Είναι ωραία η ιστορία ρε παιδί μου και ας τη μισούσαν πολλοί στο σχολείο επειδή ήθελε «παπαγαλία». Αλλά αν κάτι μας διδάσκει και ειδικά η δική μας, αυτό είναι πως η γεωγραφία είναι το πεπρωμένο μας.

Μπορεί να μην έχεις την πολυτέλεια να διαλέγεις τους γείτονές σου, αλλά σίγουρα έχεις την πρωτοβουλία να διαλέξεις τον τρόπο που θα τα λες μαζί τους. Με αυτές τις σκέψεις και συλλογισμούς, μπορούμε να στρέψουμε το βλέμμα προς τα Ανατολικά και αν είναι καλή η ώρα να χαζέψουμε καμιά Ανατολή στο Αιγαίο. Αν όμως είναι περασμένες πρωινές τότε να ρίξουμε μια ματιά λίγο παραπέρα και στο επόμενο (κρατήστε τη λέξη), επικείμενο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας (ΑΣΣ) μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

1

«Κρατάει χρόνια αυτή η κολόνια», για αυτό σας είπα να κρατήσετε τη λέξη «επόμενο». Το ΑΣΣ ως ιδέα ή επικοινωνία μεταξύ των μερών, όπως θέλετε πείτε το, τρέχει από το 2010. Δεν είναι κάποια νέα και πρωτοποριακή εφεύρεση. Από τότε έγινε μια προσπάθεια να βρεθεί κοινός τόπος σε θέματα «χαμηλής πολιτικής» (Low politics) όπως ο τουρισμός και η οικονομία με σκοπό να τα πούμε λίγο καλύτερα, σε έδαφος όπου το συμφέρον είναι αμοιβαίο και οι τριβές λιγότερες.

Ταραγμένο Αιγαίο

Ωστόσο, όπως καλά γνωρίζετε, τα νερά στο Αιγαίο δεν ήταν πάντα ήρεμα. Δεν θα κάνω καμιά φοβερή ιστορική αναδρομή, αλλά αν γυρίσουμε το ρολόι μόλις λίγα χρόνια πίσω στο 2020, θα θυμηθούμε το Oruc Reis, τα επεισόδια στον Έβρο, την πρωτοφανή κινητοποίηση όλων των Ενόπλων Δυνάμεων, τη ρητορική που έφτανε στα όρια του «Casus Belli», αλλά και τα πολλά χουνέρια (εκ του τουρκικού huner: δεξιοτεχνία) που τους κάναμε και εμείς, αλλά αυτό είναι συζήτηση για άλλη φορά.

Πώς όμως φτάσαμε από το «θα έρθουμε μια νύχτα ξαφνικά» στην πολιτική των «ήρεμων νερών»; Η μεγάλη στροφή ξεκίνησε με τους καταστροφικούς σεισμούς στην Τουρκία τον Φεβρουάριο του 2023.

Η «διπλωματία των σεισμών» λειτούργησε ως βαλβίδα αποσυμπίεσης και ακολούθησε η Διακήρυξη των Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2023. Τέλος καλό όλα καλά; Τέρμα οι διαφορές μας; Φυσικά και όχι. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να απέχουν από προκλητικές ενέργειες και να επενδύσουν στον διάλογο σε μια προσπάθεια διαχείρισης της έντασης, ώστε να μην οδηγούμαστε σε κρίσεις που (μάλλον) καμία πλευρά δεν επιθυμεί.

Δεν βλέπουμε τις χιλιάδες παραβιάσεις – παραβάσεις και τους μετανάστες στα εναέρια και χερσαία σύνορα πλέον, αλλά η Τουρκία βρήκε άλλον τρόπο να προβάλλει τις διεκδικήσεις και τις αμφισβητήσεις της. Έχουμε κάποιες παραβάσεις και παραβιάσεις, και έχουμε επίσης και τις «NAVTEXs» και «NOTAMs», προκειμένου η Τουρκία να προβάλλει με αυτόν τον τρόπο τις διεκδικήσεις της. Σας διαβεβαιώ όμως ότι δεν αφήνουμε τίποτα αναπάντητο. Δεν πρέπει βέβαια να είμαστε και αιθεροβάμονες.

Οι διαφορές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας δεδομένου ότι μιλάμε για ολοκληρωμένα κράτη είναι δομικές και όχι απλές παρεξηγήσεις. Η Άγκυρα βάζει στο τραπέζι μια πολύ μεγάλη ποικιλία (όχι την ευχάριστη με το ούζο) διεκδικήσεων, από την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών μας μέχρι τις θεωρίες περί «γκρίζων ζωνών» και τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Διεθνές Δίκαιο και μόνο

Η Ελλάδα από την πλευρά της παραμένει προσηλωμένη στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), και αναγνωρίζει ως μοναδική διαφορά την οριοθέτηση της Υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Θα το έχετε ξανακούσει βέβαια, ότι η Τουρκία εξοπλίζεται με φρεγάτες, υποβρύχια, ακόμα και ελικοπτεροφόρα, επιδιώκοντας έναν ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα. Με αυτές τις ενδείξεις που δεν είναι πρωτάκουστες, το επικείμενο ΑΣΣ αναμένεται φυσικά να επικεντρωθεί στη «θετική ατζέντα», αλλά το μεγάλο «αγκάθι» των κυριαρχικών δικαιωμάτων θα παραμένει πάντα στο παρασκήνιο.

Εντάξει, και εμείς δεν επαναπαυόμαστε στα «ήρεμα νερά» κάνοντας απλωτές. Αντίθετα, ασκούμε διπλωματία με τον τρόπο που γνωρίζει το αρμόδιο υπουργείο, υποστηριζόμενη από την κατάλληλη ισχύ.

Τρέχουμε προγράμματα εξοπλισμών που κρατούν τις ισορροπίες, λίγο οι «ψηφιακές» φρεγάτες FDI, λίγο η «Ασπίδα του Αχιλλέα», λίγο ο «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ» που δοκιμάστηκε και στην Ερυθρά Θάλασσα, τα Rafale, τα F-16 σε διαμόρφωση Viper, η επικείμενη έλευση των F-35, φέρνουν τα πράγματα στα ίσα. Έτσι λοιπόν και διπλωματία έχουμε πρόσωπο να ασκήσουμε και ισχύ για να την υποστηρίζουμε. Πώς να το κάνουμε, αφού η διπλωματία χωρίς ισχύ ίσον ορχήστρα χωρίς όργανα.

Στο επικείμενο συμβούλιο, ίσως δούμε πιθανότατα συμφωνίες για την πολιτική προστασία, ίσως κάποια νέα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (Low politics όπως είπαμε). Δεν είναι λίγο και ας μην το μειώνουμε, διότι ο διάλογος είναι πάντα προτιμότερος από την κρίση.

Σε κάθε περίπτωση ας κρατάμε μικρό καλάθι και ας μην τρέφουμε αυταπάτες. Η πολιτική των «ήρεμων νερών» και τα συμβούλια είναι ένα εργαλείο ή ένα βήμα προς τη λύση του προβλήματος και όχι η λύση αυτή καθαυτή.

Η Ελλάδα οφείλει να παίζει σε όλα τα ταμπλό με ισχυρή διπλωματία, με στρατηγικές συμμαχίες και οπωσδήποτε με μια αποτρεπτική ισχύ που δεν αφήνει περιθώρια για αμφισβητήσεις, μέχρι να υπάρξει μια πραγματική λύση που θα είναι συμφέρουσα και για τις δύο πλευρές.

Διαβάστε επίσης:

Αλέξανδρος Εξάρχου στο Reuters: Η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμες συμφωνίες με τις ΗΠΑ στο φυσικό αέριο
Ξεκινάει ο διαγωνισμός για τα κρίσιμα συστήματα αεροναυτιλίας στο νέο αεροδρόμιο Ηρακλείου Κρήτης
Γιώργος Κακούσης: Παραιτείται από τη δημοσιογραφία, δηλώνει αθώος για την υπόθεση της ΓΣΕΕ