Από την πλευρά του, ο Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος έκανε κίνηση πολιτικού και ηθικού μεγαλείου, αποφεύγοντας τις μεγαλόστομες δηλώσεις και παραδίδοντας την έδρα του χωρίς πείσματα και εξάρσεις. Απέδειξε έτσι, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι οι αρχές ελέγχουν την καρέκλα—όχι το αντίθετο.

Είναι, εξάλλου, άνθρωπος που χαίρει της εκτίμησης της μεγάλης πλειοψηφίας των βουλευτών – ασχέτως παράταξης – για το ήθος του, την τεκμηριωμένη και μετρημένη κριτική του, αλλά κυρίως για τη διάθεση του να ακούει τον αντίπαλο. Προσπάθησε να είναι χρήσιμος πρώτα στη χώρα και μετά στο κόμμα. Κι αυτό ήταν το τίμημα που κατέβαλε στο πολιτικό τσίρκο που υποτίθεται ότι διευθύνει ο Νίκος Ανδρουλάκης.

Ίσως είναι επιπόλαιο να συνδεθεί η άκαιρη – και πιθανότατα υψηλού κόστους, όπως θα αποδειχθεί αργά ή γρήγορα – διαγραφή με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το επερχόμενο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Από νωρίς, εξάλλου,  ο Ανδρουλάκης είχε φροντίσει, με μεθόδους που πολλοί δεν θα χαρακτήριζαν εξόχως δημοκρατικές, να διασφαλίσει τον έλεγχο του. Ήταν σαφές, μάλιστα,  πως, παρά τις διαφωνίες που κατά καιρούς εκφράστηκαν δημοσίως, η τριάδα Γερουλάνου-Διαμαντοπούλου-Δούκα είχε ταχθεί υπέρ της ενότητας του κόμματος. Κατά γενική ομολογία, είχε αποφασίσει ότι οι όποιες παρεμβάσεις της δεν θα οδηγούσαν σε ανοιχτή αμφισβήτηση της ηγεσίας Ανδρουλάκη.

Προς τι, λοιπόν, η πολιτικά έωλη, ψυχολογικά προβληματική και ιδεολογικά ανερμάτιστη διαγραφή του Κωνσταντινόπουλου;

Οι συνθήκες και τα γεγονότα οδηγούν σχεδόν νομοτελειακά σε ένα συμπέρασμα: τον βαθύ φόβο που βιώνει ένας αυταρχικός και χωρίς ιδιαίτερη αυτοπεποίθηση ηγέτης μπροστά στην επερχόμενη ήττα του—ήττα που μπορεί εύκολα και τάχιστα να οδηγήσει στην αποκαθήλωση του. Η αναφορά δεν είναι στο Συνέδριο αλλά στις εθνικές εκλογές. Και ο Ανδρουλάκης αντέδρασε σαν άνθρωπος που γνωρίζει ότι τις έχει ήδη χάσει.

Αυτό που ίσως δεν μπόρεσε να αξιολογήσει είναι ότι με τη διαγραφή Κωνσταντινόπουλου επιβεβαίωσε όλα όσα φοβούνται μέσα στο κόμμα για αυτόν, όλα όσα συζητούν οι πολίτες για αυτόν, όλα όσα ανταλλάσσονται χαμηλόφωνα μεταξύ οπαδών. Δεν κατανόησε, επιπλέον, πως με τη διαγραφή αυτή διασφάλισε όχι μόνο την εκλογική του ήττα το 2027 αλλά ταυτόχρονα έδωσε πόντους στον Αλέξη Τσίπρα.

Ο Ανδρουλάκης δεν εξελέγη επειδή ήταν ο πλέον κατάλληλος να αναγεννήσει και να εκπροσωπήσει το ΠΑΣΟΚ. Η συγκυρία τον έφερε στην ηγεσία—επειδή δεν υπήρξε ενιαίο μέτωπο των ιδεολογικά όμορων Γερουλάνου και Διαμαντοπούλου, ενώ ως απρόβλεπτη σφήνα εμφανίστηκε ο Δούκας. Ο Ανδρουλάκης είναι, λοιπόν, ένας καθαρά συγκυριακός ηγέτης που, παρά τη μακρά θητεία του στην Ευρώπη, δεν μπόρεσε ούτε να προσαρμοστεί ούτε να διακριθεί στο διεθνές περιβάλλον. Ένας άνθρωπος με έμφυτη αυταρχική ροπή—διαρκώς θυμωμένος.  Ένας αρχηγός κόμματος με εμφανές σύμπλεγμα ανασφάλειας, που διοικεί με μια μικρή καμαρίλα η οποία του επαναλαμβάνει διαρκώς «ναι» για να τονώνει το ηθικό του. Ένας πολιτικός που μπορεί ίσως να γνωρίζει κάτι από τακτική, αλλά αποδεικνύεται ανίκανος να σχεδιάσει στρατηγική.

Ο Ανδρουλάκης γνωρίζει σε βάθος την υπόγεια αμφισβήτηση που διαρρέει το ΠΑΣΟΚ για την ηγεσία του, αλλά αυτή ελέγχεται επιμελώς με κοινή συναίνεση, ώστε να αποφευχθεί μια εκλογική συντριβή το 2027. Επιχείρησε μια «εκ των άνω» διεύρυνση του κόμματος, ζητώντας μάλιστα από τον Κώστα Σκανδαλίδη να την αναλάβει. Και οι δύο επιλογές αντανακλούν την ανασφάλεια του. Ένας ηγέτης με πραγματική αποδοχή επιδιώκει τη διεύρυνση από τη βάση – από κάτω προς τα επάνω – και δεν εμπλέκει στελέχη που λειτουργούν ως σύνδεσμοι με το ιστορικό παρελθόν του κόμματος, υπονομεύοντας έτσι τη θεσμική τους βαρύτητα.

Η γελοιοποίηση της διεύρυνσης επιδείνωσε την Ανδρουλακική ανασφάλεια. Η κρίση στο Ιράν και τα γρήγορα αντανακλαστικά της κυβέρνησης έφεραν το φάσμα της εκλογικής ήττας το 2027 ακόμη πιο κοντά. Η μονοδιάστατη αντιπολίτευση που ασκεί, με εμμονή στα σκάνδαλα και με εθελοτυφλία απέναντι στο γεγονός ότι το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ δεν έχει «περάσει» στην κοινωνία, τον έχει ήδη οδηγήσει σε πολιτικό αδιέξοδο. Η διαγραφή Κωνσταντινόπουλου απλώς αποκάλυψε τον πανικό του – χαρακτηριστικό ανθρώπων που πιστεύουν ότι κερδίζουν κομματικές μάχες με την επίδειξη δήθεν αποφασιστικότητας.

Η εμμονή του Χάρη Δούκα να περάσει όρο μη μετεκλογικής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία έχει τρομάξει τον Ανδρουλάκη. Ο δήμαρχος Αθηναίων δεν κινείται από ιδεολογική εμμονή. Απλώς αντιλαμβάνεται ότι θα απαιτηθεί μια ριζική αναδιοργάνωση – και όχι απλή ανασύσταση – της ελληνικής αριστεράς σε ευρωπαϊκά πρότυπα. Και έχει συνειδητοποιήσει ότι αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με τον Ανδρουλάκη. Θέλει, λοιπόν, να διαρρήξει κάθε πιθανότητα πολιτικής επιβίωσης του – κι αυτή θα μπορούσε να είναι ένα άνοιγμα της Ν.Δ. για μετεκλογική συνεργασία – βλέποντας προφανώς τον εαυτό του ως μελλοντικό ηγέτη του εγχειρήματος—πέρα από την όποια ευκαιριακή συνεργασία με μία νέα κυβέρνηση της κεντροδεξιάς.

Σ’ αυτό το σκηνικό, η διαγραφή δεν βοηθά. Αντίθετα, αναδεικνύει την ηγετική ευαλωτότητα του ΠΑΣΟΚ, την έλλειψη ιδεολογικής ταυτότητας και την υποταγή της εθνικής πολιτικής σε κομματικές σκοπιμότητες. Η αποτυχημένη διεύρυνση αποκαλύπτει την αδυναμία επιστροφής είτε στις Παπανδρεϊκές ρίζες του λαϊκισμού είτε στις  Σημιτικές τεχνοκρατικές —που στο μεταξύ έχουν λεηλατηθεί πολιτικά από τη Νέα Δημοκρατία.

Έμμεσα, αλλά ίσως πιο καθοριστικά απ’ όσο εκτιμούν σήμερα πολιτικοί αναλυτές και δημοσκόποι, ενισχύεται η επαναφορά του Αλέξη Τσίπρα. Με το rebranding κατάφερε να εμφανίζεται ως ο «γνωστός άγνωστος», ο οποίος μπροστά στο απόλυτο μπάχαλο της σημερινής αντιπολίτευσης μπορεί να εκληφθεί ως πιθανή αντιπολιτευτική λύση για το 2027 — και, ποιος ξέρει, ίσως ως κυβερνητική λύση για το 2031.

Για τον Νίκο Ανδρουλάκη, στον επιτάφιο της πολιτικής του καριέρας ίσως τελικά αρμόζει να γραφτεί: «Δεν τα κατάφερε επειδή ήταν αντιπαθής.»

Διαβάστε επίσης

Το αίμα πάνω από το εγώ: Η σύγκρουση πολιτισμών και τα όρια της ισχύος