Η τραγωδία με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη επανέφερε με τον πιο σκληρό τρόπο μια συζήτηση που εδώ και χρόνια παραμένει ανοιχτή, για το πόσο αντέχουν οι έφηβοι την πίεση της επίδοσης, των εξετάσεων, του ανταγωνισμού και της διαρκούς αγωνίας για το μέλλον τους.

Οι δύο μαθήτριες και φίλες βρέθηκαν στο κενό από ταράτσα πολυκατοικίας στην Ηλιούπολη, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις Πανελλήνιες εξετάσεις. Η μία από τις δύο κοπέλες έχασε τη ζωή της, ενώ η δεύτερη νοσηλεύεται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση, δίνοντας μάχη για να κρατηθεί στη ζωή.

1

Σύμφωνα με πληροφορίες που εξετάζουν οι Αρχές, οι δύο ανήλικες φαίνεται να είχαν προχωρήσει σε έναν κοινό και λεπτομερή σχεδιασμό της πράξης τους. Το συγκλονιστικό σημείωμα της μίας που εντοπίστηκε από τις αρχές περιγράφει τη δύσκολη ψυχολογική κατάσταση που βίωνε το τελευταία χρόνια. Η κοπέλα με λιγοστά μα στοχευμένα λόγια που άγγιξαν όλη την κοινωνία, περιέγραψε την  πολυετή μάχη με την κατάθλιψη, με τις Πανελλήνιες εξετάσεις να αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στην ήδη επιβαρυμένη ψυχική της κατάσταση.

Η γενικότερη εικόνα

Τα τελευταία χρόνια, η εικόνα που καταγράφεται για την ψυχική υγεία των εφήβων στην Ελλάδα και την Ευρώπη είναι ανησυχητική. Πανελλαδική έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής / ΕΠΙΨΥ για την περίοδο 2018-2022 έδειξε σημαντική επιδείνωση της ψυχικής ευεξίας των εφήβων, με αύξηση των ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων, αλλά και ενδείξεων κατάθλιψης, άγχους και σκέψεων αυτοτραυματισμού.

Τα επίσημα στοιχεία στην Ελλάδα δεν καταγράφουν ξεχωριστά τις αυτοχειρίες που συνδέονται άμεσα με τις Πανελλήνιες εξετάσεις ή το σχολικό άγχος. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών καταγράφουν σαφή επιδείνωση της ψυχικής υγείας των εφήβων και αύξηση της πίεσης που συνδέεται με τη σχολική επίδοση.

Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του δικτύου HBSC, στην οποία συμμετείχαν περίπου 280.000 έφηβοι από 44 χώρες της Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας και του Καναδά, η σχολική πίεση αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως στα κορίτσια. Ειδικότερα, το ποσοστό των 15χρονων κοριτσιών που δήλωσαν ότι αισθάνονται έντονη πίεση από το σχολείο αυξήθηκε από 54% το 2018 σε 63% το 2022.

Η ίδια έρευνα έδειξε παράλληλα μείωση της οικογενειακής και κοινωνικής υποστήριξης που λαμβάνουν οι έφηβοι, στοιχείο που οι ειδικοί θεωρούν κρίσιμο για την ψυχική ανθεκτικότητα των μαθητών απέναντι στο άγχος και την πίεση της επίδοσης.

Ανησυχητικά είναι και τα ευρήματα πρόσφατης βρετανικής μελέτης του University College London, σύμφωνα με την οποία το έντονο ακαδημαϊκό άγχος στην ηλικία των 15 ετών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, αυτοτραυματισμού αλλά και απόπειρας αυτοκτονίας στην ενήλικη ζωή. Η έρευνα κατέγραψε ότι κάθε επιπλέον επίπεδο πίεσης από σχολικές επιδόσεις ή οικογενειακές προσδοκίες αύξανε κατά 25% την πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης και κατά 8% τον κίνδυνο αυτοτραυματισμού ήδη από την ηλικία των 16 ετών.

Ο «πολλαπλασιαστής πίεσης»

Στην Ελλάδα, ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι οι Πανελλήνιες λειτουργούν συχνά ως «πολλαπλασιαστής πίεσης» πάνω σε ήδη υπάρχουσες δυσκολίες, όπως αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη ή φόβος αποτυχίας. Παρότι δεν υπάρχουν επίσημα ποσοστά που να συνδέουν ευθέως τις αυτοχειρίες μαθητών με τις εξετάσεις, τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι αναφορές για εφήβους που βιώνουν έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα, κρίσεις άγχους και εξάντληση κατά την εξεταστική περίοδο.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και σε ευρωπαϊκές έρευνες για την ψυχική υγεία των νέων. Σύμφωνα με στοιχεία του WHO Europe, ένας στους δέκα εφήβους εμφανίζει πλέον προβληματική χρήση κοινωνικών δικτύων, έχοντας επίπτωση στην σχολική του εικόνα, ενώ ολοένα και περισσότεροι μαθητές δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να διαχειριστούν το άγχος, την πίεση και τις απαιτήσεις του σχολείου.

Άμεση κινητοποίηση

Η τραγωδία στην Ηλιούπολη κινητοποίησε άμεσα και το Υπουργείο Παιδείας. Όπως έγινε γνωστό, ενεργοποιήθηκε από την πρώτη στιγμή το πρωτόκολλο διαχείρισης και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης της σχολικής κοινότητας, ενώ διευρυμένο κλιμάκιο με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς από το ΚΕΔΑΣΥ πρόκειται να μεταβεί στο σχολείο των δύο μαθητριών για την υποστήριξη συμμαθητών και εκπαιδευτικών.

Σε ανακοίνωσή του, το Υπουργείο Παιδείας απηύθυνε έκκληση προς όλους για διαχείριση της υπόθεσης με τη μέγιστη δυνατή ευαισθησία και υπευθυνότητα, ζητώντας σεβασμό απέναντι στις οικογένειες, στους μαθητές και στη σχολική κοινότητα.

Παράλληλα, ο γενικός γραμματέας του Υπουργείου, Γιάννης Παπαδομαρκάκης, μετέβη στο Ασκληπιείο Βούλας έπειτα από συνεννόηση με την υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, προκειμένου να ενημερωθεί για την κατάσταση της 17χρονης που νοσηλεύεται και να υπάρξει συντονισμός με τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Το Υπουργείο υπογράμμισε ακόμη ότι η προστασία της ψυχικής υγείας των μαθητών και η στήριξη της εκπαιδευτικής κοινότητας αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα, τονίζοντας ότι θα συνεχίσει να βρίσκεται δίπλα στους ανθρώπους που επηρεάζονται από το τραγικό γεγονός.

Ζητάμε βοήθεια – 24ωρες γραμμες

Πίσω όμως από τα στοιχεία, τις έρευνες και τις επίσημες ανακοινώσεις, παραμένει ένα δύσκολο ερώτημα για γονείς, σχολεία και κοινωνία: πόσο εύκολα μπορεί ένας έφηβος να μιλήσει όταν νιώθει ότι καταρρέει και πόσο έτοιμο είναι το περιβάλλον του να αναγνωρίσει εγκαίρως τα σημάδια της ψυχικής εξάντλησης.

Οι ειδικοί ψυχικής υγείας επισημαίνουν ότι κανείς που βιώνει έντονο άγχος, κατάθλιψη ή σκέψεις αυτοτραυματισμού δεν πρέπει να μένει μόνος με αυτά τα συναισθήματα. Η αναζήτηση βοήθειας από γονείς, φίλους, εκπαιδευτικούς, σχολικούς ψυχολόγους ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Στην Ελλάδα λειτουργεί η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, σε 24ωρη βάση και δωρεάν, παρέχοντας άμεση ψυχολογική υποστήριξη σε ανθρώπους που βρίσκονται σε κρίση ή στο περιβάλλον τους.

Παράλληλα, η τηλεφωνική γραμμή 10306 προσφέρει ψυχοκοινωνική στήριξη και καθοδήγηση από ειδικούς ψυχικής υγείας, ενώ η Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS 1056 του «Χαμόγελου του Παιδιού» λειτουργεί όλο το 24ωρο για παιδιά, εφήβους και οικογένειες που χρειάζονται βοήθεια, στήριξη ή προστασία.

Σε επείγουσες περιπτώσεις, οι πολίτες μπορούν να απευθύνονται άμεσα στο ΕΚΑΒ ή στο πλησιέστερο νοσοκομείο.

 

Διαβάστε επίσης 

Η τραγωδία στην Ηλιούπολη μας λέει ότι αν ακόμη και 17χρονοι δεν αντέχουν τον κόσμο που τους φτιάξαμε, έχουμε αποτύχει παταγωδώς…

Σοκάρει το σημείωμα της 17χρονης μετά την τραγωδία στην Ηλιούπολη – «Βούτηξε» για τις Πανελλήνιες

Ηλιούπολη: Οι 17χρονες άφησαν σημείωμα πριν πέσουν στο κενό – «Συγγνώμη, σας αγαπάμε πολύ»