Κατά τη δεύτερη ημέρα εργασιών του Συνεδρίου Athens Alitheia Forum “Confronting fake news and toxic discourse” τη συζήτηση «Μπορεί ο νόμος να προστατεύσει την αλήθεια;» συντόνισε ο παρουσιαστής και δημοσιογράφος του Ant1 και του dikastiko.gr, Παναγιώτης Στάθης.

Σε ερώτηση του Παναγιώτη Στάθη αν προστατεύονται οι πολίτες από τα fake news και αν υπάρχει επαρκές νομοθετικό πλαίσιο, ο Υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, τόνισε ότι «ο νόμος δεν μπορεί να προστατέψει την αλήθεια. Ο νόμος μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις του ψεύδους. Οι παρεμβάσεις που κάναμε εμείς στον Ποινικό Κώδικα ήταν να καταργήσουμε το αδίκημα της απλή δυσφήμισης και καταργήσαμε επίσης το αδίκημα της δυσφήμισης ενώπιον κρατικού οργάνου».

1

Στην διευκρινιστική ερώτηση αν βοηθά τους δημοσιογράφους, ο κ. Φλωρίδης σημείωσε: «Ασφαλώς και πάρα πολύ». Όσον αφορά τα slapps ο Υπουργός επεσήμανε ότι «έγινε και μια συζήτηση για το πόσες αγωγές που τις ονομάζουμε slapps κατατίθενται στην Ελλάδα. Το 2025 κατατέθηκαν 265 αγωγές κατά δημοσιογράφων, από αυτές έγιναν δεκτές οι 82, σε πρώτο βαθμό, σε δεύτερο βαθμό έγιναν δεκτές 13 εφέσεις. Δεν έχουμε εδώ βιομηχανία παραγωγής slapps, τέτοιων αγωγών».

Στην παρατήρηση του Παναγιώτη Στάθη ότι σωρεία αγωγών θα μπορούσε να λειτουργήσει εκφοβιστικά στους δημοσιογράφους ή στους εκδότες και να σταματήσει η έρευνα, ο Υπουργός υπογράμμισε «αν αφαιρέσουμε το δικαίωμα των Ελλήνων πολιτών να ασκούν αγωγές όταν θεωρούν ότι θίγονται, έστω και με ψεύτικα στοιχεία, τότε έχουμε πρόβλημα ότι υπάρχει πλήγμα σε θεμελιώδεις διατάξεις του Συντάγματος. Δεν μπορεί να απαγορευτεί αυτό».

Και συνέχισε ο Υπουργός: «Γιατί παράγεται το φαινόμενο αυτό; Δηλαδή γιατί έχουμε τα περίφημα fake news; Η χρήση της προπαγάνδας είναι από την αρχαιότητα, είναι καθοριστικό στοιχείο των πολιτικών εξουσιών. Τώρα οι τεχνικές δυνατότητες που υπάρχουν επιτρέπουν την ταχύτατη εξάπλωση των ψευδών ειδήσεων». Αναρωτώμενος δε ο κ. Φλωρίδης σε ποιες περιόδους τα φαινόμενα αυτά ανθούν και κυριαρχούν, είπε: «Η άποψη μου είναι ότι κατασκευασμένες ειδήσεις κυριαρχούν, έστω και για λίγο χρονικό διάστημα, όταν έχουμε υποβαθμισμένο κοινωνικό και πολιτικό λόγο» και συνέχισε: «Πρέπει να πω ότι δυστυχώς πως τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας έχουμε έκπτωση του πολιτικού λόγου γιατί δεν αναπτύσσονται επιχειρήματα. Ας πάρουμε για παράδειγμα την σε όλους μας γνωστή υπόθεση που ζούμε εδώ και τρία χρόνια και αφορά την τραγωδία των Τεμπών. Είναι η κλασσική περίπτωση που αναπτύχθηκαν fake news. Γιατί εδώ είχαμε μια κοινωνική τραγωδία, η οποία είχε πολιτικές και θεσμικές προεκτάσεις.

Επειδή όμως δεν μπόρεσε να αναπτυχθεί ένας λόγος ο οποίος θα συγκροτούνταν πάνω στην υποστήριξη των πολιτικών και θεσμικών ευθυνών δεν μπορούσε να συγκροτηθεί κάτι τέτοιο γιατί τα πολιτικά υποκείμενα δεν μπορούσαν, δεν είχαν την δυνατότητα να το συγκροτήσουν, την υποκειμενική δυνατότητα δεν είχαν να συγκροτήσουν ένα πλαίσιο κριτικής το οποίο θα αφορούσε τα πολιτικά και θεσμικά ελλείμματα.

Και κατέφυγαν στην υιοθέτηση μιας συνωμοσίας, η υιοθέτησης της οποίας συνομωσίας έγινε με ποιο σκοπό; Να έχεις κυβερνητική αλλαγή.

Δηλαδή εδώ στήθηκε μια συνωμοσία η οποία σε κάποιες περιπτώσεις έλαβε χαρακτηριστικά συνωμοσιολογίας, αυτή κινητοποίησε και έβγαλε στους δρόμους εκατομμύρια Έλληνες και ξέραμε ότι αυτό ήταν ένα ψέμα. Κάποιοι ξέραμε ότι ήταν ένα ψέμα».

Στην ερώτηση του κ. Στάθη αν υπήρχε κάποιο κέντρο που σχεδίαζε αυτό, ο κ. Φλωρίδης υπογράμμισε εμφατικά: «Θα σας πω τι ήταν. Εδώ συνέκλιναν πάρα πολλά κέντρα με έναν στόχο. Ότι θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί η τραγωδία των Τεμπών προκειμένου να παραγάγει πολιτικά αποτελέσματα, ποια; Να πέσει η Κυβέρνηση».

Στην παρατήρηση του δημοσιογράφου, ότι καθυστέρησαν τα επίσημα πορίσματα αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο σε κάποιους να προελαύνουν, ο κ. Φλωρίδης τόνισε: «Όχι, το έλλειμμα εκ των πραγμάτων ήταν θεσμικό. Και δεν μπορούσε να αντικατασταθεί. Δηλαδή δεν μπορούσε να καλυφθεί. Ποιο δηλαδή; Ότι ο ανακριτής που διεξήγαγε την ανάκριση και ο εισαγγελέας δεν μπορούσαν να μιλήσουν».

«Η υπόθεση της συνομωσίας των Τεμπών είναι μία κλασική ιστορία fake news η οποία οργανώθηκε με σκοπό να αναπαραγάγει, επαναλαμβάνω, πολιτικό αποτέλεσμα» υπογράμμισε χαρακτηριστικά.

Στη συνέχεια ανακοίνωσε ότι σήμερα «υπάρχει μία μεγάλη σύσκεψη, όχι η πρώτη αλλά στη σειρά, υπό τον Πρωθυπουργό για το θέμα αυτό, δηλαδή το πώς μπορεί να οργανωθεί καλύτερα η πρόσβαση των ανηλίκων στα δίκτυα και πώς αυτό μπορεί να γίνει γιατί αυτή η άσκηση, ξέρετε, δεν είναι εύκολη άσκηση. Από τα μία μεριά έχουμε την ανάγκη, ας πούμε, μίας αναβάθμισης των τεχνολογικών δυνατοτήτων της εκπαίδευσής μας. Και από την άλλη έχουμε τα ζητήματα του πόσο άσχημα μπορεί να είναι τα αποτελέσματα αυτά για τα παιδιά. Η συζήτηση για απαγόρευση. Δεν θα ήθελα να πω κάτι τέτοιο, γιατί δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, αυτό που σίγουρα θα γίνει, γιατί είναι διϋπουργική η σύσκεψη αυτή και κοιτάμε και τη διεθνή εμπειρία, αλλά η Ελλάδα αν μπορεί να πρωτοπορήσει είναι ότι πρέπει να κρατήσουμε μια ισορροπία, ανάμεσα στην ανάγκη ας πούμε τη επαφής των νέων με τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά και από την άλλη μεριά της προστασίας τους από τις επιβλαβείς, έτσι, επιδράσεις που έχουν όλες αυτές οι τεχνολογικές εξελίξεις». Και τόνισε: «Και το γεγονός ότι σε όλες αυτές τις συναντήσεις προεδρεύει ο Πρωθυπουργός τις διϋπουργικές, αντιλαμβάνεστε πόσο μεγάλο βάρος δίνει η κυβέρνηση στο θέμα αυτό».

Στην ερώτηση για την αλλαγή του νομικού πλαισίου όσον αφορά τους πραγματικούς ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης, ο Υπουργός Δικαιοσύνης απάντησε: «Λοιπόν αυτή είναι μια ωραία ερώτηση για τον κύριο Μαρινάκη να την κάνετε. Εμείς υποστηρίζουμε τέτοιες πρωτοβουλίες, αλλά δεν είμαστε οι επισπεύδοντες, είναι το Υπουργείο που έχει κάνει αυτές τις αλλαγές και νομίζω ότι όπου χρειαστεί, αν δει τα κενά σίγουρα θα τα συμπληρώσει. Αλλά είναι η ερώτηση για αυτόν».

Στη συνέχεια το λόγο πήρε η δημοσιογράφος της εφημερίδας «Το Βήμα» και του τ/σ Mega, Ιωάννα Μάνδρου: «Λοιπόν, εγώ θα πω, θα είμαι πολύ σύντομη και θα πω ότι αυτό που λέμε fake news, ψεύτικες ειδήσεις, παραπλανητικές ειδήσεις, τραβηγμένες από τα μαλλιά, τι επιρροή ασκούν στην δικαιοδοτική κρίση των δικαστηρίων. Δηλαδή, στις δικαστικές αποφάσεις. Ασκούν και πολύ μεγάλη. Με ποιο τρόπο; Πρώτα- πρώτα στο πρώτο επίπεδο δημιουργείται στην κοινή γνώμη, δημιουργούνται πεποιθήσεις και βεβαιότητες με ψεύτικες ειδήσεις. Τι παράγουν; Παράγουν βεβαιότητες για αθωότητες ή για ενοχές, οι οποίες δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα. Δηλαδή, πριν τα δικαστήρια αποφανθούν, πριν η Δικαιοσύνη πει το άλφα ή το βήτα, τα fake news τα οποία διακινούνται όχι μόνο στο διαδίκτυο, όχι μόνο στα social αλλά σε όλο το φάσμα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, δημιουργούν ενοχές και αθωότητες πέρα από την πραγματικότητα».

Στο ερώτημα αν επηρεάζονται οι δικαστές, η κ. Μάνδρου τόνισε: «Επηρεάζει διότι οι δικαστές δεν λειτουργούν εν κενώ. Λειτουργούν μέσα ένα κοινωνικό περιβάλλον. Και θα αναφέρω πάρα πολλές περιπτώσεις, να μην πάω στα Τέμπη, που θα πάω αμέσως μετά, που συμφωνώ με τον κύριο υπουργό ότι είναι μια κλασική περίπτωση fake news». Για να συνεχίσει τονίζοντας: «Για σκεφτείτε ποια είναι η επιρροή αυτών των fake news στους ενόρκους; Γιατί τα δικαστήρια που δικάζουν τις ανθρωποκτονίες και τους βιασμούς, κατά πλειοψηφία συγκροτούνται από απλούς πολίτες. Όταν δημιουργείται λοιπόν τέτοιο κλίμα στην κοινή γνώμη, αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι απλώς ευάλωτοι να κρίνουν λάθος. Η επιρροή που υφίστανται είναι μεγάλη.

Και θα πω και ένα άλλο. Όταν αυτά τα fake news δημιουργούν βεβαιότητες για αθώους ή ενόχους και το δικαστήριο έρχεται και κρίνει -άλλος με βάση την αλήθεια όπως την κρίνει- δεν κλονίζεται στα σοβαρά η πεποίθηση και η αξιοπιστία που πρέπει να έχουν οι πολίτες στο δικαστικό θεσμό; Κλονίζεται».

Στην παρατήρηση του Παναγιώτη Στάθη αν αυτά παίζουν ρόλο στο ότι η αξιοπιστία της δικαιοσύνης στα μάτια του κόσμου είναι πάρα πολύ χαμηλά, η δημοσιογράφος υπογράμμισε: «Παίζει πάρα πολύ, διότι δημιουργείται η εντύπωση για ελεγχόμενους δικαστές, για στημένες συνθέσεις, για στημένα δικαστήρια, διότι όταν εγώ έχω πειστεί ότι εσύ είσαι ένοχος και το δικαστήριο σε κρίνει αθώο, ξέρεις τι θα πω μέσα μου; Τους έχουν πιασμένους, ήταν ελεγχόμενοι. Αυτό τι συνέπεια έχει; Θα μου πεις και τι έγινε; Έγινε και παρά έγινε. Για ποιο λόγο; Διότι αυτό που λέμε γενικά και αόριστα και το έχουμε πει 300.000 φορές, ότι η δικαιοσύνη είναι ένας βασικός πυλώνας της δημοκρατίας, αυτό δεν είναι μια θεωρία, είναι μια πραγματικότητα, πολύ σοβαρή πραγματικότητα. Τι σοβαρή πραγματικότητα; Ότι αν γκρεμίσουμε το θεσμικό κλαρί πάνω στο οποίο καθόμαστε όλοι, η πτώση θα είναι βίαιη».

Ακολούθως τον λόγο πήρε ο συγγραφέας-αρθρογράφος, Σάκης Μουμτζής: «Η σημερινή τοξικότητα είναι παιδική χαρά μπροστά στο κλίμα της δεκαετίας του 1980. Εάν τότε υπήρχε διαδίκτυο η χώρα θα είχε διαλυθεί» και πρόσθεσε: «Τα fake news οδηγούν στην ισοπέδωση. Η ισοπέδωση οδηγεί στο όλοι ίδιοι είναι, το όλοι ίδιοι είναι οδηγεί στην απογοήτευση, η απογοήτευση οδηγεί στην παραίτηση και η παραίτηση οδηγεί στη μη συμμετοχή. Σημειώσετε το αυτό, στις επόμενες εκλογές ένα από τα στοιχήματα θα είναι η συμμετοχή». Και συνέχισε: «Δεν υπάρχει πολιτικά ψευδής είδηση χωρίς να υπάρχει πολιτικό κίνητρο, χωρίς να υπάρχει μια στρατηγική. Όλες οι πολιτικές ψευδείς ειδήσεις εξυπηρετούν ένα πολύ συγκεκριμένο αφήγημα».

Ο κ. Μουμτζής έφερε ως παράδειγμα κατασκευασμένης είδησης την υπόθεση «της Μαρίας του Έβρου»: «Η «νεκρή» Μαρία του Έβρου, επρόκειτο για μία πρωτοφανή απάτη, την οποία την πίστεψε σύμπασα η ελληνική κοινωνία. Πώς κατασκευάστηκε η είδηση, προσέξτε. Επιλέγεται να εμφανιστεί 14 Αυγούστου, την ημέρα που αρχίζει να παραλύει όλη η χώρα λόγω Δεκαπενταύγουστου. Το story είναι συγκινητικό. Όλο το πανελλήνιο τσιμπάει. Τρεις, τέσσερις, πέντε άνθρωποι που βλέπουμε ποιοι διακινούν την είδηση, βγαίνουμε από την πρώτη μέρα και λέμε είναι απάτη, μην το πιστεύετε. Και δεχόμαστε ένα διαδικτυακό λιντσάρισμα για 15 μέρες».

Παρεμβαίνοντας στη συζήτηση η κ. Μάνδρου, τόνισε: «Για να προστατευθούμε από τα fake news, γιατί πολύ σωστά είπε ο υπουργός, ο νόμος δεν μπορεί να προστατεύσει την αλήθεια. Το ψέμα κοιτάει να κυνηγάει. Εδώ θέλουμε ενημερωμένους δημοσιογράφους. Ένα. Δηλαδή, δημοσιογραφία που να έχει θεσμικό πρόσημο. Να καταλαβαίνει. Το δεύτερο. Δικαιοσύνη η οποία να έχει επίγνωση της θεσμικής της αποστολής. Και τρίτον, ισχυρούς θεσμούς». Για να προσθέσει στη συνέχεια ο κ. Μουμτζής: «Όμως δεν πρέπει να βγάλουμε από την συλλογιστική μας και τον παράγοντα του δημοσιογράφου και του αρθρογράφου. Όχι μόνο ενημερωμένος. Πρέπει να είναι και έντιμος. Ενημερωμένος μπορεί να είσαι. Αλλά την ενημέρωση να την βάζεις στην άκρη, έτσι;»

Λαμβάνοντας τον λόγο ο δικηγόρος, Μιχάλης Δημητρακόπουλος, είπε: «Μετά από 37 χρόνια που είμαι στις αίθουσες των δικαστηρίων μπορώ να πω χωρίς κανέναν ενδοιασμό ότι οσάκις συγκρούεται μετωπικά η αλήθεια με το ψεύδος επικρατεί η αλήθεια. Στα δικαστήρια».

«Και σχετικά με το νομικό οπλοστάσιο που έχει η Πολιτεία απέναντι στο ψεύδος μπορώ να πω ότι από το 1951, χωρίς να είμαστε σε νομικό σεμινάριο, με τον παλιό Ποινικό Κώδικα, τον Ιούλιο του 19 με τον νέο Ποινικό Κώδικα, και από το 19 μέχρι το 26, με όσες τροποποιήσεις γίνανε από τον κύριο Τσιάρα και από τον κύριο Φλωρίδη, υπάρχει επαρκέστατο νομικό πλαίσιο που προστατεύει την αλήθεια και με ποινικές διατάξεις και με αστικές διατάξεις» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Δημητρακόπουλος.

Στην ερώτηση αν μπορεί να πάει και δημοσιογράφος φυλακή, πρόσθεσε: «Όταν έχεις πλαίσιο ποινής έως πέντε χρόνια και επιβληθούν σε ένα δημοσιογράφο δύο χρόνια και μία μέρα, εκτίεται αυτή η ποινή. Διαφωνώ, εάν αρχίσουμε και βάζουμε στη φυλακή με δύο χρόνια και μία μέρα τους δημοσιογράφους, νομίζω ότι δε βοηθάμε την καταπολέμηση του ψεύδους. Εκεί δημιουργείται πρόβλημα. Η αλήθεια είναι όμως ότι οι δικαστές, παρότι είναι αυστηρά τα πλαίσια ποινής, παρότι πάνω από δύο χρόνια προβλέπεται πραγματική έκτιση της φυλακής, οι δικαστές βάζουνε ποινές ανάλογες, όταν καταδικάζεται κάποιος δημοσιογράφος και -δε- στερείται η ελευθερία. Είναι η θέση μου, ο Υπουργός ο κύριος Φλωρίδης είπε ότι στο Υπουργείο έχει βάλει μία ταμπέλα «όλοι μέσα». Δεν ξέρω αν ήτανε χιούμορ, εγώ δεν έχω πάει από το γραφείο του κυρίου Φλωρίδη, προσωπικά όμως δε θα μπορώ να συμφωνήσω με αυτό το δόγμα «όλοι μέσα». Γιατί άμα πάμε όλοι μέσα, φυλακές δεν υπάρχουνε και εκ περιτροπής θα μπαίνουμε μέσα και θα βγαίνουμε. Αυτά εμένα με βρίσκουνε ως νομικό κι ως πολίτη αυτής της χώρας, κάθετα αντίθετο. Το όλοι μέσα ούτε για αστείο. Αυτά τα έχω πει δημόσια, δεν τα λέω μεταξύ μας».

«Επαναλαμβάνω, ποια είναι η θέση μου. Ότι εάν ο δημοσιογράφος τεκμηριωμένα γράφει κάτι δεν πρέπει να φοβάται τίποτα. Όσα λέμε ισχύουν για αυτόν ο οποίος ενσυνειδήτως διακινεί ψεύδη και γνωρίζει. Γιατί υπάρχει και η προστασία πάλι του νόμου και της νομολογίας των δικαστηρίων ότι αν ήταν σε πλάνη ο δημοσιογράφος, είχε πιστέψει την αλήθεια δεν υπάρχει καμία κύρωση. Πάντοτε πρέπει να υπάρχει μια αναλογία ανάμεσα στην υπόθεση ή στην ποινή ή στην πράξη, αναλογία παραπτώματος, βαρύτητας και ποινής. Και οφείλω να πω, ίσως να το έχετε ξεχάσει, ότι κάποτε ο ιστορικός νομοθέτης επέβαλε το λεγόμενο τυποκτόνο νόμο» τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Δημητρακόπουλος.

Διαβάστε επίσης 

Πέτρος Παναγιωτίδης: Ο εφοπλιστής με την τέταρτη εισηγμένη ναυτιλιακή

Βαγγέλης Μαρινάκης: Η απόβαση της Capital Tankers στην αγορά του Όσλο και οι κινήσεις του στην σκακιέρα των… δεξαμενοπλοίων

Μπαράζ πλειστηριασμών για ακίνητα ιστορικών επιχειρήσεων – Από την Ατλάντικ μέχρι τη Schwabe Hellas