Πόλεμος Πολυχρονόπουλου – Βασιλειάδη και ΟΛΠ για τα απόβλητα του Πειραιά – Αποκλειστικό παρασκήνιο

Μια φράση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το πού ακριβώς εκτείνεται η «δικαιοδοσία του λιμένα» βρίσκεται πίσω από μια πολυετή δικαστική μάχη με έντονο επιχειρηματικό ενδιαφέρον στον Πειραιά, η οποία ξεκίνησε πριν από σχεδόν πέντε χρόνια στο Συμβούλιο της Επικρατείας και έχει πλέον φτάσει μέχρι το Λουξεμβούργο.

Στη μία πλευρά βρίσκεται η Τεχνική Προστασίας Περιβάλλοντος Α.Ε. (ΤΠΠ) του Γιάννη Πολυχρονόπουλου, εταιρεία που δραστηριοποιείται στην παραλαβή και διαχείριση αποβλήτων και καταλοίπων φορτίου από πλοία. Στην άλλη πλευρά της εκκρεμούς δίκης βρίσκονται τα αρμόδια υπουργεία, αφού η αίτηση ακύρωσης στο ΣτΕ στρέφεται κατά Κοινής Υπουργικής Απόφασης που ορίζει μέχρι πού φτάνει η δικαιοδοσία του ΟΛΠ.

Υπέρ των υπουργείων έχουν παρέμβει ο Οργανισμός Λιμένος Πειραιώς, η Hellenic Environmental Center (HEC) και η Antipollution του Βύρωνα Βασιλειάδη, υποστηρίζοντας τη διατήρηση της επίμαχης κανονιστικής ρύθμισης στην ΚΥΑ, αφού αυτή αφορά άμεσα την περιοχή στην οποία δραστηριοποιούνται οι δύο εταιρείες ως συμβαλλόμενοι του ΟΛΠ για τη διαχείριση των αποβλήτων των πλοίων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται μια θαλάσσια ζώνη με ιδιαίτερο νομικό καθεστώς, τα αγκυροβόλια κοντά στο λιμάνι του Πειραιά, τα οποία βρίσκονται έξω από την περιοχή δικαιοδοσίας του ΟΛΠ, αλλά μέσα στη δικαιοδοσία της αρμόδιας λιμενικής αρχής. Ο ορισμός αυτής της ζώνης είναι τόσο πολύπλοκος που το ΣτΕ διέκοψε τη δίκη, για να στείλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σχετικά με την ερμηνεία της Οδηγίας.

Η ενδιάμεση αμφισβητούμενη περιοχή

Ο ΟΛΠ λειτουργεί τον λιμένα του Πειραιά βάσει της σύμβασης παραχώρησης που έχει συναφθεί με το Ελληνικό Δημόσιο σε συγκεκριμένα, προκαθορισμένα όρια στη θαλάσσια περιοχή του Πειραιά. Έξω, όμως, από την περιοχή δικαιοδοσίας του υπάρχουν αγκυροβόλια τα οποία εξακολουθούν να βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή αρμοδιότητας του Λιμενικού.

Αυτή είναι η περιοχή που είναι η αφετηρία της δικαστικής μάχης, αφού δεν είναι σαφές αν την ευθύνη για την περιοχή αυτή έχει ο ΟΛΠ ή το Λιμενικό και συνεπώς αν τη διαχείριση των αποβλήτων σε αυτή την περιοχή αναλαμβάνουν οι συμβαλλόμενοι με τον ΟΛΠ (δηλαδή η Antipollution και η HEC) ή μπορούν να δραστηριοποιηθούν εκεί και άλλες εταιρείες.

Σύμφωνα με το υφιστάμενο νομοθετικό καθεστώς, την ευθύνη για τα αγκυροβόλια αυτά την έχει αυτή τη στιγμή, ως φορέας του πλησιέστερου λιμένα, ο ΟΛΠ. Στο πλαίσιο αυτό, ο ΟΛΠ έχει αναθέσει τη συλλογή αποβλήτων από πλοία στην επίμαχη περιοχή στην HEC και στην Antipollution.

Η HEC δραστηριοποιείται στα υγρά απόβλητα και η Antipollution στα στερεά, με τις δύο εταιρείες να παρέχουν υπηρεσίες σε πλοία στον Πειραιά βάσει συμβάσεων που ανατέθηκαν στο πλαίσιο διαγωνιστικών διαδικασιών.

Η ΤΠΠ δραστηριοποιείται στον ίδιο κλάδο, χωρίς όμως να είναι αντισυμβαλλόμενη του ΟΛΠ, οπότε εκεί ακριβώς βρίσκεται ο οικονομικός πυρήνας της δικαστικής διαφοράς.

Τι θέλει να πετύχει η ΤΠΠ

Η ΤΠΠ υποστηρίζει ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας ότι δικαιούται να παρέχει τις υπηρεσίες της και σε πλοία που χρησιμοποιούν αγκυροβόλια κοντά στον Πειραιά.

Το πρόβλημα για την εταιρεία είναι ότι, υπό το υφιστάμενο σύστημα, τα πλοία που χρησιμοποιούν αγκυροβόλια της «ενδιάμεσης περιοχής» μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις συλλογής αποβλήτων μόνο με τους παρόχους που έχουν επιλεγεί για την περιοχή αυτή, ήτοι με τον ΟΛΠ. Η ΤΠΠ στρέφεται, επομένως, κατά της νομικής βάσης πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αυτό το καθεστώς.

Μάλιστα, η ίδια προβάλλει ενώπιον του ΣτΕ και τον ισχυρισμό περί υπέρμετρου περιορισμού της επιχειρηματικής ελευθερίας, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση που δημιουργείται ως μονοπώλιο, το οποίο παρέχει αδικαιολόγητο πλεονέκτημα στους φορείς διαχείρισης λιμένων.

Από την άλλη πλευρά, ο ΟΛΠ, η HEC και η Antipollution υποστηρίζουν ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν περιορίζει την έννοια του λιμένα στα συμβατικά όρια της δικαιοδοσίας του φορέα εκμετάλλευσής του, αλλά επεκτείνει τη δικαιοδοσία του και στην ενδιάμεση περιοχή.

Η ΚΥΑ του 2021 και η κρίσιμη λέξη «αγκυροβόλιο»

Στη ρίζα της διαφοράς βρίσκεται η ΚΥΑ 3122.3-15/71164/2021, με την οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Οδηγία 2019/883 για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων από πλοία.

Η ευρωπαϊκή Οδηγία ορίζει ως «λιμένα» έναν τόπο ή γεωγραφική περιοχή που έχει διαμορφωθεί και εξοπλιστεί κυρίως για την υποδοχή πλοίων, περιλαμβάνοντας και το «αγκυροβόλιο εντός της δικαιοδοσίας του λιμένα».

Η ελληνική ΚΥΑ, όμως, δεν έμεινε μόνο σε αυτόν τον ορισμό. Προχώρησε και στον προσδιορισμό του «αγκυροβολίου» ως καθορισμένης θαλάσσιας περιοχής πλησίον λιμένα, η οποία βρίσκεται έξω από την περιοχή δικαιοδοσίας του φορέα διαχείρισης του λιμένα και μέσα στην περιοχή δικαιοδοσίας της αρμόδιας λιμενικής αρχής.

Αυτή ακριβώς η προσθήκη βρίσκεται στο στόχαστρο της ΤΠΠ. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η Οδηγία αναφέρεται μόνο σε αγκυροβόλια που βρίσκονται εντός της δικαιοδοσίας του φορέα εκμετάλλευσης του λιμένα. Επομένως, κατά τη θέση της, η ελληνική κανονιστική διοίκηση, επιχειρώντας να μεταφέρει την Οδηγία στην εθνική έννομη τάξη, διεύρυνε το πεδίο της περισσότερο από όσο της επέτρεπε η νομοθετική εξουσιοδότηση.

Από το Συμβούλιο της Επικρατείας στο Λουξεμβούργο

Η ΤΠΠ προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας στις 15 Δεκεμβρίου 2021, ζητώντας την ακύρωση της επίμαχης διάταξης της υπουργικής απόφασης. Στη δίκη παρενέβησαν υπέρ της διατήρησης της ρύθμισης ο ΟΛΠ, η HEC και η Antipollution.

Το ΣτΕ βρέθηκε έτσι αντιμέτωπο με ένα πρόβλημα που δεν μπορούσε να λυθεί αποκλειστικά με την ερμηνεία του ελληνικού δικαίου. Για να κρίνει αν τα αρμόδια υπουργεία ξεπέρασαν τα όρια της νομοθετικής εξουσιοδότησης, έπρεπε προηγουμένως να γνωρίζει πόσο ευρύ είναι το πεδίο της ίδιας της συγκεκριμένης Οδηγίας.

Έτσι, με απόφαση της 11ης Ιουνίου 2025 το Συμβούλιο της Επικρατείας ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία και απευθύνθηκε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας διευκρινίσεις επί του περιεχομένου της Οδηγίας. Συγκεκριμένα, το ΣτΕ ζήτησε να διευκρινιστεί εάν τα αγκυροβόλια που βρίσκονται έξω από την περιοχή δικαιοδοσίας του φορέα εκμετάλλευσης του λιμένα, αλλά μέσα στην περιοχή δικαιοδοσίας της αρμόδιας λιμενικής αρχής, αποτελούν αγκυροβόλια «εντός της δικαιοδοσίας του λιμένα» κατά την Οδηγία 2019/883.

Το ΔΕΕ δεν θα υποκαταστήσει το Συμβούλιο της Επικρατείας και δεν πρόκειται να αποφασίσει αν θα ακυρωθεί η ελληνική ΚΥΑ, όμως θα δώσει στο ελληνικό δικαστήριο τη δεσμευτική ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου που χρειάζεται για να εκδώσει στη συνέχεια τη δική του απόφαση.

Μάλιστα, προ ολίγων ημερών δημοσιεύθηκαν οι προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα Dean Spielmann, ο οποίος χειρίζεται την υπόθεση στο ΔΕΕ. Σύμφωνα με αυτόν, το εθνικό δίκαιο έχει την αρμοδιότητα να ορίσει σε ποιανού τη δικαιοδοσία βρίσκεται η ενδιάμεση αυτή περιοχή, συμφωνώντας συνεπώς με τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης, του ΟΛΠ, της HEC και της Antipollution.

Φυσικά, απόφαση ακόμη δεν έχει εκδοθεί ούτε από το ΣτΕ ούτε από το ΔΕΕ, αλλά η πλάστιγγα φαίνεται να κλίνει προς την πλευρά διατήρησης της επίμαχης διάταξης.

Μια αγορά με μακρά ιστορία αντιδικιών

Η διαφορά αυτή, πάντως, δεν αποτελεί το πρώτο επεισόδιο αντιπαράθεσης γύρω από τη διαχείριση των αποβλήτων των πλοίων στον Πειραιά. Πίσω από το προδικαστικό ερώτημα του ΣτΕ βρίσκεται μια αγορά στην οποία οι ίδιοι, ή συγγενείς, επιχειρηματικοί και θεσμικοί παίκτες συναντώνται εδώ και χρόνια, άλλοτε ως συνεργάτες του ΟΛΠ και άλλοτε σε αντίπαλες πλευρές ενώπιον δικαστηρίων και ρυθμιστικών αρχών.

Η παρουσία των HEC και Antipollution στο λιμάνι του Πειραιά έχει βάθος χρόνου, με τη HEC να έχει υπογράψει σύμβαση παραχώρησης διάρκειας 35 ετών με τον ΟΛΠ, ενώ αντίστοιχα η Antipollution έχει επίσης πολυετή παρουσία στην αγορά των στερεών αποβλήτων των πλοίων, έχοντας σύμβαση με τον ΟΛΠ από το 2008.

Η ΤΠΠ, ωστόσο, δεν είναι ένας νεοεισερχόμενος παίκτης που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια για να αμφισβητήσει το υφιστάμενο σύστημα. Πρόκειται για εταιρεία με παρουσία δεκαετιών στον χώρο των περιβαλλοντικών υπηρεσιών, της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της διαχείρισης αποβλήτων πλοίων, η οποία έχει επίσης συνεργαστεί με τον ΟΛΠ. Μάλιστα, ήδη το 2014, HEC, Antipollution και ΤΠΠ είχαν βρεθεί στην ίδια πλευρά του λιμενικού οικοσυστήματος, καθώς είχαν τιμηθεί για τη συμβολή τους στις περιβαλλοντικές εργασίες του λιμανιού.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, όμως, το μοντέλο οργάνωσης της αγοράς και, κυρίως, το ζήτημα του ποιοι πάροχοι μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες εντός και γύρω από το λιμάνι άρχισε να προκαλεί επαναλαμβανόμενες αντιπαραθέσεις. Ήδη το 2018 είχε υπάρξει δικαστική σύγκρουση μεταξύ του ΟΛΠ και της ΤΠΠ με αφορμή τη διαχείριση αποβλήτων που συνδέονταν με το ναυάγιο του «Αγία Ζώνη ΙΙ». Στο πλαίσιο εκείνης της αντιπαράθεσης είχε αναδειχθεί και η ευρύτερη διαφωνία ως προς το μοντέλο λειτουργίας της αγοράς, με την ΤΠΠ να υποστηρίζει την πρόσβαση περισσότερων παρόχων στην παροχή σχετικών υπηρεσιών.

Οι τριβές γύρω από την αποκλειστικότητα δεν περιορίστηκαν, πάντως, στην ΤΠΠ. Το καθεστώς διαχείρισης αποβλήτων στον Πειραιά έχει απασχολήσει κατά καιρούς τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων, το Συμβούλιο της Επικρατείας, φορείς της ναυπηγοεπισκευαστικής δραστηριότητας και την Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Χαρακτηριστική είναι η απόφαση 180/2020 της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων, η οποία εκδόθηκε έπειτα από καταγγελίες φορέων της ναυπηγοεπισκευής και αφορούσε τη διαχείριση αποβλήτων από ναυπηγοεπισκευαστικές εργασίες.

Παράλληλα, έχουν υπάρξει πλείστες καταγγελίες εκπροσώπων της ναυπηγοεπισκευαστικής αγοράς για περιορισμό των επιλογών τους ως προς τη διαχείριση αποβλήτων, κάνοντας λόγο για παραβίαση των κανόνων του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Συνεπώς, η εν λόγω αντιδικία είναι ένα μέρος μόνο της ευρύτερης αντιπαράθεσης για τον έλεγχο του λιμανιού και της προσπάθειας διαφόρων φορέων και εταιρειών να συμμετέχουν στην οικονομική πίτα. Γι’ αυτό πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσπάθειας ανοίγματος μιας κλειστής αγοράς, στην οποία αυτή τη στιγμή συμμετέχουν κατ’ αποκλειστικότητα οι συμβαλλόμενοι του ΟΛΠ.

Διαβάστε επίσης:

Βύρων Βασιλειάδης: Δύο νέες παραγγελίες της Venergy Maritime για δεξαμενόπλοια – Ναυπηγεί συνολικά 30 πλοία + έξι containerships

Βύρων Βασιλειάδης: Δώρισε 150.000 ευρώ στις οικογένειες των τριών πυροσβεστών που έχασαν τη ζωή τους στις φωτιές σε Ρέθυμνο και Γύθειο

ΕΑΣ – Λαύριο: Όλο το παρασκήνιο της ακύρωσης του διαγωνισμού – Το «στοπ» Δένδια και η σύγκρουση συμφερόντων