Στο δρόμο για την ανάδειξη – Αποφάσεις για το ΦΙΞ της Θεσσαλονίκης

Στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης, το μεγαλύτερο βιομηχανικό συγκρότημα που αναπτύχθηκε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η πρώην ζυθοποιία ΦΙΞ μπαίνει σε νέα εποχή, καθώς στο τμήμα της που θα αξιοποιηθεί για πολιτιστικές χρήσεις από το υπουργείο Πολιτισμού προγραμματίζεται η συντήρηση των δομικών υλικών του, των διακοσμητικών και αρχιτεκτονικών του στοιχείων, καθώς και του μηχανολογικού εξοπλισμού του, που βρίσκονται σε τραγική κατάσταση.

Η σχετική προμελέτη εγκρίθηκε ομόφωνα χθες από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων ενώ ήδη έχει εγκριθεί η αρχιτεκτονική προμελέτη αλλά και για την επανάχρηση και τη χωροθέτηση νέων χρήσεων.

Συγκεκριμένα η Κρατική Ορχήστρα και το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης θα στεγαστούν, όπως είναι γνωστό, σε ένα τμήμα του συγκροτήματος, ενώ εντός των χώρων των παλαιών παγοποιείων και του μηχανοστασίου θα στεγαστεί η σημαντική συλλογή έργων τέχνης της Ρώσικης Πρωτοπορίας, η περίφημη Συλλογή Κωστάκη. Παράλληλα προβλέπεται η διαμόρφωση ειδικών χώρων αποθηκών καθώς και εργαστήρια συντήρησης ενώ θα λειτουργήσουν επίσης, καφέ και εστιατόριο.

Πρόκειται για έργο, στο σύνολό του, σύνθετο και δύσκολο, καθώς το συγκρότημα βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση εγκατάλειψης, ενώ τα μη διατηρητέα κτίσματά του ενοικιάζονται ως νυχτερινά κέντρα διασκεδάσεως ή πολιτιστικοί χώροι.

Από το 2025 ωστόσο, που το ένα τμήμα του ΦΙΞ – το Συγκρότημα 2, όπως ονομάζεται – μαζί με τον διατηρητέο εξοπλισμό του ανήκει στο υπουργείο Πολιτισμού, κατόπιν αγοράς, οι διαδικασίες για την αποκατάστασή του, προκειμένου να αξιοποιηθεί όπως έχει προγραμματισθεί, εξελίσσονται ταχύτατα.

Ιστορία ενάμιση αιώνα

Τέσσερεις κύριες κατασκευαστικές φάσεις έχει το συγκρότημα ΦΙΞ – αλλά και πλήθος μικρότερες προσθήκες επέκτασης – με αποτέλεσμα να εμφανίζεται ως ένα συνονθύλευμα κτηρίων, διαφορετικών περιόδων κατασκευής, δομής, μορφής, κ.ά. με χώρους και λειτουργίες που εμπλέκονται μεταξύ τους, χωρίς να είναι δυνατός ο διαχωρισμός τους.

Η ανέγερσή του πάει πίσω στα 1882, όταν ιδρύθηκε το οινοπνευματοποιείο «Όλυμπος – Allatini Freres» των Αλλατίνι, Μισραχή και Φερνάντεζ. Δέκα χρόνια αργότερα μετατράπηκε σε ζυθοποιείο με την επωνυμία Fernadez – Misrachi &Cie» ενώ μερικά χρόνια αργότερα ακόμη, το 1911, καθώς η οικογένεια Αλλατίνι αποχώρησε από την επιχείρηση, μετονομάστηκε σε «Όλυμπος Ζυθοποιία Α.Ε.». Γρήγορα στη συνέχεια, το 1920 η επιχείρηση συνενώθηκε με την άλλη ζυθοποιία της Θεσσαλονίκης, την «Νάουσα» οπότε και προέκυψε η «Ηνωμένη Ζυθοποιία Όλυμπος – Νάουσα Α.Ε.».

Η μεγάλη αλλαγή όμως, και σταθεροποίηση της επιχείρησης ήρθε το 1927, όταν η πλειοψηφία των μετοχών της αποκτήθηκε από την αθηναϊκή εταιρεία «Κάρολος Φιξ Α.Ε.», η οποία στη συνέχεια επεκτάθηκε περαιτέρω, με την ένταξη της θυγατρικής της «ΧΥΜΟΦΙΞ», το 1959. Αυτά έως το 1983 όταν η ΦΙΞ κήρυξε πτώχευση και το εργοστάσιο εγκαταλείφθηκε.

Τελευταίος ιδιοκτήτης του, η FILMA ESTATE Μ.A.E . είναι θυγατρική του ομίλου Dimand που έχει αναλάβει την αξιοποίηση του ακινήτου – πλην του τμήματος που ανήκει πλέον στο υπουργείο Πολιτισμού – με την ανάπτυξη ξενοδοχειακών και εμπορικών δραστηριοτήτων, όπως και κατοικιών.

Μέρος του συγκροτήματος εξάλλου – συγκεκριμένα κτήρια όπως και ορισμένος μηχανολογικός εξοπλισμός- έχουν κηρυχθεί διατηρητέα από το υπουργείο Πολιτισμού με τελική απόφαση του 2003.

Απαραίτητες επεμβάσεις

Στο σύνολό του το εργοστάσιο αποτελείται από πολυάριθμα επιμέρους κτήρια, που κατασκευάστηκαν γύρω από τον πυρήνα του Οινοπνευματοποιείου Μισραχή, Αλλατίνι και Φερνάντεζ. Τα πρώτα από αυτά θεωρούνται ως πρώιμο δείγμα του αρχιτεκτονικού ρεύματος «brick expressionism» που αναπτύχθηκε στο Μεσοπόλεμο, κυρίως στη Γερμανία και την Ολλανδία, και όπως λέει η ονομασία του χρησιμοποιούσε ως κύριο οικοδομικό υλικό το τούβλο.

Ειδικά το Συγκρότημα 2 που προορίζεται για τις πολιτιστικές χρήσεις αποτελείται από επιμέρους όγκους, που αναπτύσσονται γύρω από ψηλές κατασκευές σε μορφή πύργων. Ιδιαίτερα σύνθετη και δαιδαλώδης είναι εξάλλου, η εσωτερική διαρρύθμιση, προσαρμοσμένη όπως ήταν στις απαιτήσεις των σταδίων της παραγωγής, με την παρουσία επίσης, των αποθηκευτικών δεξαμενών και του μηχανολογικού εξοπλισμού.

Επιχρίσματα, λίθινα, ξύλινα και μεταλλικά στοιχεία, δάπεδα, υαλοπίνακες, θυρόφυλλα και κουφώματα, κεραμικά πλακίδια, ο γύψινος διάκοσμος, τα κλιμακοστάσια, το «Ζυθοβραστήριο» και ο «φούρνος φρίξης» του κριθαριού, όλα βρίσκονται σε άσχημη κατάσταση διατήρησης και απαιτούν τις επεμβάσεις που προβλέπονται από τη μελέτη.

Το ίδιο και ο τεράστιος μηχανολογικός εξοπλισμός καθώς σ΄αυτό το συγκρότημα γινόταν όλη η διαδικασία παραγωγής της βύνης. Κατασκευασμένα κυρίως από χάλυβα, αυτά τα μηχανήματα, εκτός από τη φθορά του χρόνου έχουν υποστεί όμως, και λεηλασία ως προς τα εξαρτήματά τους. Αλλά εν τέλει, πρόκειται για ένα σύνολο ιδιαίτερης ιστορικής και τεχνολογικής αξίας, σημαντικό μέρος του οποίου θα διατηρηθεί και θα αναδειχθεί εκθεσιακά, συνδυάζοντας τη σύγχρονη χρήση με την υπενθύμιση την παρουσίαση στoιχείων της βιομηχανική αρχαιολογίας.

Διαβάστε επίσης:

Νικόπολη: Η μεγαλύτερη αρχαία πόλη της Ελλάδας μνημείο διεθνούς εμβέλειας

Ένας Βαν Γκογκ για 180 εκατομμύρια δολάρια και μια συλλογή για 450 – Μια δημοπρασία που ζαλίζει

Από την Αλάσκα ως το Μεξικό ένα ζωγραφικό ταξίδι αυτογνωσίας