Από το WhatsApp στο ChatGPT: Πότε οι ιδιωτικές συνομιλίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον σας στο δικαστήριο

Μπορεί μια ερώτηση που κάναμε στο ChatGPT να εμφανιστεί κάποια στιγμή σε μια δικαστική αίθουσα; Αυτό είναι ένα ερώτημα που απασχολεί πολύ συχνά πλέον τα δικαστήρια τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες έννομες τάξεις, όπου οι κανόνες απόκτησης αποδεικτικών μέσων είναι εντελώς διαφορετικοί, αν όχι πιο χαλαροί, από τους ελληνικούς ή συνολικότερα τους ευρωπαϊκούς.

Το ζήτημα, βέβαια, δεν είναι εντελώς καινοφανές, γιατί σε γενικές γραμμές ακολουθεί τη λογική που αναδύεται πάντα, όταν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν στοιχεία που άπτονται της προσωπικής ζωής του ατόμου, όπως μηνύματα σε υπηρεσίες επικοινωνίας ή ακόμη και συνομιλίες που έχουν ηχογραφηθεί. Απλώς, με την ανάδυση της ΑΙ, τα όρια ανάμεσα στο τι είναι επικοινωνία και τι είναι δεδομένα μιας ηλεκτρονικής υπηρεσίας είναι αρκετά θολά.

Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι στην ελληνική έννομη τάξη δεν είναι τόσο απλό να δει κανείς μια συζήτηση που έκανε με το ChatGPT να εμφανίζεται σε μια αστική δίκη, π.χ. για διαζύγιο, όπως έχει συμβεί στην Αμερική, όμως στις ποινικές διαδικασίες η εικόνα αλλάζει εντελώς.

Δεν είναι όλα τα ιδιωτικά στοιχεία ίδια

Η ελληνική έννομη τάξη παρέχει ιδιαίτερα ισχυρή προστασία στην ιδιωτική ζωή και στις επικοινωνίες, με το Σύνταγμα να κατοχυρώνει το απαραβίαστο της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και το απόρρητο της επικοινωνίας.

Μάλιστα, το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει ότι απαγορεύεται η χρήση αποδεικτικών μέσων που έχουν αποκτηθεί κατά παράβαση αυτής της προστασίας, οπότε δεν μπορεί να αξιοποιηθεί σε μια δικαστική αίθουσα, για παράδειγμα, μια συνομιλία με εργαλείο ΑΙ το οποίο κάποιος υπέκλεψε, αποκτώντας παράνομα πρόσβαση στο κινητό.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ιδιωτικό μήνυμα ή ηλεκτρονικό αρχείο αποκλείεται αυτομάτως από μια δίκη. Εφόσον το στοιχείο αυτό αποκτήθηκε με νόμιμο τρόπο (π.χ. εισαγγελική παρέμβαση), τότε μπορεί σαφώς να αξιοποιηθεί στα πλαίσια δικαστικής διερεύνησης.

Και το θέμα είναι ότι η έννοια του νόμιμου είναι αρκετά θολή. Δεν σημαίνει, δηλαδή, μόνο την απόκτηση στα πλαίσια της ανακριτικής διαδικασίας ούτε μόνο με ειδικά θεσμοθετημένο τρόπο. Μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να θεωρηθεί νόμιμος ακόμη και ιδιωτικός τρόπος απόκτησης, εφόσον γίνεται στάθμιση των πραγματικών περιστατικών και των δικαιωμάτων που θίγονται.

Το κλασικό παράδειγμα της κρυφής ηχογράφησης ή βιντεοσκόπησης

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα για το πώς τα όρια ανάμεσα στη νόμιμη και την παράνομη απόκτηση είναι θολά είναι η κρυφή ηχογράφηση ή βιντεοσκόπηση μιας ιδιωτικής συνομιλίας ή πράξης. Η αφετηρία του νόμου είναι αυστηρή, απαγορεύοντας την καταγραφή χωρίς τη συναίνεση του άλλου προσώπου που προσβάλλει την προστασία της ιδιωτικής ζωής.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε κρυφή ηχογράφηση ή βιντεοσκόπηση αποκλείεται αυτομάτως και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες από το δικαστήριο. Η νομολογία έχει δεχθεί ότι σε εξαιρετικές περιπτώσεις πρέπει να σταθμιστεί η προσβολή της ιδιωτικότητας με το δικαίωμα που επιχειρεί να προστατεύσει εκείνος που έκανε την καταγραφή. Αν κάποιος, για παράδειγμα, τοποθετήσει κάμερα ασφαλείας μέσα στο σπίτι του και αυτή καταγράψει την οικιακή βοηθό να αφαιρεί χρήματα, το γεγονός ότι εκείνη δεν γνώριζε ότι καταγράφεται δεν οδηγεί αναγκαστικά στον αποκλεισμό του βίντεο, επειδή αυτή η καταγραφή δεν θίγει τον σκληρό πυρήνα της ιδιωτικής ζωής.

Οπότε, ακόμη και στην περίπτωση ενός αποδεικτικού μέσου που αποκτήθηκε από ιδιώτη χωρίς τη συναίνεση του άλλου προσώπου, η παρανομία κτήσης προστατεύει σε αρκετές περιπτώσεις, όμως δεν δίνει πάντοτε από μόνη της την τελική απάντηση για το αν το υλικό θα μπορέσει να φτάσει ενώπιον του δικαστή.

Αυτή είναι και η συλλογιστική που ακολουθείται γενικά στη χρήση των αποδεικτικών στοιχείων, όμως όταν μιλάμε για ηλεκτρονικά μέσα τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα.

Γιατί το ChatGPT διαφέρει από τις υπηρεσίες μηνυμάτων

Όπως προαναφέρθηκε, οι υπηρεσίες επικοινωνιών απολαμβάνουν το συναφές απόρρητο, οπότε γενικά ένα SMS, email ή μήνυμα μέσω οποιασδήποτε εφαρμογής δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο, εφόσον υποκλάπηκε από τον χρήστη.

Δεν μπορεί, δηλαδή, κάποιος να αποκτήσει κρυφά πρόσβαση στο κινητού άλλου ανθρώπου, να φωτογραφίσει τις συνομιλίες του και στη συνέχεια να αποκτήσει κάποιο πλεονέκτημα σε δικαστήριο. Επί παραδείγματι ο απατημένος σύζυγος που ανακάλυψε με παράνομα μέσα τον δεσμό της συζύγου του, δεν μπορεί να προσκομίσει τέτοιες συνομιλίες στο δικαστήριο που επιδικάζει τυχόν διατροφή ή κρίνει την τύχη του γάμου.

Στα εργαλεία ΑΙ, όμως, η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Οι πληροφορίες που δίνουμε συχνά σε αυτά μπορεί να είναι πολύ προσωπικές, όμως δεν αποτελούν επικοινωνία με την κλασική νομική έννοια. Ταυτόχρονα, η συνομιλία δεν ταυτίζεται πλήρως με ένα προσωπικό ημερολόγιο που βρίσκεται κλειδωμένο σε ένα συρτάρι. Ο ίδιος ο χρήστης εισάγει το περιεχόμενο σε μια ηλεκτρονική υπηρεσία τρίτου παρόχου και λαμβάνει από αυτήν απαντήσεις.

Το ερώτημα επομένως που αναμένεται να απασχολήσει ολοένα περισσότερο και την ελληνική νομική θεωρία και νομολογία είναι αν μια τέτοια συνομιλία υπάγεται στο απόρρητο της επικοινωνίας ή αν αντιμετωπίζεται ως ιδιωτικό ψηφιακό περιεχόμενο, προστατευόμενο από την ιδιωτική ζωή, με τους περιορισμούς ωστόσο αυτής της προστασίας που μπορεί να ισχύουν ανά περίπτωση.

Σε μία δίκη, για παράδειγμα, που έλαβε χώρα στις ΗΠΑ, εργαζόμενος που βρισκόταν σε δικαστική αντιπαράθεση με πρώην εργοδότη του είχε ρωτήσει το ChatGPT εάν ο πάροχος του email του μπορούσε να ανακτήσει διαγραμμένα μηνύματα και εάν αυτά μπορούσαν να αναζητηθούν ακόμη και με δικαστική εντολή. Οι συνομιλίες εντοπίστηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας συλλογής αποδεικτικού υλικού και χρησιμοποιήθηκαν από την άλλη πλευρά για να υποστηριχθεί ότι είχε επιχειρηθεί απόκρυψη στοιχείων.

Σε μια αντίστοιχη περίπτωση στην Ελλάδα, θα ήταν πολύ πιθανό να ισχύσει το ίδιο, με δεδομένο ότι οι συνομιλίες που αφορούν την εργασία, δεν κρίνονται πάντα ως μέρος της αυστηρά προσωπικής ζωής του ατόμου.

Συνεπώς, κάθε φορά που πληκτρολογούμε μια ερώτηση στο ChatGPT, καλό είναι να θυμόμαστε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον μας, αφού δεν υπάρχει η τόσο ισχυρή προστασία του απορρήτου των επικοινωνιών.

Φυσικά, άλλο είναι κάποιος να παραβίασε το κινητό και να απέκτησε πρόσβαση στα δεδομένα της εφαρμογής και άλλο η προσκόμιση των δεδομένων να έγινε στα πλαίσια επίσημης δικαστικής διερεύνησης. Και εδώ είναι η μεγάλη διαφορά της Ελλάδας με τις ΗΠΑ και με το πρότυπο που συχνά έχουμε στο μυαλό μας για το πώς τα στοιχεία φτάνουν στο δικαστήριο.

Άλλο είναι οι αστικές υποθέσεις και άλλο οι ποινικές

Η κυριότερη διαφορά είναι ότι στις αμερικανικές αστικές δίκες λειτουργεί το λεγόμενο discovery, μια πολύ ευρύτερη από την ελληνική διαδικασία αναζήτησης και ανταλλαγής αποδεικτικού υλικού πριν από τη δίκη. Στο πλαίσιο αυτό μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αναζητηθούν emails, ηλεκτρονικά αρχεία και άλλες κατηγορίες ψηφιακών δεδομένων που σχετίζονται με την υπόθεση.

Αυτό, δηλαδή, μπορεί να συμβεί ακόμη και για απλές υποθέσεις, όπως ένα διαζύγιο ή μια εργατική διαφορά και είναι πράγματι κάτι που οι Αμερικανοί δικηγόροι το βλέπουν συχνά, να μπαίνει δηλαδή το ChatGPT στις αίθουσες και να γίνεται έρευνα στις προσωπικές συνομιλίες των αντιδίκων με το εργαλείο ΑΙ.

Ένα διαζύγιο στην Ελλάδα, όμως, δεν λειτουργεί όπως στις αμερικανικές σειρές. Η ελληνική πολιτική δίκη δεν διαθέτει έναν αντίστοιχο με τον αμερικανικό γενικευμένο μηχανισμό discovery. Ναι μεν υπάρχουν συγκεκριμένες δυνατότητες για επίδειξη εγγράφων και προσκόμιση αποδεικτικού υλικού, όχι όμως ένα γενικό δικαίωμα του ενός διαδίκου να ερευνήσει το σύνολο της ψηφιακής ζωής του άλλου, αναζητώντας οτιδήποτε θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμο.

Έτσι, το γεγονός ότι δύο άνθρωποι βρίσκονται, για παράδειγμα, σε μια δικαστική διαμάχη μετά τον χωρισμό τους δεν σημαίνει ότι ο ένας αποκτά αυτομάτως δικαίωμα να απαιτήσει ολόκληρο το ιστορικό των συνομιλιών του άλλου με το ChatGPT προκειμένου να αναζητήσει εάν υπάρχει κάτι που μπορεί να τον βοηθήσει.

Στην ποινική έρευνα, όμως, η εικόνα αλλάζει. Εδώ τα δύο συστήματα μοιάζουν αρκετά και στο πλαίσιο της ανακριτικής διαδικασίας μπορούν να συγκεντρωθούν κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία με άρση του απορρήτου των επικοινωνιών και κατάσχεση του υπολογιστή και του κινητού, διερευνώντας όσα οι συσκευές περιλαμβάνουν.

Αν, λοιπόν, οι συνομιλίες στο ChatGPT αποδεικνύουν κάποιο ποινικό αδίκημα και τα πραγματικά περιστατικά γύρω από αυτό, τότε είναι εξαιρετικά πιθανό, αν όχι βέβαιο και θεμιτό, ότι θα χρησιμοποιηθούν στην ποινική δίκη. Με αυτόν τον μηχανισμό, άλλωστε, έχουν αποκτήσει οι αρχές χρήσιμα στοιχεία σχετικά με την πιθανή ενοχή των ιατρών στην υπόθεση Μαζωνάκη, οπότε πλέον δεν μιλάμε για κάτι θεωρητικό ούτε στην Ελλάδα.

Επομένως, το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι μόνο οι αμιγώς προσωπικές πληροφορίες που δίνουμε στο ChatGPT είναι πράγματι επαρκώς προστατευμένες, όμως οποιαδήποτε άλλη πληροφορία που δεν βρίσκεται στον σκληρό πυρήνα της προσωπικής ζωής και πόσο μάλλον αν αφορά ποινικό αδίκημα, είναι υποκείμενο πιθανής δικαστικής διερεύνησης και μπορεί να βρεθεί εκτεθειμένο στην αίθουσα κάποιου δικαστηρίου.

Διαβάστε επίσης:

Φίλιππος Καμπούρης: Πώς στήθηκε η απάτη εκατομμυρίων με τις 25 εταιρείες – Ποιος είναι ο παρουσιαστής και πρόεδρος του ΛΑΟΣ

Morgan Stanley για ευρωπαϊκές τράπεζες: Από τη διόρθωση στην ευκαιρία – Η Alpha Bank στις κορυφαίες επιλογές

Κυριάκος Πιερρακάκης: Μηνύσεις σε 18 influencers για διαφήμιση παράνομων παιγνίων