Το πρωτοφανές επεισόδιο στη διεθνή δικαστική διαμάχη της ναυτιλίας επανέφερε στο προσκήνιο το ερώτημα της συνεργασίας Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών σε ζητήματα έκδοσης κατηγορουμένων. Αφορμή αποτέλεσε η απόφαση του ομοσπονδιακού πτωχευτικού δικαστηρίου της Νέας Υόρκης, όπου ο δικαστής John P. Mastando III διέταξε την έκδοση ενταλμάτων σύλληψης κατά εννέα πρώην μετόχων και στελεχών της ναυτιλιακής Eletson Holdings, κρίνοντάς τους ένοχους για περιφρόνηση δικαστηρίου.

Η απόφαση εντάσσεται στη μακροχρόνια σύγκρουση για τον έλεγχο της εταιρείας, η οποία ξεκίνησε μετά την υπαγωγή της Eletson σε διαδικασία αναδιάρθρωσης βάσει του αμερικανικού πτωχευτικού δικαίου. Στο πλαίσιο της διαδικασίας, το δικαστήριο όρισε νέα διοίκηση συνδεδεμένη με το hedge fund Murchinson Ltd., εξέλιξη που αμφισβήτησαν οι ιδρυτές και παλαιοί μέτοχοι του ναυτιλιακού ομίλου, με τη διαφωνία να εξελίσσεται σε πολυεπίπεδη δικαστική αντιπαράθεση σε διάφορες χώρες, με επίκεντρο τον έλεγχο του στόλου της εταιρείας.

1

Σύμφωνα με το δικαστήριο, τα πρόσωπα αυτά δεν συμμορφώθηκαν με εντολές που τους υποχρέωναν να εμφανιστούν για καταθέσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας, οπότε η άρνησή τους να συμμετάσχουν οδήγησε τον δικαστή να τους κατηγορήσει για περιφρόνηση δικαστηρίου και να διατάξει τη σύλληψή τους μέχρι να εμφανιστούν ή να ικανοποιήσουν τις οικονομικές αξιώσεις που απορρέουν από τις σχετικές αποφάσεις.

Οπότε το ερώτημα είναι: Μπορούν οι Έλληνες εφοπλιστές να συλληφθούν στην Ελλάδα και να εκδοθούν στις ΗΠΑ με βάση το ένταλμα του αμερικανικού δικαστηρίου;

Η συμφωνία έκδοσης Ελλάδας – ΗΠΑ και οι προϋποθέσεις εφαρμογής της

Η Ελλάδα και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μακροχρόνιο πλαίσιο δικαστικής συνεργασίας για την έκδοση κατηγορουμένων. Η σχετική διμερής συνθήκη έχει υπογραφεί ήδη από το 1931 και εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα, ενώ συμπληρώνεται από τη συμφωνία συνεργασίας που έχει συνάψει η Ευρωπαϊκή Ένωση με τις ΗΠΑ το 2003.

Το βασικό σκεπτικό των διεθνών συμφωνιών έκδοσης είναι ότι ένα κράτος μπορεί να παραδώσει σε άλλο κράτος ένα πρόσωπο που κατηγορείται για σοβαρό ποινικό αδίκημα, ώστε να δικαστεί εκεί όπου τελέστηκε η πράξη. Ωστόσο, η έκδοση δεν αποτελεί αυτοματοποιημένη διαδικασία, αλλά προϋποθέτει την πλήρωση συγκεκριμένων και μάλιστα αυστηρών προϋποθέσεων.

Πρώτη και βασική προϋπόθεση είναι η λεγόμενη αρχή του διπλού αξιόποινου. Ειδικότερα, η πράξη για την οποία ζητείται η έκδοση πρέπει να συνιστά ποινικό αδίκημα τόσο στο δίκαιο της χώρας που ζητεί την έκδοση όσο και στο δίκαιο της χώρας που καλείται να την εκτελέσει.

Αναφορικά με το ποινικό αδίκημα, θα πρέπει αυτό να τιμωρείται με συγκεκριμένο επίπεδο ποινής, ήτοι με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός έτους, έτσι ώστε να θεωρείται αυστηρό και να μπορεί να εκκινήσει τη διαδικασία έκδοσης.

Τέλος, για να εκκινήσει αυτή η διαδικασία θα πρέπει να υπάρχει είτε ενεργή ποινική δίωξη είτε τελεσίδικη καταδίκη.

Με λίγα λόγια, οι συνθήκες έκδοσης έχουν σχεδιαστεί πρωτίστως για σοβαρά ποινικά αδικήματα, όπως οικονομικά εγκλήματα μεγάλης κλίμακας, απάτη, διαφθορά ή άλλα εγκλήματα που τιμωρούνται αυστηρά στο ποινικό δίκαιο και των δύο χωρών.

Θα συλληφθούν οι εφοπλιστές στην Ελλάδα;

Παρά την ύπαρξη συνθήκης έκδοσης, η συγκεκριμένη υπόθεση παρουσιάζει μια σημαντική νομική ιδιαιτερότητα. Τα εντάλματα σύλληψης δεν εκδόθηκαν για κάποιο ποινικό αδίκημα, αλλά για περιφρόνηση δικαστηρίου.

Στο αμερικανικό δίκαιο, η λεγόμενη civil contempt of court αποτελεί συνήθως ένα εργαλείο που χρησιμοποιεί το δικαστήριο για να εξαναγκάσει τη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του. Στην πράξη, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την κράτηση ενός προσώπου μέχρι αυτό να συμμορφωθεί με μια δικαστική εντολή, για παράδειγμα να καταθέσει ή να προσκομίσει έγγραφα.

Η λειτουργία αυτή έχει περισσότερο χαρακτήρα δικονομικού μέτρου εξαναγκασμού παρά ποινικής κύρωσης. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ένα αυτοτελές έγκλημα με την κλασική έννοια του ποινικού δικαίου.

Στο ελληνικό νομικό σύστημα δεν υπάρχει ακριβώς αντίστοιχη έννοια. Υφίσταται, βεβαίως, το αδίκημα της απείθειας προς αρχή, όμως αυτό αφορά κυρίως τη μη συμμόρφωση σε εντολές διοικητικών ή αστυνομικών αρχών και όχι τη μη συμμετοχή σε διαδικασίες αλλοδαπών δικαστηρίων στο πλαίσιο πτωχευτικών διαδικασιών.

Επομένως, εφόσον η πράξη για την οποία εκδόθηκε το ένταλμα δεν αποτελεί ποινικό αδίκημα και στο ελληνικό δίκαιο, το πιθανότερο είναι ότι θα θεωρηθεί πως δεν πληρούται η αρχή του διπλού αξιόποινου, οπότε η έκδοση δεν θα προχωρήσει.

Σε αυτό το πλαίσιο, ένα τέτοιο ένταλμα έχει περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα ως μέσο πίεσης, παρά πραγματική πιθανότητα εκτέλεσης σε χώρες εκτός της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου που τα εξέδωσε.

Πώς θα λειτουργούσε μια διαδικασία έκδοσης και τι σημαίνει πρακτικά για την υπόθεση

Πάντως, ακόμη και αν πληρούνταν οι παραπάνω προϋποθέσεις και οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να ζητήσουν επίσημα την έκδοση των εμπλεκομένων προσώπων από την Ελλάδα, η διαδικασία θα ακολουθούσε μια σύνθετη θεσμική διαδρομή.

Το αίτημα θα υποβαλόταν αρχικά μέσω της διπλωματικής οδού προς το ελληνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης. Στη συνέχεια θα εξεταζόταν από το αρμόδιο δικαστικό όργανο, το Συμβούλιο Εφετών, το οποίο θα αξιολογούσε αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της συνθήκης έκδοσης.

Το δικαστήριο θα εξέταζε, μεταξύ άλλων, αν το αδίκημα για το οποίο ζητείται η έκδοση είναι πράγματι εκδόσιμο, αν συντρέχει η αρχή του διπλού αξιόποινου και αν η διαδικασία είναι συμβατή με τις εγγυήσεις του ελληνικού δικαίου. Μόνο εφόσον το δικαστικό συμβούλιο αποφανθεί θετικά, η υπόθεση θα μπορούσε να περάσει στο επόμενο στάδιο.

Ακόμη όμως και τότε, η έκδοση δεν ολοκληρώνεται αυτόματα. Η τελική απόφαση ανήκει στον Υπουργό Δικαιοσύνης, ο οποίος μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίψει την παράδοση του προσώπου προς έκδοση.

Στην πράξη, όλα αυτά σημαίνουν ότι στην υπόθεση της Eletson τα εντάλματα σύλληψης έχουν περιορισμένη πρακτική ισχύ εκτός Ηνωμένων Πολιτειών. Αν τα πρόσωπα που κατονομάζονται παραμείνουν στην Ελλάδα, είναι εξαιρετικά δύσκολο να κινηθεί επιτυχώς διαδικασία έκδοσης με βάση το συγκεκριμένο νομικό έρεισμα.

Η κατάσταση αλλάζει, ωστόσο, εάν κάποιος από τους εμπλεκομένους στην υπόθεση βρεθεί εντός της αμερικανικής επικράτειας ή ταξιδέψει σε χώρα που συνεργάζεται στενά με τις αμερικανικές αρχές σε παρόμοιες περιπτώσεις. Σε τέτοια περίπτωση, τα εντάλματα θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν άμεσα.

Διαβάστε επίσης

Ο περιπέτειες της  Eletson: Στη δίνη του δικαστικού κυκλώνα η Λασκαρίνα Καρασταμάτη και οκτώ συνεργάτες της

Eletson: Εντάλματα σύλληψης για Καρασταμάτη, Χατζηελευθεριάδη και άλλους 7 Έλληνες

Ποιος ελέγχει τελικά μετοχικά την ναυτιλιακή εταιρεία Eletson Gas; Μια δικαστική διαμάχη χωρίς τέλος και πολλές ανατροπές