στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό, αποφασίστηκε η δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας στον συγκεκριμένο τομέα.

Κοινός παρονομαστής των τοποθετήσεων ήταν η θέση ότι η εργαλειοποίηση της ενέργειας δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Ο Σταύρος Παπασταύρου έθεσε το ζήτημα από την αρχή, υπογραμμίζοντας ότι η εργαλειοποίηση της ενέργειας δεν έχει θέση στην περιοχή. Από την πλευρά του, ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Chris Wright, σημείωσε ότι η συνεργασία μέσω του εμπορίου υπερισχύει της σύγκρουσης.

Η προσέγγιση αυτή φαίνεται να διαμορφώνει ένα νέο δόγμα συνεργασίας και να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο ενός ενεργειακού πλαισίου που δεν αποκλείει κανέναν, με εξαίρεση την προκλητικότητα και τις μονομερείς διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο ίδιο πλαίσιο, αποφασίστηκε η πραγματοποίηση νέας συνάντησης στο Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2026.

Πλέον, διαμορφώνεται μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, με τη συνεργασία να αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συμμετοχή στους νέους ενεργειακούς και εμπορικούς κανόνες της περιοχής. Όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων, τα κράτη που δεν θα μπορέσουν να προσαρμοστούν σε αυτό το περιβάλλον κινδυνεύουν να οδηγηθούν σε απομόνωση.

Υπενθυμίζεται ότι ο Σταύρος Παπασταύρου είχε προηγουμένως επαφές με υψηλόβαθμα στελέχη μεγάλων ενεργειακών εταιρειών, με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης του τομέα των υδρογονανθράκων.

Το μήνυμα που προκύπτει από τις επαφές στις ΗΠΑ είναι σαφές: η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά έναν αναβαθμισμένο ρόλο ως πεδίο ενεργειακής συνεργασίας, σταθερότητας και ευημερίας, αλλά και ως κρίσιμος κρίκος για τη θωράκιση της διατλαντικής σχέσης μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών.

Διαβάστε επίσης 

CBAM: Τι σημαίνει η επέκταση του σε σωλήνες και καλώδια για Cenergy και Βιοχάλκο

«Ακάλυπτη επιταγή» Τσάφου στη βιομηχανία – Έξαλλοι οι βιομήχανοι για τις φρούδες ελπίδες των αντισταθμίσεων

Bank of America: Η Metlen μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή των κρίσιμων μετάλλων και της ενεργειακής μετάβασης