Η ανασκαφή της τέχνης: Μια έκθεση για την επανερμηνεία του παρελθόντος σήμερα

Τι σημαίνει να «ξεθάβεις» το παρελθόν σήμερα; Και πώς επανερμηνεύονται τα ίχνη της αρχαιότητας μέσα από σύγχρονες αναζητήσεις γύρω από την ταυτότητα, την κληρονομιά και την ιστορική αφήγηση; Με αφετηρία την αρχαιολογική κληρονομιά της Σάμου, μια σύγχρονη έκθεση έρχεται να απαντήσει σε ερωτήματα, που ανακύπτουν στην τέχνη σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, με το αρχαίο παρελθόν καθημερινά παρόν, αλλά και καταλυτικό για τη ζωή των ανθρώπων. Και αντί να αντιμετωπίζει την Κλασική Αρχαιολογία ως παγιωμένο κανόνα κάλλους και αρμονίας, την βλέπει ως πεδίο δυναμικών ερμηνειών, διαμορφωμένο από την απουσία, τη φαντασία, την ανασύνθεση και τις πολιτικές της μνήμης.

«Θραύσματα και μέλλοντα» (Fragments and Futures) είναι ο τίτλος αυτής της έκθεσης, που συγκεντρώνει στο Art Space Pythagorion της Σάμου από τις 3 Ιουλίου σύγχρονους καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, οι οποίοι διερευνούν τα εικαστικά ιδιώματα, τα υλικά και πολιτισμικά ίχνη, καθώς και τα μυθολογικά αφηγήματα της Κλασικής Αρχαιολογίας. Μέσα από ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, κινούμενη εικόνα και ψηφιακά μέσα αναστοχάζονται τους τρόπους με τους οποίους οι αρχαίες μορφές και τα αρχαιολογικά ευρήματα εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη σύγχρονη πολιτισμική φαντασία και προτείνουν τις δικές τους προσεγγίσεις. Η έκθεση οργανώνεται από το Ίδρυμα Schwarz σηματοδοτώντας και τη δέκατη επέτειο ανάληψης της επιμέλειας του Προγράμματος Εικαστικών από την ιστορικό τέχνης Κατερίνα Γρέγου σε συνεργασία με την Ιόλη Τζανετάκη.

Η γοητεία των θραυσμάτων

Η έκθεση προσεγγίζει την Αρχαιολογία όχι μόνο ως μελέτη του παρελθόντος αλλά και ως ενεργή δύναμη διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης. Στην Ελλάδα, άλλωστε, η αρχαιότητα δεν περιορίζεται στα μουσεία ούτε βιώνεται ως μακρινή εποχή αλλά συνυπάρχει με την καθημερινότητα, καθώς τα ερείπια και οι σύγχρονες υποδομές μοιράζονται τον ίδιο χώρο. Οι καλλιτέχνες καλούνται έτσι, όπως σημειώνουν οι επιμελήτριες της έκθεσης να αντιμετωπίσουν μια ζωντανή κληρονομιά, με άμεση πολιτική και πολιτισμική βαρύτητα, όπως συμβαίνει με την περίπτωση της Σάμου, ισχυρής πόλης-κράτους της αρχαιότητας μέσα από το ιστορικό παρελθόν της οποίας αναδύονται ευρύτερα ερωτήματα για την πολιτική διάσταση της Αρχαιολογίας, τη σχέση υλικών καταλοίπων και ιστορικής αλήθειας, καθώς και τον ρόλο της στη συγκρότηση εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας.

Η γοητεία που ασκεί το θραύσμα και η ατέλεια, εξάλλου, ενεργοποιεί τη φαντασία και παράγει νέες αναγνώσεις ενώ τα ερείπια δεν αντιμετωπίζονται ως σύμβολα απώλειας αλλά ως τεκμήρια αντοχής, με την αρχαιότητα να αναδύεται ως ένας διαρκής διάλογος ανάμεσα σε ό,τι χάθηκε και σε ό,τι επιλέγουμε να ανακατασκευάσουμε σήμερα.

Όσον αφορά τους αρχαίους μύθους και μορφές, όπως η Αφροδίτη, ο Απόλλωνας, η Μέδουσα είναι αρχαία αρχέτυπα, που μετατρέπονται από στατικά σύμβολα σε ζωντανές, κριτικές παρουσίες που θέτουν ερωτήματα για το πώς μπορούν να ξαναγραφούν οι μύθοι ώστε να αντανακλούν τις συνθήκες του παρόντος και τι σημαίνει να ζούμε σήμερα ανάμεσα στα θραύσματα του παρελθόντος.

Το μέλλον του αρχαίου κόσμου

Η έκθεση εξετάζει επίσης τον ιστορικό ρόλο της Αρχαιολογίας στη διαμόρφωση της νεότερης ελληνικής ταυτότητας, δεδομένου ότι από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι ανασκαφές συνδέθηκαν στενά με τις διαδικασίες συγκρότησης του ελληνικού κράτους και με την προσπάθεια τεκμηρίωσης της συνέχειας ανάμεσα στη σύγχρονη Ελλάδα και το κλασικό παρελθόν. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο ρόλος των δυτικοευρωπαϊκών θεσμών, οι οποίοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση των κυρίαρχων αφηγήσεων γύρω από την ελληνική αρχαιότητα ενώ τέλος, η έκθεση στρέφει το βλέμμα στο ίδιο το μουσείο ως τόπο παραγωγής νοήματος. Εδώ, μέσα από παρεμβάσεις που αμφισβητούν τις πρακτικές ταξινόμησης, παρουσίασης και ερμηνείας των αρχαιολογικών ευρημάτων, οι καλλιτέχνες αποκαλύπτουν τις ιδεολογικές και πολιτικές διαστάσεις της μουσειακής αυθεντίας. Εναλλακτικά αρχεία, υποθετικές συλλογές και επιτελεστικές προσεγγίσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο παραγνωρισμένες ή περιθωριοποιημένες φωνές.

«Το Fragments and Futures αποτελεί τελικά έναν στοχασμό πάνω στη διαδικασία κατασκευής, μετάφρασης και επανεπινόησης της ιστορίας», αναφέρουν η Κατερίνα Γρέγου και η Ιόλη Τζανετάκη. «Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονοι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν το παρελθόν για να σχολιάσουν το παρόν αποκαλύπτοντας τις ασυνέχειες, τις σιωπές και τις προκαταλήψεις που διαπερνούν κάθε ιστορική αφήγηση. Ανοίγοντας έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και την Κλασική Αρχαιολογία, η έκθεση μας καλεί όχι μόνο να επανεξετάσουμε όσα μας κληροδότησε ο αρχαίος κόσμος, αλλά και να φανταστούμε εκ νέου το μέλλον του».

Στην έκθεση συμμετέχουν οι καλλιτέχνες Rosella Biscotti, Navine G. Dossos, Αλέξης Φιδετζής, Γιάννης Χατζηασλάνης, Hadjithomas & Joreige, Ναταλία Μαντά, Chris Marker and Alain Resnais, Πέτρος Μώρης, Πάνος Προφήτης, Θεοπίστη Στυλιανού-Lambert και Αλεξία Αχιλλέως, Lucia Tallová, Maarten Vanden Eynde.

Πληροφορίες

Art Space Pythagorion, Λιμάνι Πυθαγορείου, Σάμος

Έναρξη: Παρασκευή 3 Ιουλίου – Εγκαίνια: Σάββατο 1 Αυγούστου

Διάρκεια: 3 Ιουλίου – 2 Οκτωβρίου

Διαβάστε επίσης:

Επέτειος με επιτυχίες: Το Μουσείο Ακρόπολης στα 17 του χρόνια

Ένας νεαρός ποταμός, πηγή πλούτου αρχαίας ελληνικής πόλης στη Μικρά Ασία

Ο Πάνος Λασκαρίδης σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη: Τι λέει για Μητσοτάκη, για το έλλειμμα ηγεσίας, το θερμό επεισόδιο με την Τουρκία και για τη ναυτιλία