Φως, χρώμα, μορφή και ένα «Υστερόγραφο» – Η μεγάλη έκθεση του Στήβεν Αντωνάκου

«Πραγματικά πράγματα σε πραγματικούς χώρους». Έτσι χαρακτήριζε την τέχνη του ο σπουδαίος έλληνας καλλιτέχνης Στήβεν Αντωνάκος περικλείοντας σε λίγες λέξεις το έργο μιας ζωής, που είχε πάντα σχέση με τον τόπο της παρουσίασής του -κλίμακα, αναλογίες, χαρακτήρα- καθώς και με τον χώρο που μοιράζεται με τον θεατή. Ένα έργο, που με τη χρήση και την αξιοποίηση του νέον τον ανέδειξε σε κεντρική μορφή της μεταπολεμικής αφαίρεσης στο απαιτητικό εικαστικό περιβάλλον της Νέας Υόρκης. Σήμερα, στα εκατό χρόνια από τη γέννησή του σ΄ένα χωριό της Λακωνίας μια έκθεση στο Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη παρουσιάζει μια εκτεταμένη αποτίμηση της πλούσιας καλλιτεχνικής του πορείας και της επιρροής του χαρτογραφώντας παράλληλα, τα καλλιτεχνικά ρεύματα και τις ευαισθησίες που συγκροτούν το έργο και την παρακαταθήκη του. Με τίτλο «Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου» αυτή η έκθεση, που εγκαινιάζεται στις 18 Μαρτίου στοχεύει να ανιχνεύσει το εύρος του οράματος του Αντωνάκου μέσα από έξι δεκαετίες δημιουργίας αναδεικνύοντας την εξελισσόμενη γλώσσα του χρώματος, της μορφής και της φωτεινής αφαίρεσης.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 χρονολογούνται οι πρώτες κομβικές ενότητες των έργων του, που περιλαμβάνονται στην έκθεση φθάνοντας ως και το 2012 και μεταξύ τους
οι σειρές Neon Panels (1980–2013), Direct Neons (δεκαετία 1970), Packages (1971–2006), Neon Walls (1977–2007), Alphavitos (1986–1990), Travel Collages (1987–2002), αρχιτεκτονικά μοντέλα Παρεκκλησίων (1992–2010) και Gold Works (2010–2013. Καθώς επίσης και πρώιμα γλυπτικά έργα των δεκαετιών 1950–1970 με υφάσματα, χαρτόνι και άλλα καθημερινά υλικά.
Παράλληλα με το έργο του Αντωνάκου, η έκθεση περιλαμβάνει και έργα σημαντικών, σύγχρονων καλλιτεχνών, ορισμένοι εκ των οποίων υπήρξαν φίλοι του ή αισθητικά συγγενείς του. Κοινή συνισταμένη τους, ότι όλοι τέμνουν το καλλιτεχνικό του τόξο αναδεικνύοντας τη διαχρονική απήχηση των ιδεών του στον 21ο αιώνα.

Πρωτοπόρος του νέον

Προσδίδοντας στο νέον ξεχωριστές αντιληπτικές και μορφολογικές διαστάσεις ο Στήβεν Αντωνάκος (1926-2013) δημιούργησε έργα, που παρουσιάστηκαν σε εκατοντάδες εκθέσεις του σε γκαλερί και μουσεία, αρχικά στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια διεθνώς. Μεγαλωμένος στο Μπρούκλιν από τεσσάρων ετών, ύστερα από την μετανάστευση της οικογένειάς του στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισε να ασχολείται με το σχέδιο από πολύ μικρός, από το δημοτικό ακόμη για να ανακαλύψει στην πορεία τον ουσιαστικό προσανατολισμό του στην τέχνη. Εντασσόμενος στην αβάν-γκαρντ σκηνή της Νέας Υόρκης έγινε ένας από τους πρώτους καλλιτέχνες, που υιοθέτησαν τους σωλήνες φωτισμού νέον στο έργο τους, ένα μέσον έκφρασης, που από την δεκαετία του 1960 έγινε γι΄αυτόν καθοριστικής σημασίας.

Παράλληλα στο έργο του η χρήση λιτών, πλήρων και ημιτελών γεωμετρικών μορφών εκτείνεται από άμεσες τρισδιάστατες εγκαταστάσεις σε εσωτερικούς χώρους έως ζωγραφικά έργα σε καμβά, τους «Neon Walls», τα γνωστά φωτιζόμενα από το πίσω μέρος «Neon Panels» με ζωγραφισμένες ή επιχρυσωμένες επιφάνειες, καθώς και τα «Rooms» και τα «Chapels».

«Προσεγγίζουμε τον Αντωνάκο όχι μόνο ως καλλιτέχνη υποδειγματικής μορφολογικής συγκρότησης αλλά ως στοχαστή της αντίληψης και της εμπειρίας του χρόνου και του χώρου. Το έργο του ολοκληρώνεται μέσα από την παρουσία του θεατή», όπως λέει σήμερα η επιμελήτρια της έκθεσης Σάρα Ράισμαν, εκπαιδευτικός και συγγραφέας επίσης.

Ο χώρος και ο χρόνος

Όσον αφορά τον τίτλο της έκθεσης αντανακλά εξάλλου, την πολυπλοκότητα της ελληνοαμερικανικής ταυτότητας του Αντωνάκου (στα αγγλικά «Vectors of Time and Space). Οι διπλοί τίτλοι «Vectors» και «Υστερόγραφα» αποτυπώνουν δύο βασικούς άξονες στο έργο του: Την ακριβή, αυστηρών ορίων γεωμετρική του αφαίρεση και τις πιο εκφραστικές ενότητες που αντανακλούν τη ροή και το πέρασμα του χρόνου.

Η διπλή σημασιοδότηση μεταξύ των «Vectors» και των «Υστερογράφων» δημιουργεί συνδέσεις ανάμεσα στην εμφατικά γραμμική, αυστηρών ορίων αφαίρεση του Αντωνάκου και σε ορισμένες από τις πιο συναισθηματικά διαστρωματωμένες ενότητές του. Ένα διάνυσμα δηλώνει έναν τύπο γραφικής αναπαράστασης, που χρησιμοποιεί ευθύγραμμα στοιχεία για τη συγκρότηση του περιγράμματος μορφών, μια ποσότητα που διαθέτει ταυτόχρονα κατεύθυνση και μέτρο και καθορίζει τη θέση ενός σημείου στον χώρο σε σχέση με ένα άλλο.

Τα Υστερόγραφα παραπέμπουν στη μεταδοτική δύναμη του χρόνου, όπως αυτή συμπυκνώνεται σε πολλά από τα έργα της έκθεσης και ιδίως σε μια διοργάνωση, που τιμά την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Αντωνάκου.

Έχει σημασία μάλιστα, που το έργο του παρουσιάζεται σε διάλογο και αυτό άλλων καλλιτεχνών, των Francis Alÿs, Yiannis Bouteas, Christo, Chryssa, Ksenia Ender, Lucio Fontana, Ray Johnson, Kazimir Malevich, Gordon Matta-Clark, On Kawara, Judy Pfaff, Robert Ryman και Fred Sandback , που συνδέονται με τον Κονστρουκτιβισμό, το Light and Space, την Εννοιολογική Τέχνη, τον Μινιμαλισμό και άλλες μορφές γεωμετρικής διερεύνησης.

Η διεθνής αναγνώριση

Με δημόσιες αναθέσεις που οδήγησαν στη δημιουργία σημαντικών έργων στη Νέα Υόρκη, την Ατλάντα, το Μιλγουόκι, την Αθήνα και το Μπάρι, μεταξύ άλλων , το έργο του Στήβεν Αντωνάκου παρουσιάστηκε επίσης σε διεθνείς διοργανώσεις, όπως η Documenta 6 (1977) ενώ ο καλλιτέχνης εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Σήμερα μουσεία και συλλογές σε όλο τον κόσμο περιλαμβάνουν έργα του, μεταξύ των οποίων το Metropolitan Museum of Art, το MoMA, το Whitney Museum, το Guggenheim και η National Gallery στην Ουάσινγκτον, καθώς όμως πολλά μεγάλα ιδρύματα στην Ελλάδα. Επίσης, υπήρξε μέλος της National Academy of Design και τιμήθηκε με το βραβείο συνολικής προσφοράς της, το 2011.

«Για εμάς η έκθεση ‘‘Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου’’ δεν αποτελεί μόνο έναν φόρο τιμής, αλλά μια πράξη συνέχειας», όπως αναφέρει η κυρία Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, επικεφαλής στρατηγικού σχεδιασμού εκθέσεων του Ιδρύματος. «Μια υπενθύμιση, ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργή παύση και ότι το φως μπορεί να μεταβάλει την εμπειρία του χρόνου, να τον πλάσει, να τον επιμηκύνει, ακόμη και να τον αναστείλει».

Διαβάστε επίσης:

Ντουμπάι: Αναβάλλεται η σημερινή πτήση επαναπατρισμού των Ελλήνων

Εθνική Τράπεζα: Ολοκλήρωση της συναλλαγής Etalia A

Νορβηγία: Απαγόρευση στα πλοία της για διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ