«Κοιτάζω τη ροή απλωμένη» -Μια έκθεση της Στέλλας Μπακατσή

«Ό,τι συμβαίνει γύρω μας, στη φύση και μέσα μας, μας καθορίζει, αφήνει σημάδια, τα οποία θέλησα να καταγράψω», έχει πει η Στέλλα Μακατσή και αυτό έχει πράξει μέσα από το πλούσιο έργο της, την πορεία του οποίου μπορεί κανείς να παρακολουθήσει στην μεγάλη αναδρομική της έκθεση, που εγκαινιάζεται την Κυριακή 26 Απριλίου στον χώρο τέχνης «Ένοικος». Πρωτοπόρος γλύπτρια, που εργάζεται κατεξοχήν με την κεραμική ή και αντίστροφα μια αντισυμβατική κεραμίστρια, που προσεγγίζει το μέσο της μέσα από τη γλυπτική η Στέλλα Μπακατσή ανήκει στις πιο διακριτές παρουσίες της σύγχρονης ελληνικής τέχνης.

Το έργο της αναπτύσσεται επί πέντε δεκαετίες στο γόνιμο όριο ανάμεσα στην κεραμική, τη γλυπτική και την εγκατάσταση, διαμορφώνοντας μια προσωπική εικαστική γλώσσα με έντονη αίσθηση υλικότητας, αφαιρετική πειθαρχία και σαφή γλυπτικό προσανατολισμό. Στοιχεία, που αναδεικνύονται μέσα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά έργα από τη μακρά διαδρομή της, που παρουσιάζονται στην έκθεση «Κοιτάζω τη ροή απλωμένη» συμπυκνώνοντας τις μνήμες μιας ζωής αφοσιωμένης στην τέχνη.

Συνεχίζοντας μια σημαντική παράδοση που διαμόρφωσαν η Ελένη Βερναδάκη, η Μαίρη Χατζηνικολή και η Μαρία Βογιατζόγλου, η Μπακατσή αποδεικνύεται άλλωστε, άξια διάδοχος και κομβική μορφή της εικαστικής κεραμικής, όπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Χριστόφορος Μαρίνος.

«Η Μπακατσή έχει αποδώσει το ανθρώπινο σώμα σε μινιμαλιστικές κεραμικές μορφές με λιτές τονικές διαβαθμίσεις», λέει ο ίδιος. «Το ακαθόριστο σώμα διαμορφώνεται έτσι ώστε να θυμίζει συγχρόνως κεφάλι και κορμό. Πρόκειται για μια ιερατική, συμπαγή και αυστηρή μορφή που φέρνει στον νου τα κυκλαδικά ειδώλια. Οι μορφές της στέκονται είτε μεμονωμένες είτε σε ομάδες, διατηρώντας τις αναγκαίες αποστάσεις. Οι σχέσεις και οι έλξεις ανάμεσα στα σώματα, στον άνθρωπο και την ύλη, στο σώμα και το πνεύμα παίζουν καθοριστικό ρόλο στο έργο της».

Ο κύκλος της ζωή

Η έκθεση «Γη, νερό, φωτιά» στην γκαλερί «Ώρα» το 1992 υπήρξε κομβικό σημείο της πορείας της, καθώς τα τρία στοιχεία του τίτλου, θεμελιώδη για την κεραμική διαδικασία, οργανώνουν μια αλληλουχία γέννησης, πλάσης και μετουσίωσης. Η γη συνδέεται με την πρωταρχική ύλη και τη γονιμότητα, το νερό με τη ροή και το άμορφο, η φωτιά με τον μετασχηματισμό και την κάθαρση. Το ισχυρό συμβολικό φορτίο αυτών των στοιχείων αποτυπώθηκε έτσι, σε επιτοίχιες και επιδαπέδιες συνθέσεις, καθώς και σε γλυπτικές φόρμες με τραχιά, ματ επιφάνεια, μέσα από τις οποίες η καλλιτέχνιδα αναζήτησε την ανάσα της γης, τη μνήμη της βλάστησης, τη φθορά του χρόνου και την ιδέα της επιστροφής στη μήτρα της ύλης.

Ακολούθησε η ενότητα «Ροές», ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της πορείας της με τις χαρακτηριστικές μικρές, πήλινες σφαίρες που έπλαθε μόνη της με τα χέρια της και συνέδεε με κηροκλωστές δημιουργώντας ένα σύνολο, που παρακολουθεί τον κύκλο της ζωής, από τη γέννηση και τη νιότη έως τη φθορά, το μεταίχμιο και τον θάνατο.

«Η επαναληπτική χειρονομία καταλήγει σε μια επιβλητική γλυπτική εγκατάσταση που λειτουργεί ως κάλεσμα για περισυλλογή και αναστοχασμό, καθώς η ύλη διατηρεί το βάρος της και μετατρέπεται συγχρόνως σε φορέα υπαρξιακής εμπειρίας», όπως αναφέρει ο επιμελητής, που χαρακτηρίζει τις «Ροές» ως ένα έργο-σταθμό της σύγχρονης ελληνικής γλυπτικής, στο πέρασμα από τον 20ό στον 21ο αιώνα.

Ο κρίκοι της αλυσίδας

Στα μεταγενέστερα έργα της, η ματιά της καλλιτέχνιδας γίνεται πιο ενδοσκοπική και στρέφεται προς τον αόρατο κόσμο της βιολογίας και της γενετικής με την ενότητα «Μέσα από τον φακό» να προσεγγίζει επινοητικά τον μικρόκοσμο των κυττάρων, των μικροοργανισμών και των πρωτεϊνικών δομών συνδέοντας την επιστημονική παρατήρηση με την εικαστική μορφοποίηση. Με συρμάτινα πλέγματα και πήλινες μικρομορφές, που παραπέμπουν σε κύτταρα, βακτήρια, έμβρυα και σπερματοζωάρια, η Μπακατσή δημιουργεί συνθέσεις όπου ο μικρόκοσμος συναντά τον μακρόκοσμο. Ακολούθως στα «Ίχνη αναπνοών», η έννοια του αποτυπώματος αποκτά νέα ένταση, καθώς γόπες, φίλτρα και πακέτα τσιγάρων μετασχηματίζονται σε έργα μικτής τεχνικής που εγγράφουν πάνω στην ύλη το ίχνος της ίδιας της ζωής.

Τέλος, η πρόσφατη ενότητα έργων της, με τίτλο «Κρίκοι της αλυσίδας της ζωής», η Μπακατσή εστιάζει στην αλληλεξάρτηση ανθρώπων, ζώων και φυτών. Όπως σημειώνει η ίδια, ο άνθρωπος, παρά την ανεπτυγμένη νοητική του ικανότητα αποδεικνύεται συχνά το πιο επικίνδυνο ον, τόσο απέναντι στους άλλους ανθρώπους όσο και απέναντι στο φυσικό περιβάλλον. Η βαρβαρότητα εις βάρος των ζώων και η εγκληματική αδιαφορία για τη χλωρίδα στρέφονται τελικά εναντίον του ίδιου, αφού ο άνθρωπος αποτελεί έναν μόνο κρίκο στην αλυσίδα της ζωής, όπως λέει.

«Οι γραφές που ενσωματώνονται στα έργα της παραπέμπουν στην κοινή γενετική καταγωγή ζώων, φυτών και ανθρώπων συνοψίζοντας τους πιο ουσιαστικούς προβληματισμούς της: Την ενότητα όλων των μορφών ζωής και την καταστροφική αυταπάτη της ανθρώπινης κυριαρχίας υπογραμμίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένας κρίκος σε μια ευρύτερη αλυσίδα ζωής», καταλήγει ο Χριστόφορος Μαρίνος.

Διαβάστε επίσης:

Η συλλογή IKEA PS επιστρέφει, με μια πρώτη ματιά σε τρία σχέδια από τη δέκατη επερχόμενη έκδοσή της

Στην κόψη του ξυραφιού η εκεχειρία ΗΠΑ – Ιράν: Η Τεχεράνη ίσως να μην τηρήσει την εκεχειρία, λένε τα εγχώρια ΜΜΕ

Xωρίς τέλος το θρίλερ στο Ηράκλειο: Περιπλέκεται η υπόθεση με τον νεκρό πρώην σύντροφό της – Πού κινούνται οι έρευνες