Μαρμάρινο θραύσμα από τον Παρθενώνα, το πρώτο που έρχεται στο φως από το πλοίο του Έλγιν

Ένα μικρό μαρμάρινο θραύσμα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα είναι το εντυπωσιακό εύρημα που εντοπίσθηκε στο βυθό της θάλασσας στα Κύθηρα στο ναυάγιο του πλοίου «Μέντωρ» που μετέφερε τα Γλυπτά του Φειδία στην Αγγλία ναυλωμένο από τον άρπαγα Έλγιν.

Και είναι το πρώτο που έρχεται στο φως από το πολύτιμο φορτίο που μετέφερε το μπρίκι του Έλγιν, το οποίο ναυάγησε  το 1802 έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα για να ακολουθήσει στη συνέχεια η μεγάλη επιχείρηση της ανάκτησης της πλειονότητας των αρχαιοτήτων από το βυθό.

Πρόκειται για θραύσμα μαρμάρινης πλάκας με διακοσμητική σταγόνα, που ανήκει είτε σε κανόνα επιστυλίου, είτε σε πρόμοχθο γείσου, με διαστάσεις 9,3 x 4,7 εκατοστά το θραύσμα ενώ η σταγόνα έχει διάμετρο τ6,51 εκ και ύψος 2,2 εκατοστά. Όπως αναφέρεται από τους ανασκαφείς οι διαστάσεις της σταγόνας μπορούν να συγκριθούν με τις μετρήσεις του Αναστασίου Ορλάνδου, αναφορικά με τις διακοσμητικές σταγόνες του επιστυλίου του Παρθενώνα. Η ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης όμως, και η περαιτέρω μελέτη θα δώσει περισσότερα στοιχεία για το μνημείο από το οποίο προέρχεται.

Το εύρημα προήλθε από την συστηματική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ναυάγιο του πλοίου, που είχε χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά αρχαιοτήτων, μεταξύ άλλων και μέρους του γλυπτού αρχιτεκτονικού διακόσμου των μνημείων της Ακρόπολης.

Η πρώτη ανέλκυση                                           

Κατά την εφετινή ανασκαφική περίοδο υπό την διεύθυνση του αρχαιολόγου δρα Δημητρίου Κουρκουμέλη Ροδοστάμου  διερευνήθηκαν περιοχές  δυτικά και βόρεια από το σωζόμενο σκαρί του πλοίου. Κατά την ανασκαφή της τομής ωστόσο, δεν εντοπίσθηκαν ίχνη του πλοίου,  γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνει την υπόθεση, ότι το σκαρί του παρέμεινε, μετά τη βύθισή του για αρκετό διάστημα εκτεθειμένο στον πυθμένα, με αποτέλεσμα να αποσυντεθεί πλήρως και σχετικά γρήγορα. Σε αυτό συνέβαλλε καθοριστικά και η πρώτη διαδικασία ανέλκυσης του φορτίου το 1802, όταν οι σφουγγαράδες που είχαν αναλάβει την ανέλκυση του φορτίου, λόγω της δυσκολίας πρόσβασης στο εσωτερικό του, οδηγήθηκαν στην διάνοιξη εισόδου προς το αμπάρι από το πέτσωμα του πλοίου.

Πρόκειται για το σημείο, όπου είχε προκληθεί η εισροή υδάτων κατά την πρόσκρουση του πλοίου στα βράχια, όπως περιγράφεται άλλωστε, και στις επιστολές του γραμματέα του λόρδου Έλγιν, Ουίλιαμ Χάμιλτον, ο οποίος συντόνιζε, κατ’ εντολή του, την όλη διαδικασία ανέλκυσης του φορτίου. Η διαδικασία αυτή συνέβαλε, ώστε το μεγαλύτερο τμήμα του σκαριού του πλοίου να καταστραφεί ολοσχερώς.

Τα ευρήματα

Η δεύτερη ανασκαφική τομή διενεργήθηκε βόρεια του σωζόμενου τμήματος της τρόπιδας του πλοίου με στόχο να διαπιστωθεί η τυχόν διασπορά καταλοίπων του σκαριού προς την περιοχή αυτή.  Από την ανασκαφή εντοπίσθηκαν αντικείμενα προερχόμενα από τον εξαρτισμό του πλοίου, καθώς και θραύσματα σκευών καθημερινής χρήσης Ακόμα εντοπίσθηκαν θραύσματα από την εξωτερική επιχάλκωση του πετσώματος του πλοίου. Η επιχάλκωση προστάτευε τα ύφαλα τμήματα του πλοίου ενώ φαίνεται ότι το κατώτερο τμήμα του και κυρίως η τρόπιδα ενισχυόταν επιπλέον από φύλλα μολύβδου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα τμήμα της επιχάλκωσης, το οποίο τοποθετείται ακριβώς στο σημείο σύνδεσης των φύλλων του χαλκού με τα φύλλα του μολύβδου.  Μεταξύ των λοιπών ευρημάτων ξεχωρίζει τμήμα πήλινης πλάκας, η οποία σχετίζεται πιθανώς με τη μόνωση της εστίας του πλοίου. Η πλάκα εντοπίστηκε σε μικρή απόσταση από την τρόπιδα του πλοίου.

Στην υποβρύχια ανασκαφή περίοδο του 2025 συμμετείχαν επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων, όπως αρχαιολόγοι, θαλάσσιοι βιολόγοι, εκπαιδευτές καταδύσεων, υποβρύχιοι φωτογράφοι, συντηρητές αρχαιοτήτων, τεχνικοί βυθού και συγκεκριμένα οι: Δρ. Αλέξανδρος Τούρτας, Δρ. Έλενα Μπονέλου, Άρης Μιχαήλ, Δρ. Γιάννης Ίσσαρης, Δρ. Ελπίδα Καραδήμου, Βασίλης Τσιαΐρης (ΜΑ), Χρύσα Φουσέκη, Ειρήνη Μάλλιου, Σπύρος Μουρέας, Γιώργος Μπουζαλάκος, Στέφανος Κόντος, Μανουήλ Κουρκουμέλης, Μαρία Τσόκλα.

Διαβάστε επίσης

Φως, χρώμα, μορφή και ένα «Υστερόγραφο» – Η μεγάλη έκθεση του Στήβεν Αντωνάκου

Το Μεσολόγγι υποδέχεται την «Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» – 200 χρόνια από την ηρωική Έξοδο

Μητροπολιτικό Πάρκο Ελληνικού: Νέες εγκαταστάσεις και διαμορφώσεις