Η δήλωση του πρωθυπουργού «θα πάρουμε πίσω τα λεφτά από τους κλέφτες» είναι καλοδεχούμενη. Εντούτοις η επιστροφή χρημάτων δεν είναι απλή υπόθεση.

Η διοικητική και δικαστική πραγματικότητα έχει αποδείξει ξανά και ξανά ότι η πρόθεση δεν αρκεί. Πρέπει η απάτη να τεκμηριωθεί με ακρίβεια και να καταγραφεί χωρίς ούτε μία λάθος υποδιαστολή. Αλλιώς, δεν θα επιστραφεί ούτε δίφραγκο.

Για να ανακτηθούν ποσά, δεν αρκεί η βούληση του Κυριάκου Μητσοτάκη. Χρειάζεται ένα διοικητικό σύστημα ικανό να διαχειριστεί μαζικούς ελέγχους χωρίς λάθη. Ένα νομικό επιτελείο που θα γνωρίζει σε βάθος τις διαδικασίες ανάκτησης. Μια δημόσια διοίκηση που θα κατανοεί ότι η λεπτομέρεια είναι το παν. Αν κάτι έχει αποδειχτεί στο παρελθόν είναι πως ακόμα και οι πιο εξόφθαλμες παρανομίες ακυρώνονται, εάν διαπραχθεί ένα τυπικό λάθος.

Θυμηθείτε τις υποθέσεις λαθρεμπορίου καυσίμων που κατέπιπταν μαζικά στα δικαστήρια. Μια ημερομηνία σε λάθος θέση, μια υπογραφή χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, μια έκθεση χωρίς σωστή σειρά ενεργειών. Έτσι χάνονται οι υποθέσεις και μένουν τα λεφτά στους λογαριασμούς των επιτήδειων.

Η τεχνολογία, αντί να προσφέρει λύσεις, συχνά επιτείνει το πρόβλημα. Τα πληροφοριακά συστήματα κάθε οργανισμού είναι ο εγκέφαλος της διαδικασίας. Αν όμως ο εγκέφαλος έχει τροφοδοτηθεί με σκουπίδια, το μόνο που θα προκύψει είναι πιο καλοσχεδιασμένα σκουπίδια. Ο κανόνας «garbage in – garbage out» εφαρμόζεται εδώ με απόλυτη συνέπεια. Ό,τι εισάγεται ελλιπώς, ό,τι καταχωρίζεται χωρίς διασταύρωση, χωρίς έλεγχο, δύσκολα θα μπορέσει να αποτελέσει αποδεικτικό στοιχείο. Δεν βοηθά καν στη σύνταξη εναρκτήριου εγγράφου για μια επιτυχημένη ανάκτηση χρημάτων.

Να μην αναφερθούμε επί του παρόντος στην παραμετροποίηση του πληροφοριακού συστήματος του ΟΠΕΚΕΠΕ: επιτρέπει άραγε την αυτοματοποιημένη αποτύπωση των αναγκαίων για την ανάκτηση στοιχείων; Και όταν προκύψουν οι πληροφορίες σε καταλόγους, άραγε πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να τεκμηριωθούν τα δεδομένα; Αν το σύστημα δείχνει ότι ο κυρ-Γιώργος καλλιεργεί βαμβάκι σε οικόπεδο με βράχια αλλά η διοίκηση δεν μπορεί να το αποδείξει γρήγορα, με νόμιμο τρόπο, ο κυρ-Γιώργος θα συνεχίσει να εισπράττει.

Η πραγματική πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι να δηλώσει η κυβέρνηση την πρόθεσή της να ανακτήσει τα κλεμμένα. Είναι να οργανώσει μια διαδικασία που δεν θα αφήνει περιθώρια στα δικηγορικά γραφεία των «δικαιούχων» να καταθέτουν ανακοπές, αναστολές και αιτήσεις ακύρωσης. Το βάρος πέφτει όχι μόνο στο νομικό σκελετό κάθε υπόθεσης αλλά και στην εσωτερική διοικητική ικανότητα του δημοσίου να τη φέρει εις πέρας.

Και κάπου εδώ αρχίζει το άλλο μεγάλο πρόβλημα: πόσοι θα ελεγχθούν και ποιοι θα τους ελέγξουν; Η εμπειρία έχει δείξει ότι η δημόσια διοίκηση στην Ελλάδα, ειδικά όταν πρόκειται για μαζικούς ελέγχους, δεν διαθέτει τους ανθρώπινους πόρους ούτε την κουλτούρα αποδοτικότητας. Εάν οι ελεγκτές είναι δέκα και οι φάκελοι δέκα χιλιάδες, τότε δεν θα μιλάμε για ανακτήσεις αλλά για στρατηγική επικοινωνίας. Ακόμα και αν αυξηθεί προσωρινά το προσωπικό, χρειάζεται εξειδίκευση, ανεξαρτησία και προστασία. Σε υποθέσεις τέτοιας φύσης, οι πιέσεις είναι πολλές, συχνά ενδοκυβερνητικές.

Κάτι τελευταίο. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν θα είναι επαρκής ο θεσμικός συντονισμός ανάμεσα στον αμαρτωλό οργανισμό, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, το Ελεγκτικό Συνέδριο και τις λοιπές αρμόδιες αρχές. Οι δηλώσεις Μητσοτάκη δείχνουν πρόθεση αλλά χωρίς θεσμικό μηχανισμό πίσω τους, παραμένουν κενό γράμμα. Μέχρι στιγμής έβγαιναν κερδισμένοι εκείνοι που γνώριζαν πώς να κινηθούν σε ένα θολό σύστημα. Η επιστροφή των χρημάτων απαιτεί ένα σύστημα που θα έχει πάψει να είναι θολό.