Διάδοχοι Μεγάλου Αλεξάνδρου: Στην Άνδρο έφτιαχναν τα όπλα τους;

Πού έφτιαχναν τα όπλα τους οι αρχαίοι; Και ειδικότερα πώς και πού γινόταν αυτή η παραγωγή στα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου;  Την εποχή δηλαδή, που  ο ελληνικός κόσμος βρισκόταν σε αναβρασμό με τους Μακεδόνες στρατηγούς να μάχονται ο ένας εναντίον του άλλου μοιράζοντας την αυτοκρατορία. Απάντηση δίνουν οι ανασκαφές στην Παλαιόπολη της Άνδρου, την πρωτεύουσα του νησιού στην Κλασική εποχή, όπου μια ομάδα αρχαιολόγων και γεωλόγων  βρήκε όλα εκείνα τα στοιχεία, που δείχνουν την τοπική κατασκευή όπλων και εργαλείων κατά τη διάρκεια αυτών των πολέμων.

Πρόκειται για υπολείμματα από την παραγωγή σιδήρου κατά τον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ., όταν το νησί βρισκόταν υπό την μακεδονική κυριαρχία.  Τις μεταλλουργικές σκωρίες για την ακρίβεια, που οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο φως σε μεγάλες ποσότητες εδώ και δεκαετίες ενώ οι ανασκαφές στην αγορά της Παλαιόπολης από το 1987 υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Λυδίας  Παλαιοκρασσά-Κόπιτσα έχουν αποκαλύψει μεταλλουργικούς κλιβάνους μαζί  με λάκκους τήξης.

  Θραύσματα πήλινων καλουπιών, πολλά κομμάτια σκωρίας, σωματίδια σιδήρου και χαλκού, μικρά θραύσματα μολύβδου και υπολείμματα ξυλάνθρακα έχουν βρεθεί επισης  σ΄ αυτούς τους χώρους, όπως επίσης ένα γύψινο μοντέλο μικρής ληκύθου, το οποίο χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή καλουπιών, μαζί με ορισμένα οστέινα ή μεταλλικά εργαλεία. Προφανής δηλαδή, η έντονη μεταλλουργική δραστηριότητα, η οποία πάντως, θα είχε σταματήσει γύρω στον 2ο αιώνα π.Χ., όταν ο χώρος της αγοράς αναδιοργανώθηκε. Είναι ενδιαφέρον όμως, που ακόμη και σήμερα ένα ύψωμα στα ανατολικά της πόλης ονομάζει Σκουριά, λόγω των τεράστιων σωρών, που έχουν συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια αιώνων.

Η σιδηρουργία

 Μία ομάδα γεωλόγων εξάλλου, με επικεφαλής τον δρα Μιχαήλ Σταματάκη ανέλυσε 22 δείγματα σκωρίας  από τις ανασκαφές στην αγορά της Παλαιόπολης, καθώς και πέντε δείγματα σιδηρομεταλλεύματος που εξορύχθηκαν από τα κοντινά ορυχεία του Αγίου Πέτρου. Και τα αποτελέσματα έδειξαν, ότι το κυρίαρχο ορυκτό σε όλα τα δείγματα είναι ο βουστίτης (οξείδιο του σιδήρου), συνοδευόμενος από φαγιαλίτη (πυριτικό σιδήρου), βουσταμίτη (πυριτικό μαγγανίου, ασβεστίου και σιδήρου), καθώς και άλλα παρόμοια ορυκτά.  Ενώσεις δηλαδή, που είναι χαρακτηριστικές της παραγωγής σιδήρου χρησιμοποιώντας τη διαδικασία που είναι γνωστή ως σιδηρουργία, μια αρχαία τεχνική που συνίσταται στη θέρμανση του μεταλλεύματος με ξυλάνθρακα για τη μείωση του οξειδίου του σιδήρου και την απόκτηση μιας σπογγώδους μάζας μετάλλου.

  Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης δείχνουν έτσι, ότι οι σκωρίες του 4ου-3ου αιώνα π.Χ. που ανασκάφηκαν στην Παλαιόπολη είναι προϊόν τοπικής παραγωγής σιδηρουργίας όπως αναφέρουν οι ερευνητές στη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό LBV Magazine.

 Τα ορυκτά

  Ένα σιδηρομετάλλευμα, πλούσιο σε μαγγάνιο και βάριο αποκάλυψε επίσης, η ανάλυση των ευρημάτων  ενώ μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της μελέτης ήταν  ο προσδιορισμός του ακριβούς τύπου της μεταλλουργικής διαδικασίας, που φαίνεται ότι γινόταν δια της σιδηρουργίας και όχι με χύτευση. Το γεγονός, όπως σημειώνεται, ότι οι σκωρίες εμφανίζονται στην αγορά, στην καρδιά της πόλης ενισχύει αυτήν την ιδέα. Γιατί οι σκωρίες σιδηρουργίας συνήθως βρίσκονται σε αστικά περιβάλλοντα, όπου οι σιδηρουργοί κατασκεύαζαν και επισκεύαζαν εργαλεία και όπλα. (Εν αντιθέσει με τις σκωρίες τήξης, που συνήθως βρίσκονται κοντά σε ορυχεία.)   «Το αστικό πλαίσιο εμφάνισης της σκωρίας μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι αυτές σχηματίστηκαν κατά την κατασκευή και την επισκευή των αντικειμένων και όχι κατά την πρωτογενή σφυρηλάτηση ακατέργαστων μαζών σιδήρου», όπως αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης.

 Έκπληξη ήταν εξάλλου, ο εντοπισμός εξαιρετικά υψηλών επιπέδων θαλλίου -σπάνιου και τοξικού μεταλλικού στοιχείου-  που αποκαλύπτει,  ότι τα σιδηρομεταλλεύματα της Άνδρου είχαν σχηματισθεί σε βαθύ θαλάσσιο περιβάλλον. Ενώ υψηλή σχετικά είναι και η  περιεκτικότητα σε φώσφορο στις σκωρίες, ο οποίος αν και τοξικός  ήταν ανεκτός και μάλιστα ωφέλιμος στην αρχαιότητα, επειδή διευκόλυνε την κατεργασία μετάλλων.

Πύργοι προστασίας

  Αξιοσημείωτη τέλος, είναι η ύπαρξη αρκετών πύργων της Ελληνιστικής εποχής κοντά στα ορυχεία του Αγίου Πέτρου, που μπορεί να λειτουργούσαν για επιτήρηση και προστασία της μεταλλευτικής δραστηριότητας. Παρόμοιοι πύργοι άλλωστε, εμφανίζονται σε άλλα νησιά, όπως η Νάξος, η Κύθνος, η Σέριφος και η Σίφνος και  πάντα κοντά σε περιοχές εξόρυξης σιδήρου ή σμύριδας εξυπηρετώντας λειτουργίες προστασίας.

   Η ακμάζουσα βιομηχανία σιδηρουργίας στην Παλαιόπολη χρησιμοποιώντας μετάλλευμα που εξορυσσόταν από τα ορυχεία του νησιού θεωρείται, κατόπιν αυτών, δεδομένη. Ενώ η παρουσία αμυντικών πύργων κοντά στα ορυχεία υποδηλώνει τη στρατηγική σημασία αυτών των πόρων, παρ΄ ότι είναι νωρίς για να συνδεθεί αυτή τη δραστηριότητα με συγκεκριμένα πολεμικά επεισόδια. Η αρχαία πόλη της Παλαιόπολης, τα ερείπια της οποίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητα εξακολουθεί να κρύβει πολλά μυστικά για το πώς οι Έλληνες της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετέτρεψαν τα πετρώματα σε εργαλεία και όπλα.

Διαβάστε επίσης:

Μπιενάλε Αθήνας 2027 – Η πόλη δίνει τον τόνο στη μεγάλη διοργάνωση

Μπιενάλε σε περιδίνηση – Ακτιβισμός και πολιτική διχάζουν καλλιτέχνες και διοργανωτές στη Βενετία

MANOLIS καρδιά σε τέσσερις χορδές