Αναζητώντας ποιος είναι ο αρμόδιος σε ένα εργατικό δυστύχημα, καταλήγουμε συνήθως στο ίδιο συμπέρασμα: πρόκειται για μια ομάδα από αναρμόδιους.

Ο καθένας έχει ένα μικρό, αποσπασματικό μερίδιο ευθύνης. Όλοι μαζί συγκροτούν μια συλλογική ευθύνη και, στο τέλος της αφήγησης, δεν ευθύνεται κανείς από αυτούς που πληρώνονται για να ευθύνονται.

Το σενάριο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Η Επιθεώρηση Εργασίας ελέγχει τις συνθήκες εργασίας, αλλά όχι τη δομική ασφάλεια του κτηρίου. Η Πολεοδομία έχει εγκρίνει μελέτες και άδειες, αλλά δεν παρακολουθεί τη λειτουργία. Η Πυροσβεστική ελέγχει την πυρασφάλεια, όχι τη στατική επάρκεια. Οι υπηρεσίες αδειών εξετάζουν φακέλους, όχι πραγματικές συνθήκες. Οι μηχανικοί έχουν υπογράψει, αλλά η ευθύνη τους ενεργοποιείται συνήθως εκ των υστέρων, όταν έχει ήδη συμβεί το ατύχημα. Όλοι είναι παρόντες θεσμικά, κανείς δεν είναι παρών ουσιαστικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, το εργατικό δυστύχημα δεν αντιμετωπίζεται ως αποτυχία ενός συγκεκριμένου ελέγχου, αλλά ως αποτέλεσμα γενικής, απροσδιόριστης δυσλειτουργίας. Κάθε υπηρεσία γνωρίζει τι δεν είναι δική της αρμοδιότητα. Πολύ λιγότερες γνωρίζουν τι οφείλουν να κάνουν όταν το πρόβλημα βρίσκεται ακριβώς στο όριο των αρμοδιοτήτων τους.

Η Επιθεώρηση Εργασίας βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο της δημόσιας κριτικής, κάποτε άδικα και κάποτε δικαιολογημένα. Δεν ελέγχει τη στατική επάρκεια ούτε την ποιότητα της κατασκευής. Ελέγχει αν ο χώρος μέσα στον οποίο εργάζονται άνθρωποι είναι ασφαλής με βάση τους κανόνες υγείας και ασφάλειας. Όταν οι συνθήκες είναι προδήλως επικίνδυνες, η διάκριση ανάμεσα στο «κτηριακό» και στο «εργασιακό» γίνεται περισσότερο νομικό επιχείρημα παρά πραγματική προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι αρμοδιότητες είναι λάθος κατανεμημένες. Είναι ότι δεν συναντιούνται ποτέ σε ένα σημείο ευθύνης. Το κτήριο αντιμετωπίζεται ως φάκελος μηχανικών και η ασφάλεια ως άθροισμα επιμέρους ελέγχων που δεν συνδέονται μεταξύ τους. Κανένας μηχανισμός δεν αναλαμβάνει να δει την πλήρη εικόνα ενός χώρου όπου άνθρωποι εργάζονται καθημερινά.

Όταν καούν στη βάρδια τους πέντε γυναίκες, αυτή η κατακερματισμένη λογική μεταφέρεται αυτούσια στη διερεύνηση της υπόθεσης. Διοικητικές διαδικασίες, ποινικές έρευνες, πορίσματα και πραγματογνωμοσύνες εξελίσσονται παράλληλα, χωρίς σαφή χρονικό ορίζοντα. Οι ευθύνες κατανέμονται σε τόσο μικρά μερίδια ώστε να μην προκύπτει συμπέρασμα. Φταίνε όλοι μαζί από λίγο. Τότε η συλλογική ευθύνη λειτουργεί ως μηχανισμός αθώωσης. Όλοι συμμετέχουν, όλοι γνωρίζουν, όλοι έχουν έναν ρόλο, αλλά κανείς δεν φέρει την ευθύνη για τις ολιγωρίες.

Στην υπόθεση του εργατικού δυστυχήματος στο εργοστάσιο μπισκότων στα Τρίκαλα, συνελήφθησαν ο εργοστασιάρχης και οι υπεύθυνοι ασφάλειας της μονάδας. Οδηγήθηκαν στις αρμόδιες αρχές, ανακρίθηκαν και στη συνέχεια αφέθηκαν ελεύθεροι έως την ολοκλήρωση των πραγματογνωμοσυνών. Η διαδικασία εξελίσσεται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα. Η ευθύνη μετατίθεται χρονικά και παραμένει σε αναμονή. Αυτό που εκ πρώτης όψεως μοιάζει άδικο είναι η πεμπτουσία της δικαιοσύνης: χωρίς πορίσματα, δεν επιρρίπτονται ευθύνες. Το ερώτημα είναι αν κάποια στιγμή θα καταλήξουμε σε συμπεράσματα και αν, σε κάποια άλλη στιγμή, θα τιμωρηθούν όσοι φταίνε. Πώς το βλέπετε; Θα έρθει αυτή η στιγμή;

Διαβάστε επίσης

Σταύρος Παπασταύρου: Παρέμβαση για να σωθεί η Μήλος