Τι είναι το σύνδρομο road rage, που έχουν πολλοί οδηγοί – Δύο ειδικοί εξηγούν

Τα περιστατικά βίαιης συμπεριφοράς οδηγών, που έρχονται το τελευταίο διάστημα στη δημοσιότητα, γνωστά και ως σύνδρομο road rage, σύνδρομο οδικής οργής στα ελληνικά, προκαλούν έντονο προβληματισμό και μας αναγκάζουν να αναρωτηθούμε πόσο ασφαλείς είμαστε τελικά κατά την οδήγηση.

Το Mononews απευθύνθηκε σε δύο διακεκριμένους ειδικούς, προκειμένου να δοθούν έγκυρες απαντήσεις στο φαινόμενο, που τείνει να προσλάβει διαστάσεις επιδημίας.

Από τις προσβολές του τύπου «πήγαινε σπίτι σου να πλύνεις κανα πιάτο», μέχρι άσεμνες χειρονομίες, υβρεολόγιο και ενίοτε βιαιοπραγίες, οι δρόμοι έχουν γίνει… ζούγκλα.

Όπως επισημαίνει η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου, «η οδήγηση σε μια μεγαλούπολη αποτελεί πλέον παζλ για δυνατούς λύτες, καθώς γίνεται στρεσογόνα, κουραστική, εκνευριστική, ίσως και οδυνηρή».

Ο αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Αλέξης Αρβανίτης, ορίζει την οδική οργή ως μια έντονη μορφή θυμού, που εκδηλώνεται κατά την οδήγηση και συχνά συνοδεύεται από επιθετικές αντιδράσεις προς άλλους οδηγούς ή πεζούς.

«Δεν πρόκειται απλώς για ένα στιγμιαίο ξέσπασμα, αλλά για ένα πιο σύνθετο φαινόμενο, που σχετίζεται με το πώς βιώνουμε μια κατάσταση, πώς την ερμηνεύουμε και πώς, τελικά, αντιδρούμε», αναφέρει ο κ. Αρβανίτης.

Σύνδρομο road rage: Τι το ενεργοποιεί

Η οδική οργή συνήθως ενεργοποιείται από καταστάσεις, όπως η καθυστέρηση άφιξης στον προορισμό, η αίσθηση κινδύνου ή η αγενής συμπεριφορά άλλων οδηγών.

Ωστόσο, ο κ. Αρβανίτης υπογραμμίζει πως καθοριστικό ρόλο παίζει η ερμηνεία αυτών των γεγονότων.

«Όταν ένας οδηγός πιστεύει ότι κάποιος άλλος ενεργεί σκόπιμα εναντίον του ή τον εμποδίζει να πετύχει έναν στόχο, όπως το να φτάσει εγκαίρως στην εργασία του, είναι πιο πιθανό να βιώσει έντονο θυμό.

Η κα. Καππάτου διαχωρίζει την αντίδραση του μέσου οδηγού από εκείνη του επιθετικού προφίλ.

Όπως εξηγεί, ενώ οι περισσότεροι μπορεί να απογοητευτούν ή να βρίσουν «από μέσα τους» σε ένα μποτιλιάρισμα, μια μερίδα οδηγών οδηγεί συστηματικά ριψοκίνδυνα, κάνει σφήνες, προσπεράσεις και θυμώνει υπερβολικά για ασήμαντη αφορμή.

«Εύκολα θολώνει η σκέψη τους και χάνουν τον έλεγχο, ενώ κάποιες φορές κατεβαίνουν από το όχημά τους και ζητούν τον λόγο ή και κτυπούν τον άλλο οδηγό», υπογραμμίζει.

Το ψυχολογικό προφίλ: Ναρκισσισμός και ψευδαίσθηση παντοδυναμίας

Η επιστημονική ανάλυση αποκαλύπτει ότι η επιθετικότητα αυτή δεν παρουσιάζεται μόνο κατά την οδήγηση, αλλά σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής αυτών των ατόμων. Σύμφωνα με την ψυχολόγο – παιδοψυχολόγο, τα άτομα αυτά:

• Βρίσκονται σε κατάσταση επαγρύπνησης, «βαφτίζοντας» με ευκολία ως επιθετική πρόθεση τη συμπεριφορά κάποιου άλλου οδηγού.
• Παρουσιάζουν δυσκολία στη διαχείριση θυμού, συναισθηματική αστάθεια, έντονη παρορμητικότητα και σε κάποιες περιπτώσεις χρήση ουσιών.
• Συχνά εμφανίζουν ναρκισσιστικά στοιχεία, αίσθηση υπεροχής και ανταγωνιστικότητα, διαμορφώνοντας την εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο δρόμος τους ανήκει και δικαιούνται να περάσουν πρώτοι.

 

«Επιπλέον οχυρώνονται πίσω από το τιμόνι, έχοντας την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας, που εκπορεύεται από την ανωνυμία τους.

Αν, μάλιστα, διαθέτουν και ένα μεγάλο ή πολυτελές όχημα, θεωρούν ότι δικαιωματικά πρέπει να προηγούνται, ενώ ο άλλος οδηγός αντιμετωπίζεται ως ένας άγνωστος, εύκολος στόχος (αποπροσωποποίηση)», λέει η κα Καππάτου.

Μετατοπισμένη επιθετικότητα: Το τιμόνι ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης»

Μια βαθύτερη εξέταση δείχνει ότι ο επιθετικός οδηγός είναι συχνά θυμωμένος με διάφορα, που συμβαίνουν στη ζωή του, στη σχέση του ή στη δουλειά του, έχοντας να διαχειριστεί πιθανές δυσκολίες ή αποτυχίες.

«Όταν επιτίθεται στον άγνωστο οδηγό, τον οποίο θεωρεί αδύναμο, νιώθει έστω για λίγο κυρίαρχος και αποσυμπιέζεται προσωρινά, χωρίς, όμως, να αντιμετωπίζει τα προβλήματά του», υπογραμμίζει η κα. Καππάτου, κάνοντας λόγο για μετατοπισμένη επιθετικότητα.

Σε αυτούς τους οδηγούς η λέξη αυτοκριτική δεν υπάρχει, καθώς θεωρούν ότι για όλα φταίνε οι άλλοι.

Στρατηγικές αντιμετώπισης: Από το άτομο στην Πολιτεία

Ο κ. Αρβανίτης βάζει μία, ακόμη παράμετρο. Όπως τονίζει, η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν αφορά μόνο στο άτομο, αλλά και στο ευρύτερο οδικό περιβάλλον.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σε επίπεδο Πολιτείας προτείνονται:

• Βελτίωση των υποδομών και μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης.
• Σαφής σήμανση και ενίσχυση αξιόπιστων δημόσιων μεταφορών.
• Ενημερωτικές καμπάνιες και προγράμματα εκπαίδευσης στη διαχείριση του θυμού.

 

Σε ατομικό επίπεδο, ο αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας προτείνει τη γνωστική επαναξιολόγηση.

«Να ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των άλλων με λιγότερο αρνητικό τρόπο, αποδίδοντας ένα λάθος σε κακό υπολογισμό, αντί για πρόθεση πρόκλησης.

Επίσης η διαχείριση του χρόνου, η ακρόαση μουσικής ή ενός podcast και τεχνικές χαλάρωσης, όπως οι βαθιές αναπνοές, μπορούν να αποτρέψουν την κλιμάκωση της έντασης».

Η ανάγκη για πρόληψη και το κοινωνικό μήνυμα

Η κα. Καππάτου υπογραμμίζει την ανάγκη για σωστή αστυνόμευση, αλλά κυρίως για πρόληψη, ώστε να εντοπίζονται οι παθολογικές συμπεριφορές των υποψηφίων οδηγών μέσω ψυχοτεχνικών εργαλείων, πριν αποκτήσουν δίπλωμα.

Σημειώνει ότι η επιθετικότητα στον δρόμο αποκαλύπτει συναισθηματική ανωριμότητα και χαμηλό έλεγχο παρορμήσεων, ενώ ο σεβασμός και η συνεργασία θεωρούνται «αδυναμία» για αυτούς τους οδηγούς.

«Καλύτερα να αγνοήσετε μια αρνητική συμπεριφορά και να κάνετε στην άκρη, ώστε να φύγει ο θυμωμένος οδηγός, γιατί μπορεί να γίνει επικίνδυνος», συμβουλεύει.

Καταλήγοντας, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: «Ζούμε στην εποχή που κάθε μέρα σχεδόν συζητάμε για τη βία των νέων και διαπιστώνουμε με ανησυχία ότι κανονικοποιείται. Ας σκεφτούμε τι μηνύματα τους δίνουμε».

Ο κ. Αρβανίτης λέει ότι η οδική οργή μπορεί να ιδωθεί ως μια διαδικασία, που εξελίσσεται σε στάδια, από την αρχική έκθεση σε ένα ερέθισμα, μέχρι τη συναισθηματική και συμπεριφορική αντίδραση.

«Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πολλαπλά σημεία παρέμβασης. Η έγκαιρη αναγνώριση των πρώτων ενδείξεων εκνευρισμού, η αποφυγή της συνεχούς ενασχόλησης με αρνητικές σκέψεις και η ευελιξία στην επιλογή στρατηγικών διαχείρισης του θυμού μπορούν να αποτρέψουν την κλιμάκωση.

Επίσης έχει φανεί ότι ο συνδυασμός διαφορετικών τεχνικών, όπως η απόσπαση προσοχής και η επαναξιολόγηση, είναι συχνά πιο αποτελεσματικός από τη χρήση μίας μόνο στρατηγικής», καταλήγει.

Δείτε επίσης

Θ. Κωνσταντοπούλου (Daiichi Sankyo): Το καμπανάκι για τις αποσύρσεις ογκολογικών φαρμάκων και το μη βιώσιμο μοντέλο των επιστροφών

Linda Paulin: Η γυναίκα που ίδρυσε το Make-A-Wish, γιορτάζει 30 χρόνια ελπίδας στην Ελλάδα