Παράδοση, που οι ρίζες της εκτείνονται σε βάθος χιλιετιών είναι η τέχνη του όρθιου αργαλειού, όπως δείχνουν ανασκαφικά ευρήματα από την αρχαιότητα και την Μεσαιωνική εποχή.

Κι αυτήν την παράδοση το Γεράκι της Λακωνίας, ένα χωριό κτισμένο στις πλαγιές του Πάρνωνα διατήρησε μέσα στους αιώνες, με τα περίφημα υφαντά του να φθάνουν και να θαυμάζονται ως σήμερα. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου, που η αναγνώριση αυτής της μακραίωνης πρακτικής ήρθε και από την επίσημη πολιτεία, καθώς το 2019 η υφαντική τέχνη του Γερακίου εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Στο πλαίσιο αυτό και η ανάδειξή της σήμερα από το Μουσείο Μπενάκη μέσω της έκθεσής του «Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας», που παρουσιάζεται στην Πινακοθήκη Γκίκα.

1

Κιλίμια υφασμένα για προίκες, καθώς και συναφή αντικείμενα, χρονολογημένα από τον 17ο αιώνα έως τις αρχές του 20ού περιλαμβάνονται στην έκθεση, με την ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται σε υφαντά με παραστάσεις γυναικών και ανδρών, οι οποίες αναπτύσσονται μέσα σε τοπία εμπνευσμένα από την αφθονία της φύσης και εμπλουτισμένα με συμβολικά μοτίβα.

Ταγάρι με τρεις σειρές αλληλένδετων τριγώνων (κούπες). Περίπου 1900. Συλλογή Διαμάντως Δαλιάνη-Θεοδωροπούλου, Γεράκι
Ταγάρι με τρεις σειρές αλληλένδετων τριγώνων (κούπες). Περίπου 1900. Συλλογή Διαμάντως Δαλιάνη-Θεοδωροπούλου, Γεράκι

Κιλίμια από το Γεράκι προσφέρονταν ως τάματα σε τοπικές εκκλησίες και μοναστήρια. Αλλά και οι άξιες υφάντρες του χωριού έχουν αναγνωριστεί στο πέρασμα του χρόνου για την εξαιρετική τους τέχνη, αποσπώντας βραβεία, μεταξύ άλλων, στην Παγκόσμια Έκθεση της Βιέννης το 1873 και στην 8η Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης το 1933.

Γιάννης Τσαρούχης και Φώτης Κόντογλου

Ο ρόλος της υφαντικής ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος τόσο με την οικιακή όσο και με την εμπορική χρήση, καθώς οι υφάντρες δημιουργούσαν κιλίμια είτε για προίκες είτε για τον οικιακό εξοπλισμό. Ένα λεπτοδουλεμένο κιλίμι, δαπανηρό στην απόκτησή του αποτελούσε ένδειξη ευμάρειας και κοινωνικής θέσης του κατόχου του, καθιστώντας το πολύτιμο απόκτημα και οικογενειακό κειμήλιο. Ενώ τα ταγάρια εξυπηρετούσαν καθημερινές ανάγκες αλλά χρησιμοποιούνταν και για τη μεταφορά των γαμήλιων πιτών.

Κιλίμι με το δέντρο της ζωής και οργανοπαίκτη. Περίπου 1895. Υφασμένο από τη Μαριγώ Ν. Στρατάκου (ΜΝΣ) για την προίκα της Αδαμαντίας (Διαμάντως) Νικολάου Στρατάκου (1883–1969). Συλλογή Μαρίας Μανώκα, Γεράκι.
Κιλίμι με το δέντρο της ζωής και οργανοπαίκτη. Περίπου 1895. Υφασμένο από τη Μαριγώ Ν. Στρατάκου (ΜΝΣ) για την προίκα της Αδαμαντίας (Διαμάντως) Νικολάου Στρατάκου (1883–1969). Συλλογή Μαρίας Μανώκα, Γεράκι.

Η φήμη της υφαντικής τέχνης συνέβαλε ώστε, ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, το χωριό να προσελκύσει το ενδιαφέρον καλλιτεχνών, λόγιων και λαογράφων. Μεταξύ του 1931 και του 1934 έτσι, η Έλλη Παπαδημητρίου ανέθεσε στον νεαρό τότε Γιάννη Τσαρούχη να φιλοτεχνήσει μια σειρά σχεδίων για την εταιρεία Ελληνικές Τέχνες Α.Ε. Κι ανάμεσα στα έργα, που ζωγράφισε τότε ο σπουδαίος καλλιτέχνης ήταν κι ένα ταγάρι, υφασμένο στο Γεράκι. Το έργο του μάλιστα περιλαμβάνεται στην έκθεση.

Αλλά και ο Φώτης Κόντογλου επισκέφθηκε το χωριό το 1936 και σχεδίασε τα σπίτια και τις βυζαντινές εκκλησίες του οικισμού, καθώς και το μεσαιωνικό κάστρο που δεσπόζει στον γειτονικό λόφο. Αργότερα μάλιστα δημοσίευσε ένα σχετικό κείμενο στο έργο του «Ο Καστρολόγος».

Γιάννης Τσαρούχης «Υφαντό ταγάρι», σχέδιο με υδατόχρωμα. Απεικονίζει ταγάρι από το Γεράκι για την Εταιρεία Ελληνικές Τέχνες, Α.Ε., περ. 1931. Μουσείο Μπενάκη
Γιάννης Τσαρούχης «Υφαντό ταγάρι», σχέδιο με υδατόχρωμα. Απεικονίζει ταγάρι από το Γεράκι για την Εταιρεία Ελληνικές Τέχνες, Α.Ε., περ. 1931. Μουσείο Μπενάκη

Το Γεράκι και οι καλλιτέχνες

Αυτή η σχέση του Γερακίου με σημαντικούς καλλιτέχνες και διανοούμενους εκείνης της εποχής αναδεικνύεται επίσης στην έκθεση στην Πινακοθήκη Γκίκα εντάσσοντας το χωριό σε ευρύτερα καλλιτεχνικά και πνευματικά δίκτυα, μέσα από τα οποία αποτυπώθηκε η ιδιαίτερη ταυτότητα του τόπου, στην οποία εντάσσεται και η υφαντική παράδοση.

Σε επιμέλεια της Σάρον Γκέρστελ και της Σοφίας Πιτούλη, με τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό από τον Παύλο Θανόπουλο, η έκθεση συνοδεύεται από εικονογραφημένη έκδοση, που υπογράφουν οι επιμελήτριες. Στην έκδοση παρουσιάζεται η ιστορία του χωριού, καθώς και η λεπτομερής περιγραφή108 κιλιμιών και ταγαριών, που προέρχονται από ιδιωτικές και εκκλησιαστικές συλλογές. Η έρευνα και η έκδοση είναι καρπός μιας πρωτοβουλίας που ανέλαβε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερακίου μαζί με τη «Γέφυρα», ένα πρόγραμμα συνεργασίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες και του Πανεπιστημίου Σάιμον Φρέιζερ στο Βανκούβερ, το οποίο υποστηρίζεται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Τo Γεράκι Λακωνίας, στις πλαγιές του Πάρνωνα
Τo Γεράκι Λακωνίας, στις πλαγιές του Πάρνωνα

Info
Μουσείο Μπενάκη – Πινακοθήκη Γκίκα: Κριεζώτου 3, τηλ. 210 3615702
Έκθεση: «Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας»
Διάρκεια:23 Απριλίου ως 26 Ιουλίου

 

Διαβάστε επίσης 

Χρυσός θησαυρός στην Κολώνα της Αίγινας – Εντυπωσιακή ανακάλυψη

Τόπο στους νέους – Το νέο Μουσείο Βικτώριας και Αλβέρτου στο Λονδίνο μόλις άνοιξε

«Κοιτάζω τη ροή απλωμένη» -Μια έκθεση της Στέλλας Μπακατσή