Οι δηλώσεις για την «επανέναρξη της ναυσιπλοΐας» στα Στενά του Ορμούζ πολλαπλασιάζονται τις τελευταίες ώρες από κυβερνήσεις, υπουργούς και διεθνείς αξιωματούχους.

Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματικές διατυπώσεις, η πραγματικότητα παραμένει διαφορετική: το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη εξακολουθεί να λειτουργεί υπό αυστηρούς περιορισμούς, με εκατοντάδες πλοία να περιμένουν ακόμη άδεια διέλευσης.

1

Η αντίφαση είναι εμφανής. Την ώρα που κυβερνήσεις μιλούν για «αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας», η αγορά ενέργειας συμπεριφέρεται σαν να έχει ήδη προεξοφλήσει το αντίθετο. Οι τιμές του πετρελαίου επιστρέφουν σε ψηλότερα επίπεδα, ανακτώντας μέρος της πτώσης που είχε προκαλέσει η ανακοίνωση της εύθραυστης εκεχειρίας στη Μέση Ανατολή. Οι δείκτες αναφοράς αργά το βράδυ της Πέμπτης, δεν έδειχναν να συμμερίζονται τη  διπλωματική ρητορική. Το αμερικάνικο αργό εκινείτο πάνω από τα 98 δολάρια το βαρέλι (+4,15%), το brent πάνω από τα 96 (+1,97%) και το murban πάνω από τα 100 (+2,80%). Η άνοδος αντανακλά την αβεβαιότητα για το αν —και πότε— θα αποκατασταθεί πραγματικά η διέλευση μέσω του στενού που μεταφέρει σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Δηλώσεις επί δηλώσεων

Από την Ουάσιγκτον μέχρι τον Περσικό Κόλπο, η επίσημη ρητορική εστιάζει στην αναγκαιότητα του ανοίγματος. Η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι το άνοιγμα του περάσματος αποτελεί βασικό στόχο των διπλωματικών προσπαθειών, ενώ το Λονδίνο και άλλες δυτικές πρωτεύουσες υποστηρίζουν μια συντονισμένη διεθνή προσπάθεια για να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων. Ακόμη  και από την Τεχεράνη υπάρχουν δηλώσεις που αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο «ελεγχόμενης» επαναλειτουργίας του στενού στο πλαίσιο πολιτικών διαπραγματεύσεων. Σε επίπεδο δηλώσεων, το μήνυμα είναι σαφές: το στενό θα ανοίξει.

Στη θάλασσα όμως η εικόνα παραμένει διαφορετική. Δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να περιμένουν στην είσοδο του Περσικού Κόλπου και στον Κόλπο του Ομάν, ενώ η διέλευση γίνεται με αυστηρούς περιορισμούς και σε πολύ χαμηλότερους ρυθμούς από τη συνηθισμένη εμπορική δραστηριότητα. Για τις αγορές, αυτό είναι αρκετό για να επανέλθει το λεγόμενο «γεωπολιτικό premium» στις τιμές του πετρελαίου. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στην πλήρη αποκατάσταση της κυκλοφορίας μπορεί να οδηγήσει σε νέο ανοδικό κύμα στις τιμές ενέργειας.

Στο τραπέζι και στρατιωτικές επιλογές

Η συζήτηση για το άνοιγμα των Στενών έχει αρχίσει να αποκτά και σαφή στρατιωτική διάσταση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο συνοδείας δεξαμενόπλοιων από αμερικανικά πολεμικά πλοία, τονίζοντας ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να συμβάλει στην αποκατάσταση της ροής της ναυσιπλοΐας και στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας πλοίων γύρω από το στενό. Το ζήτημα έχει ήδη μεταφερθεί και στο ΝΑΤΟ, όπου συζητείται η πιθανότητα μιας πολυεθνικής αποστολής για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για τη διάθεση πολεμικών πλοίων ή άλλων στρατιωτικών μέσων που θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια τέτοια επιχείρηση.

Ωστόσο, ακόμη και αν υπάρξει πολιτική συμφωνία, η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι απλή. Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο δεν εξαρτάται μόνο από την παρουσία πολεμικών πλοίων αλλά και από τον κίνδυνο επιθέσεων — από παράκτιους πυραύλους και μη επανδρωμένα σκάφη μέχρι την πιθανότητα ναρκοθέτησης των θαλάσσιων διαύλων. Σε ένα τόσο στενό και στρατηγικό πέρασμα, ακόμη και περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες θα μπορούσαν να διαταράξουν τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το ιστορικό προηγούμενο

Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο Περσικός Κόλπος μετατράπηκε σε πεδίο επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων σε μια σύγκρουση που έμεινε γνωστή ως «ο πόλεμος των δεξαμενόπλοιων» (Tanker War). Δεξαμενόπλοια χτυπήθηκαν με πυραύλους, νάρκες και βόμβες, καθώς οι δύο πλευρές επιδίωκαν να πλήξουν τις ενεργειακές εξαγωγές του αντιπάλου. Η κρίση κορυφώθηκε όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν μια μεγάλη ναυτική επιχείρηση συνοδείας δεξαμενόπλοιων προκειμένου να διασφαλίσουν τη ροή πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές.

Πολλοί αναλυτές βλέπουν σε εκείνη την εμπειρία ένα πιθανό μοντέλο για την προστασία της ναυσιπλοΐας αν η σημερινή κρίση παραταθεί. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι το περιβάλλον απειλής σήμερα είναι πολύ πιο σύνθετο, καθώς οι σύγχρονες τεχνολογίες — από πυραύλους ακριβείας έως μη επανδρωμένα συστήματα — καθιστούν μια τέτοια αποστολή πολύ πιο επικίνδυνη από ό,τι πριν από τέσσερις δεκαετίες.

Υπό αμφισβήτηση η ελεύθερη ναυσιπλοΐα

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι δηλώσεις των τελευταίων ημερών αποκτούν έναν παράξενο τόνο. Πολλοί μιλούν για «επαναφορά της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας». Άλλοι για διεθνή συνεργασία που θα διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση των πλοίων. Όμως όσο τα δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα έξω από το στενό και οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν ξανά, οι διαβεβαιώσεις αυτές θυμίζουν περισσότερο επικήδειο παρά πραγματική αποκατάσταση της ελευθερίας των θαλάσσιων δρόμων. Σε επίπεδο δημοσίων δηλώσεων τα Στενά του Ορμούζ φαίνεται να ανοίγουν. Στη θάλασσα όμως, παραμένουν ακόμη κλειστά.

Διαβάστε επίσης

Μια Επιλεκτική Εκεχειρία: Το «Μοντέλο του Σουέζ» στα Στενά του Ορμούζ;

Από τα Στενά του πετρελαίου στη «μάχη» για τις Σπάνιες Γαίες

Τι σημαίνει η εκεχειρία στο Ιράν: Σύννεφα στην Ουάσιγκτον για Τραμπ, ανακούφιση στις αγορές