Επαγγελματικά Ταμεία: Η αγορά των 3 δισ. ευρώ και η «μάχη» των τραπεζιτών για τη νέα αποταμίευση

Μια νέα αγορά μακροχρόνιας αποταμίευσης, με περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να προσεγγίσουν τα 3 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη πενταετία, δημιουργείται γύρω από τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, με τις τράπεζες να έχουν ήδη πάρει θέση ενόψει της διεύρυνσης του δεύτερου πυλώνα.

Οι προσδοκίες της αγοράς είναι υψηλές. Από τα 620,4 εκατ. ευρώ που ήταν στο τέλος του 2025 το ενεργητικό των 29 ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης, ο πήχης τοποθετείται στα 3 δισ. ευρώ σε ορίζοντα πενταετίας. Παράλληλα, από τους 215.735 ασφαλισμένους σήμερα, που αντιστοιχούν περίπου στο 5% του εργατικού δυναμικού, η αγορά εκτιμά ότι η κάλυψη μπορεί να φτάσει στο 15%-20%, ανεβάζοντας δυνητικά τον αριθμό των ασφαλισμένων προς την περιοχή των 800.000.

Εάν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, δεν θα πρόκειται απλώς για μια αλλαγή στο ασφαλιστικό τοπίο. Θα δημιουργηθεί μια νέα μεγάλη δεξαμενή αποταμίευσης, η οποία σε βάθος χρόνου θα συσσωρεύει αποθεματικά προς επένδυση, ενώ παράλληλα θα ανοίξει μια καινούργια αγορά για τις τράπεζες και τις εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων.

Η κινητικότητα στον τραπεζικό κλάδο δεν είναι τυχαία. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες διαθέτουν πλέον επαγγελματικά Ταμεία, με τελευταία την Εθνική Τράπεζα, ενώ οι δυνατότητες που δημιουργούνται από το νέο θεσμικό πλαίσιο στρέφουν πλέον το βλέμμα και στην πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.

Από την αποταμίευση στα επενδυτικά κεφάλαια

Το βασικό οικονομικό στοίχημα πίσω από τη μεταρρύθμιση είναι η ενίσχυση της κουλτούρας μακροχρόνιας αποταμίευσης στην Ελλάδα. Στα κεφαλαιοποιητικά συστήματα, οι εισφορές δεν χρηματοδοτούν απλώς τρέχουσες συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις. Συσσωρεύονται σε ατομικούς λογαριασμούς, δημιουργούν κεφάλαιο και επενδύονται σε βάθος χρόνου.

Για τον ασφαλισμένο αυτό σημαίνει τη δημιουργία ενός δεύτερου συνταξιοδοτικού «κουμπαρά», από τον οποίο θα προέλθει ένα πρόσθετο εισόδημα μετά το τέλος του εργασιακού βίου. Για την οικονομία, όμως, σημαίνει κάτι ακόμη: τη δημιουργία αποθεματικών με μακροχρόνιο επενδυτικό ορίζοντα.

Όσο περισσότεροι εργαζόμενοι και επιχειρήσεις εντάσσονται στον δεύτερο πυλώνα τόσο περισσότερα κεφάλαια συγκεντρώνονται στα επαγγελματικά Ταμεία. Τα κεφάλαια αυτά επενδύονται και μπορούν να αποτελέσουν πηγή μακροχρόνιας χρηματοδότησης της οικονομίας, των επιχειρήσεων και των επενδύσεων.

Αυτή είναι άλλωστε μία από τις μεγάλες διαφορές της Ελλάδας από οικονομίες στις οποίες τα συνταξιοδοτικά funds αποτελούν εδώ και δεκαετίες βασικούς θεσμικούς επενδυτές.

Σήμερα η εγχώρια αγορά παραμένει μικρή. Στο τέλος του 2025 τα 29 προαιρετικά ΤΕΑ είχαν ενεργητικό 620,4 εκατ. ευρώ. Αν προστεθούν τα περιουσιακά στοιχεία των τεσσάρων ΤΕΑ υποχρεωτικής ασφάλισης, το συνολικό ενεργητικό έφτανε τα 2,84 δισ. ευρώ. Το φιλόδοξο στοίχημα είναι πλέον τα προαιρετικά Ταμεία να φτάσουν τα 3 δισ. ευρώ μέσα σε μία πενταετία.

Η μεγάλη δεξαμενή των μικρομεσαίων

Καταλύτης για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος αναμένεται να είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Μέχρι σήμερα η επαγγελματική ασφάλιση ήταν πολύ πιο εύκολα προσβάσιμη σε εργαζομένους μεγάλων επιχειρήσεων και οργανωμένων επαγγελματικών κλάδων. Για μια εταιρεία με πέντε ή δέκα εργαζομένους, η δημιουργία αυτόνομου επαγγελματικού Ταμείου ήταν πρακτικά δύσκολη.

Αυτό επιχειρεί να αλλάξει το νέο πλαίσιο με τα Ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και τα Ανοιχτά Ομαδικά Ασφαλιστικά Προϊόντα Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ).

Η δυνατότητα αυτή επιτρέπει την πρόσβαση στον δεύτερο πυλώνα χωρίς να απαιτείται κάθε μικρή επιχείρηση να συστήσει το δικό της Ταμείο. Πρόκειται για κρίσιμη αλλαγή, καθώς η μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα αποτελεί τη συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού επιχειρηματικού ιστού.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο διευρύνει την πρόσβαση και για τους ελεύθερους επαγγελματίες, δημιουργώντας μια πολύ μεγαλύτερη δυνητική αγορά από αυτή που υπάρχει σήμερα.

Το φορολογικό κίνητρο

Ισχυρό κίνητρο για την ανάπτυξη της αγοράς αποτελεί η νέα φορολογική μεταχείριση των εισφορών. Οι εισφορές στα συγκεκριμένα συνταξιοδοτικά προγράμματα εκπίπτουν κατά 100%, ενώ τα ανώτατα όρια αυξάνονται στις 35.000 ευρώ ετησίως για τους ελεύθερους επαγγελματίες και στο 35% του ετήσιου εισοδήματος για τους μισθωτούς. Το νέο καθεστώς δημιουργεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τους εργοδότες.

Μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση μπορεί πλέον ευκολότερα να εντάξει την επαγγελματική ασφάλιση στο συνολικό πακέτο παροχών προς τους εργαζομένους της και να κατευθύνει πόρους στη δημιουργία του μακροχρόνιου συνταξιοδοτικού τους κεφαλαίου, αξιοποιώντας παράλληλα τα προβλεπόμενα φορολογικά κίνητρα.

Με αυτόν τον τρόπο, ένα μέρος των χρημάτων που μια επιχείρηση επιθυμεί να διαθέσει επιπλέον για το προσωπικό της μπορεί, εντός των ορίων και των προϋποθέσεων του νέου πλαισίου, να μετατρέπεται σε μακροχρόνια αποταμίευση αντί να καταλήγει αποκλειστικά σε άμεση χρηματική παροχή.

Το όφελος είναι διπλό: ο εργαζόμενος δημιουργεί κεφάλαιο για τη μελλοντική του σύνταξη και η επιχείρηση αποκτά ένα πρόσθετο εργαλείο αμοιβών και παροχών, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει για να προσελκύσει και να διατηρήσει προσωπικό.

Γιατί «βλέπουν» νέα αγορά οι τράπεζες

Η ανάπτυξη των επαγγελματικών Ταμείων έχει όμως ιδιαίτερη σημασία και για τον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Ο πενταπλασιασμός του ενεργητικού των προαιρετικών ΤΕΑ θα σημαίνει πολύ μεγαλύτερο όγκο θεσμικών κεφαλαίων προς επένδυση και διαχείριση.

Δημιουργείται έτσι μια ευρύτερη αγορά γύρω από τη διαχείριση επενδύσεων, τη θεματοφυλακή και τις υπόλοιπες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που συνδέονται με τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά κεφάλαια.

Για τις τράπεζες και τις εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων, η ανάπτυξη των assets μπορεί επομένως να δημιουργήσει νέες πηγές προμηθειών και επαναλαμβανόμενων εσόδων.

Το ενδιαφέρον γίνεται ακόμη μεγαλύτερο από τη στιγμή που η νέα αγορά δεν περιορίζεται στους εργαζομένους των μεγάλων ομίλων, αλλά ανοίγει προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Η επαγγελματική ασφάλιση μπορεί έτσι να εξελιχθεί σε ένα ακόμη εργαλείο μέσω του οποίου οι τράπεζες θα διευρύνουν τη σχέση τους με τις επιχειρήσεις-πελάτες τους, προσθέτοντας στις παραδοσιακές τραπεζικές υπηρεσίες και λύσεις μακροχρόνιας συνταξιοδοτικής αποταμίευσης.

Οι τράπεζες είχαν ξεκινήσει πριν από τη μεταρρύθμιση

Οι ελληνικές τράπεζες είχαν διακρίνει τις προοπτικές του δεύτερου πυλώνα αρκετά πριν από τις τελευταίες νομοθετικές αλλαγές.

Η Τράπεζα Πειραιώς ήταν η πρώτη που προχώρησε στη δημιουργία επαγγελματικού Ταμείου στον τραπεζικό κλάδο. Ακολούθησαν η Eurobank και η Alpha Bank, ενώ τον κύκλο των τεσσάρων συστημικών τραπεζών συμπλήρωσε τελευταία η Εθνική Τράπεζα.

Κοινός παρονομαστής των τραπεζικών ΤΕΑ είναι η δημιουργία συμπληρωματικού συνταξιοδοτικού κεφαλαίου για τους εργαζομένους, με εργοδοτική συμμετοχή και δυνατότητα πρόσθετων εισφορών από τον ίδιο τον εργαζόμενο.

Η ουσιαστική διαφορά σήμερα είναι ότι η εμπειρία που απέκτησαν οι μεγάλοι τραπεζικοί όμιλοι σε αυτή την αγορά συμπίπτει χρονικά με το άνοιγμα του δεύτερου πυλώνα σε πολύ μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων και ασφαλισμένων.

Από την Πειραιώς στην Εθνική – Ο χάρτης των τραπεζικών ΤΕΑ

Πειραιώς – Η πρώτη κίνηση

Η Πειραιώς ήταν η πρώτη τράπεζα που προχώρησε στη δημιουργία ΤΕΑ, με το Ταμείο να ξεκινά τη λειτουργία του την 1η Δεκεμβρίου 2020.

Η συμμετοχή των εργαζομένων ήταν προαιρετική και ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε δυνατότητα εισφοράς από 0% έως 20% του μεικτού μηνιαίου μισθού. Η Τράπεζα, από την πλευρά της, κατέβαλλε στον ατομικό λογαριασμό του εργαζομένου επιπλέον 2% επί του μηνιαίου μεικτού μισθού για 14 καταβολές τον χρόνο, ακόμη και εάν ο εργαζόμενος δεν κατέβαλλε δική του εισφορά.

Η δημιουργία του Ταμείου είχε από την αρχή συνδεθεί με τη μακροχρόνια αποταμίευση και με την ενοποίηση των διαφορετικών συμπληρωματικών ασφαλιστικών καλύψεων που υπήρχαν στον Όμιλο μετά τις τραπεζικές συγχωνεύσεις.

Eurobank – Αποταμιευτική κουλτούρα

Η Eurobank ακολούθησε το 2022, δημιουργώντας Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης προαιρετικής συμμετοχής για το προσωπικό του Ομίλου. Από την αρχή η τράπεζα συνέδεσε το ΤΕΑ με την ενίσχυση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος και, κυρίως, με την καλλιέργεια αποταμιευτικής κουλτούρας ακόμη και στις νεότερες ηλικίες.

Ο Όμιλος προέβλεπε εργοδοτική εισφορά στον συνταξιοδοτικό λογαριασμό του εργαζομένου ακόμη και χωρίς εθελοντική εισφορά του ίδιου, ενώ κάθε μέλος αποκτούσε ατομική επενδυτική μερίδα και δυνατότητα ηλεκτρονικής παρακολούθησής της.

Alpha Bank – Εργοδοτική εισφορά ακόμη και με μηδενική συμμετοχή

Το επαγγελματικό Ταμείο της Alpha Bank ξεκίνησε το 2023, με προαιρετική συμμετοχή για τους εργαζομένους του Ομίλου.

Βασικό χαρακτηριστικό του αρχικού μοντέλου ήταν η δυνατότητα καταβολής εισφοράς 2% αποκλειστικά από τον εργοδότη, ακόμη και με μηδενική συμμετοχή του εργαζομένου. Προβλέφθηκαν παράλληλα κλιμακωτά σχήματα, στα οποία η μεγαλύτερη εισφορά του εργαζομένου μπορούσε να συνοδεύεται και από υψηλότερη εργοδοτική συμμετοχή.

Εθνική – Η τελευταία προσθήκη

Τελευταία στον χάρτη προστέθηκε η Εθνική Τράπεζα, με το νέο ΤΕΑ-ΕΤΕ να βρίσκεται πλέον σε πλήρη λειτουργία. Από τις 27 Ιουλίου 2026 οι ασφαλισμένοι εργαζόμενοι έχουν ηλεκτρονική πρόσβαση στην ατομική τους μερίδα και μπορούν να βλέπουν ανά πάσα στιγμή το κεφάλαιο που έχει συγκεντρωθεί.

Παράλληλα, μπορούν να μεταβάλλουν το ποσοστό της εισφοράς τους δύο φορές τον χρόνο, με εύρος από 0% έως 18%, καθώς και να αλλάζουν τις επενδυτικές τους επιλογές.

Το ΤΕΑ-ΕΤΕ προέκυψε μέσα από τη μετατροπή του πρώην ΤΑΠΕΤΕ, με στόχο να διασφαλιστεί η συνέχεια της παροχής του εφάπαξ για τους υφιστάμενους αλλά και για τις επόμενες γενιές εργαζομένων.

Από τους 215.000 στους 800.000 ασφαλισμένους

Η παρουσία όλων των συστημικών τραπεζών στα επαγγελματικά Ταμεία είναι ενδεικτική της κατεύθυνσης στην οποία μπορεί να κινηθεί συνολικά η αγορά.

Το πραγματικό στοίχημα, όμως, θα κριθεί από το εάν η επαγγελματική ασφάλιση καταφέρει να ξεφύγει από τα όρια των μεγάλων επιχειρήσεων και να φτάσει στον μέσο εργαζόμενο και στη μικρή επιχείρηση.

Σήμερα στα ΤΕΑ είναι εγγεγραμμένοι 215.735 ασφαλισμένοι, μόλις το 5% του εργατικού δυναμικού. Ο στόχος για την επόμενη πενταετία είναι η διείσδυση να κινηθεί προς το 15%-20%, με την περίμετρο να μπορεί να προσεγγίσει τους 800.000 εργαζομένους.

Η διαφορά είναι τεράστια και εξηγεί γιατί η αγορά παρακολουθεί με τόσο μεγάλο ενδιαφέρον την επόμενη ημέρα.

Εάν το σενάριο επιβεβαιωθεί, τα επαγγελματικά Ταμεία θα πάψουν να αποτελούν μια μικρή συμπληρωματική γωνιά του ασφαλιστικού συστήματος και θα μετατραπούν σε σημαντικό κομμάτι της εγχώριας αποταμιευτικής και επενδυτικής αγοράς.

Ένας νέος κύκλος αποταμίευσης

Η μεγάλη εικόνα, επομένως, υπερβαίνει την ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Η αύξηση της συμμετοχής στον δεύτερο πυλώνα μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο κύκλο: περισσότεροι ασφαλισμένοι, περισσότερη αποταμίευση, μεγαλύτερα αποθεματικά, περισσότερα κεφάλαια προς επένδυση και μεγαλύτερη αγορά θεσμικής διαχείρισης.

Για τους εργαζομένους, το ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός πρόσθετου εισοδήματος για την περίοδο μετά τη συνταξιοδότηση.

Για τις επιχειρήσεις, είναι η δυνατότητα να προσφέρουν μία επιπλέον παροχή με φορολογικά κίνητρα, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη σχέση τους με το προσωπικό.

Για τις τράπεζες και τον χρηματοπιστωτικό κλάδο, είναι μια νέα αγορά κεφαλαίων και υπηρεσιών που μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα έσοδα.

Και για την ελληνική οικονομία, το μεγάλο στοίχημα είναι η δημιουργία μιας μόνιμης δεξαμενής εγχώριας μακροχρόνιας αποταμίευσης, η οποία θα μπορεί να επιστρέφει στην οικονομία μέσω επενδύσεων.

Από αυτή την άποψη, ο στόχος των 3 δισ. ευρώ δεν αποτελεί απλώς έναν αριθμό για το ενεργητικό των επαγγελματικών Ταμείων. Αποτελεί το πρώτο τεστ για το εάν ο δεύτερος πυλώνας μπορεί να αποκτήσει στην Ελλάδα την κλίμακα που έχει εδώ και χρόνια στις περισσότερο ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές αγορές.

Διαβάστε επίσης:

Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης: Πώς χτίζετε μια δεύτερη σύνταξη – 25 ερωτήσεις και απαντήσεις για εισφορές, φόρους και παροχές

Επαγγελματικά Ταμεία: Γιατί αξίζει να αποταμιεύετε για τη σύνταξή σας – Όλες οι αλλαγές που φέρνει ο νέος νόμος

Επαγγελματικά Ταμεία: Νομοσχέδιο αμέσως μετά το Πάσχα – Οι αλλαγές που έρχονται στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης