Γιατί εξόριζαν τους πολιτικούς στην αρχαία Αθήνα; Έκθεση για το θεσμό του οστρακισμού

Ο Αριστείδης, ο Θεμιστοκλής, ο Κίμων, ο Θουκυδίδης. Τι κοινό είχαν, μεταξύ άλλων, αυτοί οι επιφανείς άνδρες της αρχαίας Αθήνας; Το εξορισμό ή οστρακισμό τους καλύτερα, από την πόλη τους σε μια εποχή, όπου η αθηναϊκή δημοκρατία είχε επινοήσει και αυτό το ακραίο μέτρο, προκειμένου να προστατευθεί από μία πιθανή τυραννίδα.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο νόμος είχε καθιερωθεί από τον Κλεισθένη το 508/7 π.Χ. ως πολιτική διαδικασία και θύματά του ήταν μερικά από τα σημαντικότερα πρόσωπα της αρχαίας ιστορίας χωρίς να λείψει και η κατάχρηση του μέσου με στόχο την εξόντωση αντιπάλων. Σε κάθε περίπτωση όμως, ο οστρακισμός ήταν απόλυτο παράδειγμα έκφρασης της δύναμης του λαού και σε αυτόν τον θεσμό είναι αφιερωμένη η έκθεση του Επιγραφικού Μουσείου από τον προσεχή Σεπτέμβριο με αυτόν ακριβώς τον τίτλο, «Οστρακισμός».

Πρόκειται για μία συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών περιλαμβάνοντας ενεπίγραφα όστρακα οστρακισμού, ταυτόχρονα όμως, και έργα σύγχρονης τέχνης που πραγματεύονται το ίδιο θέμα μεταφερμένο στην εποχή μας.

Με 43 ενεπίγραφα όστρακα, δάνειο από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, προερχόμενα από τον 5ο αιώνα π.Χ. όταν εφαρμόστηκε η διαδικασία θα αναδειχθεί αυτός ο θεσμός του οστρακισμού στην έκθεση αλλά και με εποπτικό υλικό, όσο και με κατάλογο που θα την συνοδεύσει.

Ενώ παράλληλα, το σύγχρονο εικαστικό μέρος φέρνει το θέμα στη σημερινή εποχή επιχειρώντας μια κοινωνική προσέγγιση μέσα από τους διάφορους μηχανισμούς αποκλεισμού και εξορίας ή γενικότερα μιας υποχρεωτικής απομάκρυνσης. Τα αρχαία δηλαδή, αφορούν σε μία μια πολιτική διαδικασία που είχε επιπτώσεις σε ορισμένους επιφανείς πολίτες ενώ τα σύγχρονα έργα αναφέρονται κυρίως, σε κοινωνικά φαινόμενα αποκλεισμού.

Όστρακα και σύγχρονη τέχνη

Εκτός από τους προαναφερόμενους και άλλα σημαντικά πρόσωπα της αρχαίας Αθήνας αναφέρονται στα όστρακα που πρόκειται να παρουσιαστούν στην έκθεση:

Είναι ο Ξάνθιππος Αρίφρονος, πολιτικός και στρατιωτικός, πατέρας του Περικλή και νικητής στη μάχη της Μυκάλης, παρ΄ότι πριν λίγα χρόνια είχε εξοστρακισθεί από την Αθήνα. Ο Θουκυδίδης Μελησίου, βασικός πολιτικός αντίπαλος του Περικλή. Ο Αλκιβιάδης Κλεινίου, πολιτικός και στρατηγός, μια θυελλώδης προσωπικότητα της αρχαίας Αθήνας.

Ο Μεγακλής Ιπποκράτους, ανιψιός του Κλεισθένους, που εξορίσθηκε κατά τον Λυσία δύο φορές! Ο Ιπποκράτης Αλκμεωνίδου από το δήμο της Αλωπεκής. Ο Καλλίας Κρατίου κατηγορούμενος για μηδισμό. Ο Μένων Γαργήττιος από τον δήμο Γαργηττού. Ο στρατηγός Νικίας Νικηράτου και ο πολιτικός Υπέρβολος, ο τελευταίος που εξορίσθηκε από την Αθήνα, καθώς θεωρήθηκε πλέον, ότι ο θεσμός είχε χάσει το κύρος του.

Να σημειωθεί άλλωστε, ότι έχει βρεθεί μεγάλος αριθμός οστράκων, περί τα 10.500, από τα οποία η συντριπτική τους πλειοψηφία -τα 9.000- στον Κεραμεικό ενώ τα υπόλοιπα στην Αρχαία Αγορά και την Ακρόπολη.

Ιδιαίτερη περίπτωση υπήρξε η ανεύρεση 190 οστράκων σε ένα πηγάδι κοντά στην Ακρόπολη των Αθηνών, με το όνομα του Θεμιστοκλή χαραγμένο με πανομοιότυπο τρόπο αποδεικνύοντας την προσπάθεια χειραγώγησης της ψηφοφορίας. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο οστρακισμός ίσχυε για δέκα χρόνια αλλά σε κάποιες περιπτώσεις είχε δοθεί χάρη στο ενδιάμεσο, όταν συνέτρεχαν σοβαροί λόγοι για την πόλη.

Στον αριθμό των 38 ανέρχονται εξάλλου, τα εικαστικά έργα, δημιουργών που έχουν ασχοληθεί με το θέμα της εξορίας, της απομάκρυνσης και του αποκλεισμού από το κοινωνικό σύνολο σήμερα. Με τίτλο «OSTRAKΟ» η έκθεση, που επιμελείται η εικαστικός Μάιρα Στέφου περιλαμβάνει ζωγραφική σε καμβά, σχέδια (με μολύβι ή με μελάνι σε χαρτί), βίντεο, τρισδιάστατες κατασκευές και εγκαταστάσεις.

Η έκθεση θα διαρκέσει από τις 24 Σεπτεμβρίου ως τις 24 Δεκεμβρίου.

Διαβάστε επίσης:

Πολύτιμα δώρα για έναν Ρομανόφ στο βυθό της θάλασσας – Το ναυάγιο της πολυτέλειας

Η έκθεση ζωγραφικής «Βλάσης Φρυσίρας- Διπλό Πορτρέτο: Ο συλλέκτης, ο ζωγράφος» στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος»

Η ελίτ του Βυζαντίου σ΄ένα πλοίο που ναυάγησε – Χρυσός θησαυρός στο βυθό της Αδριατικής