Bloomberg: Η Κοζάνη από τον λιγνίτη στα data centers – Το στοίχημα των 5,8 δισ. ευρώ της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία

Η κεντρική πλατεία της Κοζάνης έχει όλα όσα θα περίμενε κανείς από μια μικρή ελληνική πόλη. Υπάρχει μια ορθόδοξη εκκλησία, το δημαρχείο και μια σειρά από ταβέρνες και καφέ. Ελάχιστα πράγματα μαρτυρούν ότι η πόλη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μετάβασης στην οποία η χώρα ποντάρει πολλά.

Εκεί όπου κάποτε συσσωρευόταν τόνοι λιγνίτη για την τροφοδότηση του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής κοντά στην Κοζάνη, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) της χώρας σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα δεδομένων στην Ευρώπη.

Το έργο εντάσσεται στο πλαίσιο μιας επένδυσης ύψους 5,8 δισ. ευρώ (6,7 δισ. δολαρίων) για τη μετατροπή της πρώην λιγνιτοπαραγωγικής περιοχής σε κόμβο τεχνολογίας και καθαρής ενέργειας.

Πρόκειται επίσης για το είδος του έργου που έχει προκαλέσει κινήματα διαμαρτυρίας από το Σακραμέντο έως τη Σκωτία, εν μέσω ισχυρισμών ότι τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, νερού και γης.

Στην Κοζάνη, ωστόσο, το έργο αντιμετωπίζεται ως μια πιθανή σανίδα σωτηρίας, ως μια δοκιμασία για το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει τέτοιες υποδομές σε μεγάλη κλίμακα σε μια περιοχή που ενδεχομένως θα καλωσόριζε ένα κέντρο δεδομένων, αλλά και ως δοκιμασία της εμπιστοσύνης προς την ελληνική κυβέρνηση ενόψει των εκλογών που αναμένονται την ερχόμενη άνοιξη, αναφέρει το Bloomberg.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επενδύσει πολιτικά στην αναγέννηση της Κοζάνης και της ευρύτερης περιοχής. Πέρα από τις ελπίδες μιας από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ελλάδας, το σχέδιο συνδέεται και με την αναβίωση της ΔΕΗ, η οποία άντλησε κεφάλαια από το χρηματιστήριο φέτος.

Η εταιρεία, της οποίας ο μεγαλύτερος μέτοχος είναι το ελληνικό κράτος, αντιπροσωπεύει περίπου το 40% της οικονομικής παραγωγής της Δυτικής Μακεδονίας. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του ποσοστού θα αντικατασταθεί από νέες δραστηριότητες.

«Το σημαντικότερο είναι να δώσουμε στην περιοχή προοπτικές», δήλωσε ο Θεόδωρος Πιλαλίδης, συνταξιούχος στην Κοζάνη, ο οποίος εργάστηκε για 33 χρόνια στα λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ. «Αυτό μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί».

Πράγματι, οι κάτοικοι διαμαρτύρονται ότι από τότε που η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2019 το τέλος των λιγνιτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί οι θέσεις εργασίας που απαιτούνται για να μετριαστούν οι επιπτώσεις της μετάβασης.

Κατά την επίσκεψή του στην περιοχή τον περασμένο μήνα, ο Μητσοτάκης δήλωσε ότι θα δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υποσχόμενος ότι θα «κινητοποιήσουμε όλους τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους, ώστε να μπορέσουμε να στηρίξουμε τη Δυτική Μακεδονία σε αυτή την πραγματικά δύσκολη μετάβαση».

Στο μεταξύ, ο λιγνιτικός σταθμός Αγίου Δημητρίου, που βρίσκεται 18 χιλιόμετρα από την Κοζάνη, έχει σταματήσει τη λειτουργία του μετά από μια σταδιακή διαδικασία παροπλισμού. Η ΔΕΗ ανακοίνωσε ότι πλέον παραμένουν εκεί 58 εργαζόμενοι, έναντι 420 στην αρχή του έτους.

Παράλληλα, η εξόρυξη λιγνίτη έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με όποιο υπόλοιπο παραμένει να κατευθύνεται στην άλλη μεγάλη μονάδα της ΔΕΗ στην περιοχή, την Πτολεμαΐδα V. Η συγκεκριμένη μονάδα θα σταματήσει να χρησιμοποιεί λιγνίτη μέχρι το τέλος του έτους.

Ο δήμαρχος Κοζάνης, Γιάννης Κοκκαλιάρης, εξήρε το σχέδιο για το data center και τα ενεργειακά έργα που προγραμματίζονται στην περιοχή. Ωστόσο, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν αυτά θα είναι αρκετά ώστε να αντισταθμίσουν τις απώλειες θέσεων εργασίας.

«Κανείς δεν λέει ότι οι μονάδες δεν πρέπει να κλείσουν, αλλά θα πρέπει να μας πουν με ακρίβεια τι θα συμβεί την επόμενη μέρα στην περιοχή μας», δήλωσε ο 49χρονος δήμαρχος σε συνέντευξή του στο γραφείο του τον Ιούλιο, πριν από την επίσκεψη του Μητσοτάκη.

«Αν υπήρχε μια αντίστοιχη επιχείρηση, περιβαλλοντικά καλύτερη, με 3.000 εργαζομένους και τους ίδιους ή παρόμοιους μισθούς, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα».

Η Κοζάνη είναι σε μεγάλο βαθμό μια πόλη που εξαρτάται από μια συγκεκριμένη μεγάλη επιχείρηση. Όλοι γνωρίζουν κάποιον που εργάζεται στη ΔΕΗ ή κάποιον συγγενή εργαζομένου. Στην κορύφωσή της, το 2010, η ΔΕΗ απασχολούσε περίπου 5.500 ανθρώπους στη Δυτική Μακεδονία.

«Είμαστε έτοιμοι για το επόμενο βήμα», δήλωσε η Παρασκευή Γεωργίου, 50 ετών, η οποία εργάζεται στον σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της Πτολεμαΐδας. Ο πατέρας της ήταν επίσης εργαζόμενος στη ΔΕΗ και η ίδια εργάζεται στην εταιρεία από το 2010.

«Μέχρι στιγμής, η ΔΕΗ δεν μας έχει δείξει ότι μας έχει εγκαταλείψει ή ότι δεν βρίσκεται στο πλευρό μας, ούτε ότι θα μας αφήσει αντιμέτωπους με ένα αβέβαιο μέλλον».

Περπατώντας λίγο πιο μακριά από την πολυσύχναστη κεντρική πλατεία της Κοζάνης, οι κλειστές βιτρίνες των καταστημάτων μαρτυρούν ότι η πόλη έχει γνωρίσει καλύτερες εποχές.

Περίπου 650 από τα συνολικά 1.500 καταστήματα έχουν πλέον κλείσει, δήλωσε ο Αθανάσιος Δραγατσίκος, πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Κοζάνης και ιδιοκτήτης πολυκαταστήματος στο κέντρο της πόλης. Οι νέοι εγκαταλείπουν την περιοχή μαζικά.

«Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις στους ανθρώπους είναι να τους κάνεις να αισθάνονται απελπισία», είπε ο Δραγατσίκος στον τελευταίο όροφο του πολυκαταστήματός του. «Όλα αυτά τα χρόνια δεν έχουν δει τίποτα, ούτε καν μια μικρή αχτίδα φωτός».

Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ υποστηρίζουν ότι αυτό πρόκειται να αλλάξει, καθώς η Ελλάδα ενισχύει τις υποδομές της για να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση για τεχνητή νοημοσύνη (AI).

Η εταιρεία, της οποίας το μέλλον ήταν αβέβαιο όταν η Ελλάδα αποφάσισε να σταδιακά καταργήσει τον λιγνίτη, θα αναπτύξει στην Κοζάνη κέντρο δεδομένων ισχύος 300 megawatt έως το τέλος του 2028, παράλληλα με έργα πράσινης ενέργειας στην περιοχή.

Το κέντρο δεδομένων θα σχεδιαστεί έτσι ώστε να υπάρχει δυνατότητα επέκτασής του σε 1 gigawatt  έως το 2031.

Η ΔΕΗ βρίσκεται επί του παρόντος σε συνομιλίες με τους λεγόμενους hyperscalers (κολοσσούς παροχής υποδομών νέφους) για την εύρεση μιας εταιρείας που θα μισθώσει το κέντρο δεδομένων.

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα είναι ότι η παροχή ρεύματος θα εξασφαλίζεται μέσω του περιφερειακού ενεργειακού δικτύου της ΔΕΗ βάσει μακροπρόθεσμης σύμβασης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να επιβαρύνεται το ηλεκτρικό δίκτυο της Ελλάδας.

Το κέντρο δεδομένων αναμένεται να χρειάζεται περίπου το 0,6% του νερού που απαιτούσαν οι λιγνιτικές δραστηριότητες, ανέφερε η ΔΕΗ.

Η ζήτηση για data centers στην Ευρώπη συνεχίζει να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, με βασικό μοχλό την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Ωστόσο, σύμφωνα με την European Data Centre Association, η ανάπτυξη περιορίζεται ολοένα και περισσότερο από τη διαθεσιμότητα ενέργειας και την ετοιμότητα των ηλεκτρικών δικτύων.

Ο αριθμός των data centers παγκοσμίως έχει αυξηθεί από περίπου 500.000 το 2021 σε περίπου 8 εκατομμύρια σήμερα, ενώ η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2022 έως το 2026.

«Οι πολλαπλασιαστές στην οικονομία από τη δημιουργία ενός data center είναι πολύ μεγάλες», δήλωσε ο Αλέξανδρος Σουμελίδης, πρώην διευθυντής μιας από τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής κοντά στην Κοζάνη, ο οποίος σήμερα επιβλέπει τα αναπτυξιακά έργα της ΔΕΗ στην περιοχή.

Οι κάτοικοι γνωρίζουν επίσης πολύ καλά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Για δεκαετίες, είχαν συνηθίσει να ζουν σε έναν τόπο όπου, για μεγάλο μέρος του χρόνου, ο καπνός από την καύση του άνθρακα αντικαθιστούσε τα σύννεφα.

Αυτό που τους απασχολεί είναι αν θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας που θα μπορέσουν να ανακόψουν τη μαζική φυγή προς την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη, τις μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας, ή ακόμη και προς το εξωτερικό.

«Καλωσορίζουμε οποιαδήποτε επένδυση έρθει εδώ, γιατί σημαίνει θέσεις εργασίας», δήλωσε ο Γιάννης Φασίδης, πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων της ΔΕΗ «Σπάρτακος». Ωστόσο, τόνισε ότι μόνο ένα πράγμα είναι αδιαπραγμάτευτο,ότι οποιοδήποτε έργο πρέπει να γίνεται από εργαζομένους της ΔΕΗ.

Αυτή τη στιγμή, η ΔΕΗ απασχολεί περίπου 1.250 εργαζομένους στην περιοχή. Στην κορύφωση των κατασκευαστικών εργασιών, θα απαιτηθούν περίπου 7.500 εργαζόμενοι, σύμφωνα με τον Σουμελίδη.

Τα έργα θα δημιουργήσουν τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 1.500 εργαζόμενοι θα χρειάζονται για τη λειτουργία του data center όταν αυτό φτάσει σε ισχύ 1 GW, δήλωσε.

Η μετάβαση έχει επίσης σχεδιαστεί έτσι ώστε να μετατοπίσει το επίκεντρο της τοπικής οικονομίας προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις πληροφορικής (IT).

Η ΔΕΗ συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας στην Κοζάνη για τη δημιουργία εκπαιδευτικών προγραμμάτων που θα βοηθήσουν τους φοιτητές να γίνουν ειδικοί στους τομείς που θα απαιτούν τα νέα έργα.

Όπως ακριβώς η εταιρεία δημιούργησε μια δορυφορική οικονομία γύρω από την εξόρυξη λιγνίτη και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, έτσι και η επόμενη οικονομική δραστηριότητα θα αναπτυχθεί γύρω από το νέο data center, δήλωσε ο Θεόδωρος Θεοδουλίδης, πρύτανης του πανεπιστημίου.

«Αυτό που λείπει από την περιοχή είναι μια μεγάλη επένδυση που θα αλλάξει την ψυχολογία», δήλωσε ο Θεοδουλίδης, ο πατέρας του οποίου ήταν λιγνιτωρύχος.

Εκτός από τα έργα της ΔΕΗ, δεν υπάρχει κάτι άλλο, πρόσθεσε, «οπότε πρέπει να αγκαλιάσουμε αυτή τη μεγάλη επένδυση».