Παπασταύρου: Ελλάδα και Κύπρος στρατηγικός κόμβος στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης

Τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου ανέδειξε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στο Global Energy Forum του Atlantic Council στην Ουάσιγκτον.

Ο κ. Παπασταύρου συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενεργειακό ρεαλισμό, τεχνολογική ουδετερότητα, ενίσχυση των υποδομών και διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών ενέργειας.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκαν ο Κάθετος Διάδρομος, το σχήμα 3+1 μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ, το East Med Gas Forum, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι υδρογονάνθρακες, η ελληνική προεδρία της ΕΕ το 2027, αλλά και οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.

«Το μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο», ανέφερε ο υπουργός, αναφερόμενος στις προκλήσεις που προκάλεσαν για την ενεργειακή ασφάλεια τόσο η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία όσο και οι απειλές που συνδέονται με τα Στενά του Ορμούζ.

Όπως τόνισε, οι κρίσεις αυτές ανέδειξαν τον «συστημικό κίνδυνο της εργαλειοποίησης της ενέργειας», είτε αυτός προέρχεται από τη Ρωσία είτε από το Ιράν είτε από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Πρόσθεσε ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη απέναντι σε αυτό το φαινόμενο, καθώς η εργαλειοποίηση της ενέργειας επηρεάζει τόσο την παγκόσμια όσο και την περιφερειακή ασφάλεια.

Ο υπουργός αναφέρθηκε εκτενώς στην έννοια του ενεργειακού ρεαλισμού, την οποία, όπως είπε, έχει αναδείξει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τόσο με άρθρο του στους Financial Times όσο και με παρεμβάσεις του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σημείωσε ότι η Ευρώπη έθεσε έναν «ευγενή στόχο» για την καθαρή ενέργεια, ωστόσο σε έναν βαθμό τον μετέτρεψε σε ζήτημα ηθικής. Όπως εξήγησε, η συζήτηση γύρω από τους υδρογονάνθρακες αντιμετωπιζόταν συχνά αρνητικά, ενώ άλλες τεχνολογίες, όπως το μπλε υδρογόνο, παρουσιάζονταν με πολύ πιο θετικό πρόσημο.

«Πρέπει να είμαστε τεχνολογικά ουδέτεροι», υπογράμμισε, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται ενέργεια και ότι «η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια». Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι η Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει όλους τους εγχώριους πόρους που διαθέτει, προκειμένου να ενισχύσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία.

Ο κ. Παπασταύρου στάθηκε επίσης στη συζήτηση που διεξήχθη στην Ευρώπη για την επιβολή φόρου άνθρακα στην παγκόσμια ναυτιλία. Όπως είπε, η ναυτιλία ευθύνεται για λιγότερο από το 3% των παγκόσμιων εκπομπών, ενώ μεταφέρει πάνω από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου. «Αυτό δεν είναι καλή αφετηρία», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τον υπουργό, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική αναγνωρίζει πλέον ότι οι στόχοι για την καθαρή ενέργεια δεν έλαβαν επαρκώς υπόψη την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την κοινωνική συνοχή. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν πρόκειται για αλλαγή κατεύθυνσης, αλλά για «αναπροσαρμογή της ταχύτητας».

Παράλληλα, επισήμανε ότι, σε σύγκριση με την κρίση του 2022, όταν χρειάστηκαν περίπου 12 έως 14 μήνες για να αντιληφθεί η ΕΕ την ανάγκη κοινής δράσης, σήμερα οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις είναι ταχύτερες. Όπως είπε, ο ενεργειακός ρεαλισμός που ξεκίνησε από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη έχει πλέον εξελιχθεί σε «προσέγγιση κοινής λογικής» για την πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη νέα ενεργειακή γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου, κάνοντας λόγο για μια «νέα γεωμετρία της ενέργειας». Όπως είπε, η Ελλάδα και η Κύπρος καθίστανται «το επίκεντρο, ο στρατηγικός κόμβος αυτής της νέας γεωμετρίας».

Περιγράφοντας τη νέα αυτή αρχιτεκτονική, αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο, μέσω του οποίου αμερικανικό LNG εισέρχεται στην Ελλάδα και στη συνέχεια, αξιοποιώντας τις διαθέσιμες υποδομές, κατευθύνεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Όπως σημείωσε, μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες το φυσικό αέριο κινούνταν από την Ανατολή προς τη Δύση, δημιουργείται πλέον ένας κάθετος άξονας που συνδέει την Ελλάδα με την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης και της Ουκρανίας.

Στην ίδια λογική, ο κ. Παπασταύρου αναφέρθηκε στο στρατηγικό τρίγωνο Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, το οποίο, με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, αποκτά τετραμερή διάσταση. Μίλησε επίσης για τον «κύκλο συνεργασίας» του East Med Gas Forum, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να υποτιμάται η σημασία του συγκεκριμένου πλαισίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στο γεγονός ότι, την προηγούμενη ημέρα, κάθισαν στο ίδιο τραπέζι εκπρόσωποι από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη. «Έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, η ενέργεια γίνεται γέφυρα για την περιοχή», είπε, παρουσιάζοντας την ενέργεια όχι μόνο ως πεδίο ανταγωνισμού, αλλά και ως εργαλείο περιφερειακής συνεργασίας.

Ο υπουργός ενέταξε στη νέα αυτή γεωμετρία και τη «διαγώνια γραμμή» του διαδρόμου IMEC, καθώς και τα μεγάλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, καθώς και στο έργο GREGY, τη διασύνδεση Αιγύπτου και Ελλάδας. Όπως είπε, μέσα από αυτά τα έργα η περιοχή αναδεικνύεται σε επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.

Παράλληλα, σημείωσε ότι όλο και περισσότερες χώρες της περιοχής αντιλαμβάνονται πως έχουν περισσότερα να κερδίσουν μέσω της συνεργασίας παρά ενεργώντας μεμονωμένα. Αναφέρθηκε, μάλιστα, στη συμμετοχή των υπουργών Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας σε πρόσφατη συνάντηση στην Αθήνα, όπου εξέφρασαν ενδιαφέρον για έναν διευρυμένο Κάθετο Διάδρομο. Κατά τον κ. Παπασταύρου, οι νέες αυτές διαδρομές εξελίσσονται σε «αρτηρίες εμπορίου και ευημερίας» για την περιοχή.

Απαντώντας σε ερώτηση για τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα της υπουργικής συνάντησης του σχήματος 3+1 στο Χιούστον, ο κ. Παπασταύρου ανέφερε ότι στόχος είναι η πρωτοβουλία να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Όπως είπε, μέχρι σήμερα το 3+1 αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική διακυβερνητική πρωτοβουλία με επίκεντρο την ενέργεια, ωστόσο πλέον υπάρχει η προσδοκία να δημιουργηθεί κάτι πιο μόνιμο.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρθηκε στην προοπτική συνεργασίας με το East Med Energy Center του Baker Institute στο Rice University, ώστε οι τέσσερις χώρες να αποκτήσουν ένα μόνιμο κέντρο γεωπολιτικής συνεργασίας. Όπως είπε, το Baker Institute αποτελεί κορυφαίο θεσμό στη γεωπολιτική της ενέργειας και η συνεργασία αυτή έχει ευρύτερη σημασία για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο υπουργός υπογράμμισε ότι τόσο το σχήμα 3+1 όσο και το East Med Gas Forum δεν αποτελούν πρωτοβουλίες αποκλεισμού. Αντιθέτως, όπως είπε, «αυτό που αποκλείουν είναι η εργαλειοποίηση της ενέργειας». Αυτό που περιλαμβάνουν, πρόσθεσε, είναι ένα πλαίσιο συνεργασίας που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στη λογική του αμοιβαίου οφέλους, στον σεβασμό κοινών κανόνων και ορθών επιχειρηματικών πρακτικών, χωρίς μονομερείς ενέργειες και απειλές βίας. Κατά τον ίδιο, αυτή η κουλτούρα συνεργασίας μπορεί να φέρει την Ανατολική Μεσόγειο στο προσκήνιο της παγκόσμιας ενεργειακής σκηνής.

Σε ερώτηση για την ελληνική προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ο κ. Παπασταύρου απέφυγε να αναφερθεί σε συγκεκριμένα έργα, σημειώνοντας ότι προηγούνται οι προεδρίες της Ιρλανδίας και της Λιθουανίας. Περιέγραψε, ωστόσο, τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες, όπως είπε, θα είναι ο ενεργειακός ρεαλισμός και ο πραγματισμός.

Ο υπουργός επισήμανε ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει πραγματική εσωτερική αγορά ενέργειας, αλλά 27 κατακερματισμένες αγορές. Ως εκ τούτου, τόνισε ότι βασικός στόχος θα είναι να συνεχιστεί η δουλειά που κάνει η Κύπρος στο ζήτημα των δικτύων και να ενισχυθούν οι ενεργειακές υποδομές. Υπογράμμισε επίσης ότι οι χώρες που διαθέτουν ενεργειακό πλεόνασμα πρέπει να είναι πρόθυμες να το μοιραστούν, ώστε να δημιουργηθεί μια πραγματικά ευρωπαϊκή αγορά.

Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης απέναντι στους υδρογονάνθρακες. Αναφέρθηκε στο κοίτασμα «Αφροδίτη» της Κύπρου και στο «Neptune» της Ρουμανίας. Για την Ελλάδα, σημείωσε ότι, έπειτα από περισσότερο από μισό αιώνα, διαμορφώνεται προοπτική ερευνητικής γεώτρησης από την ExxonMobil στο Ιόνιο και σεισμικών ερευνών από τη Chevron νότια της Κρήτης.

Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, το οποίο δεν θα αποκλείει καμία τεχνολογία και θα παραμένει τεχνολογικά ουδέτερο. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στην πυρηνική ενέργεια, σημειώνοντας ότι υπάρχουν χώρες ιδιαίτερα προηγμένες στον συγκεκριμένο τομέα, ενώ η Ευρώπη πρέπει να παρακολουθήσει την πρόοδο που καταγράφουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, μεταξύ άλλων και στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες, τα λεγόμενα SMRs.

Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως είπε, η Ευρώπη παρακολουθεί τη σχετική συζήτηση που αναπτύσσεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, παραπέμποντας στην άποψη του Αμερικανού υπουργού Εσωτερικών, Νταγκ Μπέργκαμ, ότι η κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει με την κούρσα εξοπλισμών της δεκαετίας του 1980 και ότι όποια πλευρά επικρατήσει θα καθορίσει και θα ελέγξει τις εξελίξεις. Ο κ. Παπασταύρου προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθεί στη θέση των χωρών που δεν συμμετείχαν στη βιομηχανική επανάσταση. «Για την τεχνητή νοημοσύνη χρειαζόμαστε πολλή ενέργεια», είπε χαρακτηριστικά.

Κλείνοντας, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνόψισε τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών σε τρία σημεία, λέγοντας ότι απαιτούνται «περισσότερη ενέργεια, περισσότερες διασυνδέσεις και στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ». Όπως είπε, η ενέργεια αποτελεί γέφυρα για τη διατλαντική συνεργασία, κάτι που αποτυπώνεται τόσο στη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο όσο και στις προκλήσεις που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.

Διαβάστε επίσης 

Σταύρος Παπασταύρου: Με θεσμούς, σεβασμό στους κανόνες και συμμαχίες αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις

Η κρίσιμη συνάντηση Metlen με Bofa και επενδυτές: Τι συζητήθηκε – Όλο το παρασκήνιο

East Med gas Forum: Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου