Economist: Η πληγωμένη οικονομία του Ιράν θα χρειαστεί χρόνια για να ανακάμψει από τον πόλεμο

Η συμφωνία άργησε  υπερβολικά πολύ να έρθει για τους απλούς πολίτες του Ιράν, σύμφωνα με ανάλυση του Economist. Οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις υποδομές και τη βιομηχανία της χώρας, ενώ ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών από το αμερικανικό ναυτικό έπληξε καίρια την οικονομική δραστηριότητα.

Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που υπεγράφη από τον Ντόναλντ Τραμπ στις Βερσαλλίες στις 17 Ιουνίου, προβλέπει περίοδο 60 ημερών για διαπραγματεύσεις με στόχο μια οριστική συμφωνία. Παράλληλα, περιλαμβάνει σημαντικά κίνητρα για την Τεχεράνη, τα οποία θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 300 δισ. δολάρια σε επενδύσεις, εφόσον το Ιράν συνεργαστεί. Ωστόσο, το ύψος και οι όροι αυτής της στήριξης ενδέχεται να εξελιχθούν σε βασικό σημείο αντιπαράθεσης.

Για τους απλούς πολίτες, οι συνέπειες του πολέμου είναι ήδη οδυνηρές, σημειώνει ο Economist. Τον περασμένο μήνα ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 84% σε ετήσια βάση, υπερδιπλάσιος σε σχέση με τον Ιανουάριο. Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα στα τρόφιμα, όπου ο πληθωρισμός έφτασε το 131%.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έχει διαδραματίσει και ο αποκλεισμός των εισαγωγών. Περίπου 3.000 εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν παραμένουν ακινητοποιημένα σε λιμάνια του Πακιστάν από τα μέσα Απριλίου, ενώ οι αποστολές σιτηρών προς το λιμάνι Μπαντάρ Ιμάμ Χομεϊνί, τον βασικό κόμβο εισαγωγής αγροτικών προϊόντων της χώρας, έχουν μειωθεί κατά 40%.

Η οικονομική πίεση είναι τόσο μεγάλη ώστε πολλά νοικοκυριά αγοράζουν πλέον κρέας και ψωμί με δόσεις. Ο υφυπουργός Εργασίας Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχαμαντί δήλωσε ότι έως και δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει τη δουλειά τους, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 7% του εργατικού δυναμικού.

Στις 18 Μαΐου, η οικονομική εφημερίδα Donya-e Eqtesad ανέφερε ότι οι αιτήσεις για κάθε διαθέσιμη θέση εργασίας μέσω της πλατφόρμας JobVision διπλασιάστηκαν, φτάνοντας κατά μέσο όρο τις 360 ανά αγγελία.

Στα τέλη Μαΐου, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν παραδέχθηκε ενώπιον επιχειρηματιών στην Τεχεράνη ότι «το βασικό πεδίο αντιπαράθεσης σήμερα είναι η οικονομία και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών».

Οι ζημιές από τον πόλεμο και τα λάθη του καθεστώτος

Μέρος της ζημιάς προήλθε από τις ίδιες τις αποφάσεις του καθεστώτος. Τον Ιανουάριο, στη διάρκεια των διαδηλώσεων, οι αρχές περιόρισαν σημαντικά την πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο και άρχισαν να την αποκαθιστούν μόνο τον Μάιο.

Η Digikala, η μεγαλύτερη πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου του Ιράν, αναγκάστηκε να απολύσει το 3% του προσωπικού της.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη καταστροφή προήλθε από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις σε εργοστάσια, διυλιστήρια, χαλυβουργίες και, πιο πρόσφατα, στο μεγαλύτερο πετροχημικό συγκρότημα της χώρας.

Από τότε που το Ισραήλ έπληξε την εγκατάσταση τον Απρίλιο, το Ιράν έχει αναστείλει τις εξαγωγές πετροχημικών προϊόντων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των μη πετρελαϊκών εξαγωγών της χώρας.

Η εταιρεία συμβούλων Rystad Energy εκτιμά ότι μόνο η αποκατάσταση των ενεργειακών εγκαταστάσεων μπορεί να κοστίσει έως και 19 δισ. δολάρια.

Το αμερικανικό think tank Foundation for the Defense of Democracies ανεβάζει τον συνολικό λογαριασμό στα 144 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο μισό ΑΕΠ του Ιράν.

Η άρση του ναυτικού αποκλεισμού είναι το πρώτο βήμα

Μετά την υπογραφή του μνημονίου, οι ΗΠΑ αναμένεται να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό και να προχωρήσουν σε μερική άρση κυρώσεων.

Η άρση του αποκλεισμού θεωρείται ζωτικής σημασίας, καθώς έχει πλήξει καίρια τις εξαγωγές πετρελαίου και είχε σχεδιαστεί για να στερήσει από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του Ιράν, μία από τις βασικές πηγές χρηματοδότησής τους.

Σύμφωνα με τη Vortexa, οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου υποχώρησαν τον Μάιο στα 209.000 βαρέλια ημερησίως, σημειώνοντας πτώση 84% σε σχέση με τον Απρίλιο.

Λίγο πριν από τη συμφωνία, οι διαθέσιμες εγκαταστάσεις αποθήκευσης αργού πετρελαίου είχαν γεμίσει κατά 83%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Kpler.

Οι φορτώσεις δεξαμενόπλοιων στη νήσο Χαργκ, τον βασικό εξαγωγικό κόμβο της χώρας, είχαν μειωθεί σημαντικά, αλλά αναμένεται να επανεκκινήσουν σύντομα.

Το μνημόνιο προβλέπει επίσης χαλάρωση των κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου. Αν και απαγορεύει στο Ιράν να επιβάλλει τέλη διέλευσης στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ για διάστημα 60 ημερών, η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιδιώκει την επιβολή χρεώσεων μέσω άλλων μηχανισμών, παρουσιάζοντάς τες ως τέλη παροχής υπηρεσιών.

Το δέλεαρ των 300 δισ. δολαρίων

Το μεγαλύτερο όφελος για την Τεχεράνη θα μπορούσε να είναι ένα επενδυτικό πακέτο ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση της οικονομίας — ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ετήσιο ΑΕΠ της χώρας.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι πρόκειται για «κάτι στο οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση το Ιράν» εφόσον οι συνομιλίες εξελιχθούν σύμφωνα με τις αμερικανικές προσδοκίες. Η προοπτική αυτή ενίσχυσε το ιρανικό νόμισμα, με το ριάλ να ανακάμπτει μετά από απώλειες που είχαν φτάσει το ένα τέταρτο της αξίας του στη μαύρη αγορά μέσα στο 2026.

Ωστόσο, στις 17 Ιουνίου ο Τραμπ διέψευσε ότι οι ΗΠΑ θα συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση του σχεδίου, προσθέτοντας ότι δεν έχει ζητήσει από τα κράτη του Κόλπου να δημιουργήσουν σχετικό ταμείο. Η πρόταση θυμίζει έντονα την επιχειρηματική προσέγγιση του Τραμπ: πρώτα να κινηθούν κεφάλαια και επενδύσεις και στη συνέχεια να λυθούν τα υπόλοιπα προβλήματα.

Στην πράξη όμως, για να εξεταστούν τέτοιου μεγέθους επενδύσεις, θα απαιτηθεί ουσιαστική άρση των κυρώσεων που εδώ και χρόνια αποθαρρύνουν τους ξένους επενδυτές.

Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να συναντήσει σφοδρές αντιδράσεις στις ΗΠΑ. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ παρομοίασε την ιδέα με «ένα Σχέδιο Μάρσαλ για τη Γερμανία ενώ οι Ναζί παραμένουν στην εξουσία».

Οι μεγάλοι κερδισμένοι ίσως να μην είναι οι πολίτες

Ο Τραμπ θα χρειαστεί να κινηθεί προσεκτικά. Μεγάλο μέρος της ιρανικής βιομηχανίας βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, γεγονός που σημαίνει ότι μια μεγάλης κλίμακας οικονομική στήριξη θα απαιτούσε ουσιαστικά χαλάρωση των κυρώσεων απέναντι στην πιο σκληροπυρηνική και ισχυρή πτέρυγα του καθεστώτος.

Ακόμη και πολύ πιο περιορισμένες παραχωρήσεις είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους Ρεπουμπλικανούς κατά τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.

Το καθεστώς της Τεχεράνης μπορεί τελικά να αποκομίσει σημαντικά οφέλη από τη συμφωνία με τον Τραμπ. Ωστόσο, οι περισσότεροι Ιρανοί πολίτες, που έχουν ήδη υποστεί τις βαρύτερες συνέπειες της κρίσης, είναι αμφίβολο αν θα δουν σύντομα ουσιαστική βελτίωση στην καθημερινότητά τους.

Διαβάστε επίσης:

Βανς: Το Ιράν δέχτηκε να το επισκεφθούν επιθεωρητές του ΙΑΕΑ – Τα Στενά του Ορμούζ θα μείνουν ανοιχτά

Πολιτική θύελλα για την ενοχή Ασημακοπούλου: «Δεν τίθεται θέμα διαγραφής, για όνομα του Θεού – Μιλάμε για ένα mail», ξεκαθάρισε ο Παύλος Μαρινάκης

ΗΑΕ: Συνομιλίες με την Ινδία για αγορά ενός από τους ταχύτερους υπερηχητικούς πυραύλους κρουζ στον κόσμο