Μισθοί στο μικροσκόπιο: Υποχρεωτική διαφάνεια και πρόστιμα χωρίς όριο για τις επιχειρήσεις

Σε φάση νομοθέτησης εισέρχεται το νέο πλαίσιο για την ίση αμοιβή ανδρών και γυναικών, μετά την παράδοση του πορίσματος της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/970 στην ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας.

Η παρέμβαση αυτή φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει ένα διαχρονικό πρόβλημα της αγοράς εργασίας, μετατρέποντας την αρχή της ίσης αμοιβής από θεωρητική κατοχύρωση σε υποχρέωση με μετρήσιμα στοιχεία, διαφάνεια και αυστηρές κυρώσεις.

Η Υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, παραλαμβάνοντας το πόρισμα από την πρόεδρο της Επιτροπής, καθηγήτρια Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου, υπογράμμισε ότι στόχος είναι η εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος μέσα από ένα σύστημα στο οποίο οι αποδοχές θα καθορίζονται με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια, βασισμένα αποκλειστικά στα καθήκοντα, τις ευθύνες και την απόδοση κάθε εργαζομένου. Το πόρισμα έχει ήδη αποσταλεί στους κοινωνικούς εταίρους, οι οποίοι καλούνται σε διάλογο στις αρχές Απριλίου, με φόντο τη διαμόρφωση του τελικού νομοσχεδίου.

Το χάσμα

Η παρέμβαση έρχεται σε μια συγκυρία όπου, παρά τις υφιστάμενες ρυθμίσεις, το μισθολογικό χάσμα παραμένει. Στην Ελλάδα, οι γυναίκες αμείβονται κατά μέσο όρο 13,6% λιγότερο από τους άνδρες, γεγονός που αποτυπώνει την απόσταση μεταξύ θεσμικής κατοχύρωσης και πραγματικής εφαρμογής. Το πόρισμα επισημαίνει ότι οι ανισότητες αυτές δεν είναι μόνο αποτέλεσμα άμεσων διακρίσεων, αλλά και δομικών χαρακτηριστικών της αγοράς εργασίας, όπως η υποεκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις ευθύνης και η συγκέντρωσή τους σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους.

Διαφάνεια στους μισθούς – το “κλειδί” της αλλαγής

Στον πυρήνα του νέου πλαισίου βρίσκεται η μισθολογική διαφάνεια. Οι εργοδότες υποχρεώνονται να θεσπίσουν σαφή και τεκμηριωμένα μισθολογικά συστήματα, βασισμένα σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως οι δεξιότητες, η ευθύνη, η προσπάθεια και οι συνθήκες εργασίας. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστεί η αυθαιρεσία στον καθορισμό των αποδοχών και να ενισχυθεί η συγκρισιμότητα μεταξύ εργαζομένων.

Παράλληλα, θεσπίζεται δικαίωμα πρόσβασης των εργαζομένων σε μισθολογικά στοιχεία. Για πρώτη φορά, οι εργαζόμενοι θα μπορούν να ζητούν πληροφορίες όχι μόνο για τις δικές τους αποδοχές, αλλά και για τα μέσα επίπεδα μισθών σε αντίστοιχες θέσεις, κατανεμημένα ανά φύλο, σπάζοντας στην πράξη την αδιαφάνεια που κυριαρχούσε μέχρι σήμερα.

Υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις και έλεγχος στοιχείων

Το βάρος των νέων υποχρεώσεων πέφτει κυρίως στις επιχειρήσεις με περισσότερους από 100 εργαζόμενους. Οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να συλλέγουν και να υποβάλλουν αναλυτικά στοιχεία για το μισθολογικό χάσμα, τόσο ως προς τους βασικούς μισθούς όσο και ως προς τα μεταβλητά στοιχεία αποδοχών, όπως επιδόματα και bonus. Τα στοιχεία αυτά θα κοινοποιούνται στους εργαζόμενους και στις αρμόδιες αρχές, ενισχύοντας σημαντικά τον μηχανισμό εποπτείας.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται στη διαφάνεια, αλλά εισάγει και μηχανισμούς υποχρεωτικής παρέμβασης. Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται μισθολογική απόκλιση άνω του 5% μεταξύ ανδρών και γυναικών, η οποία δεν δικαιολογείται με αντικειμενικά κριτήρια, ο εργοδότης υποχρεούται να προχωρήσει σε αξιολόγηση και διόρθωση των αποδοχών εντός έξι μηνών.

Αλλαγές στις προσλήψεις και τέλος στο “ιστορικό μισθού”

Σημαντική τομή αποτελεί και η αλλαγή στη διαδικασία πρόσληψης. Οι εργοδότες δεν θα μπορούν πλέον να ζητούν πληροφορίες για τις προηγούμενες αποδοχές των υποψηφίων, ενώ θα υποχρεούνται να παρέχουν εκ των προτέρων σαφή ενημέρωση για τον μισθό ή το εύρος αποδοχών της θέσης. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στο να αποτραπεί η αναπαραγωγή παλαιών ανισοτήτων.

Οι εργοδότες:

– ​Απαγορεύεται να ρωτούν τους υποψήφιους για το μισθολογικό τους ιστορικό.

– ​Υποχρεούνται να παρέχουν πληροφορίες για την αρχική αμοιβή ή το εύρος της στις προκηρύξεις θέσεων εργασίας.

– ​Οι επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερους από 100 εργαζόμενους θα βρίσκονται πλέον υπό στενή παρακολούθηση, καθώς οφείλουν να υποβάλλουν ετησίως στοιχεία για το μισθολογικό τους χάσμα. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί αδικαιολόγητη διαφορά στις αμοιβές άνω του 5%, ο εργοδότης υποχρεούται σε «κοινή αξιολόγηση αμοιβών» σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και λήψη διορθωτικών μέτρων εντός έξι μηνών.

– ​Επιπλέον, εισάγεται η έννοια των «μισθολογικών δομών». Οι εργοδότες πρέπει να χρησιμοποιούν αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια για τον καθορισμό των μισθών, όπως οι δεξιότητες, η προσπάθεια, η ευθύνη και οι συνθήκες εργασίας.

Αποζημίωση

Σύμφωνα με το πόρισμα της Ομάδας Εργασίας για την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2023/970, οι προβλέψεις για την αποζημίωση των εργαζομένων που έχουν υποστεί μισθολογική διάκριση λόγω φύλου είναι αυστηρές και στοχεύουν στην πλήρη αποκατάσταση της ζημίας.

Συγκεκριμένα, το πόρισμα (βασιζόμενο στο Άρθρο 16 της Οδηγίας) ορίζει τα εξής:

-Δικαίωμα σε Πλήρη Αποζημίωση

Ο εργαζόμενος που έχει υποστεί ζημία λόγω παραβίασης οποιουδήποτε δικαιώματος ή υποχρέωσης που σχετίζεται με την αρχή της ισότητας των αμοιβών, έχει δικαίωμα να ζητήσει και να λάβει πλήρη αποζημίωση ή επανόρθωση.

-Τι περιλαμβάνει η αποζημίωση

Η αποζημίωση δεν είναι συμβολική, αλλά πρέπει να θέτει τον εργαζόμενο στη θέση που θα βρισκόταν αν δεν είχε μεσολαβήσει η διάκριση. Περιλαμβάνει:

Ανάκτηση αναδρομικών αμοιβών: Τη διαφορά των μισθών που δεν καταβλήθηκαν και οποιαδήποτε επιδόματα, μπόνους ή παροχές σε είδος που συνδέονται με την εργασία.

Αποζημίωση για απώλεια ευκαιριών: Εάν η διάκριση στέρησε από τον εργαζόμενο επαγγελματική εξέλιξη.

Ηθική βλάβη: Αποζημίωση για την άυλη ζημία που προκλήθηκε από τη διάκριση.

Τόκους υπερημερίας: Για το διάστημα που καθυστερούσε η καταβολή των οφειλόμενων ποσών.

Βαριές κυρώσεις και ενίσχυση των δικαιωμάτων

Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από αυστηρές κυρώσεις για τους εργοδότες που δεν συμμορφώνονται. Προβλέπονται πρόστιμα, υποχρεωτικά μέτρα συμμόρφωσης, καθώς και αποζημιώσεις προς τους εργαζόμενους, χωρίς ανώτατο όριο. Σε σοβαρές περιπτώσεις, προβλέπεται ακόμη και αποκλεισμός από δημόσιες συμβάσεις, ενισχύοντας τον αποτρεπτικό χαρακτήρα των μέτρων.

Παράλληλα, ενισχύεται η θέση των εργαζομένων σε επίπεδο δικαστικής προστασίας, καθώς μεταφέρεται το βάρος απόδειξης στον εργοδότη, ενώ τροποποιούνται και οι κανόνες παραγραφής, δίνοντας περισσότερο χρόνο για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων.

​Ο ρόλος του Συνηγόρου του Πολίτη

 ​Το νέο πλαίσιο ενισχύει τον ρόλο του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος ορίζεται ως Φορέας Παρακολούθησης και θα μπορεί, με τη συγκατάθεση των εργαζομένων, να τους εκπροσωπεί δικαστικά σε περιπτώσεις διακρίσεων.

​ Σημαντική είναι και η μετακύλιση του βάρους της απόδειξης: Αν ένας εργοδότης δεν έχει συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις διαφάνειας, τότε ο ίδιος θα πρέπει να αποδείξει στο δικαστήριο ότι δεν υπήρξε διάκριση, και όχι ο εργαζόμενος. Για τους παραβάτες, η Επιθεώρηση Εργασίας θα επιβάλλει αποτελεσματικές και αποτρεπτικές διοικητικές κυρώσεις.

​Το πόρισμα τονίζει ότι οι αλλαγές αυτές δεν αφορούν μόνο τον ιδιωτικό τομέα αλλά επεκτείνονται και στο Δημόσιο, διασφαλίζοντας ότι η αρχή «ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας» θα γίνει πράξη σε όλο το φάσμα της ελληνικής οικονομίας.

Σύμφωνα με το πόρισμα, η εποχή που ο μισθός αποτελούσε «επτασφράγιστο μυστικό» τελειώνει. Οι εργοδότες θα είναι πλέον υποχρεωμένοι να ενημερώνουν τους υποψήφιους εργαζόμενους για την αρχική αμοιβή ή το εύρος του μισθού της θέσης, είτε μέσω της προκήρυξης είτε πριν από τη συνέντευξη. Παράλληλα, απαγορεύεται ρητά στους εργοδότες να ρωτούν τους υποψηφίους για το μισθολογικό τους ιστορικό στις προηγούμενες δουλειές τους, προκειμένου να μη μεταφέρονται τυχόν παλαιότερες διακρίσεις στη νέα θέση.

Διαβάστε επίσης

Πιερρακάκης: Η έκθεση του ΔΝΤ επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα είναι προετοιμασμένη να ανταπεξέλθει στο κλίμα διεθνούς αστάθειας

Συνάντηση Πιερρακάκη με την Ελληνική Ένωση Τραπεζών: Αυξημένη η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας

ΟΟΣΑ: Η Ελλάδα στη 2η θέση για τη βελτίωση της δημόσιας ακεραιότητας και την καταπολέμηση της διαφθοράς